Орал қаласының экономикасы
Өнеркәсіптің негізгі салалары машина жасау, металл өңдеу, металлургия, тамақ өнеркәсібі және құрылыс материалдарын өндіру болып табылады.
Қаланың өңдеу өнеркәсібіндегі ең үлкен үлес тамақ өнімдерін өндіру және машина жасау болып табылады.
Экспорттың да, импорттың да құрылымында машиналар, Жабдықтар мен тетіктер; көлемі ұлғайып келе жатқан электр техникалық жабдық, азық-түлік тауарлары, бағалы емес металдар және олардан жасалған бұйымдар, минералдық өнімдер басым.
Еңбек нарығының негізгі индикаторлары бойынша қалада өңірдің экономикалық белсенді халқының деңгейі көрсеткішінің тұрақтылығы байқалады.
Халықтың табиғи қозғалысының коэффициенттері туудың тұрақты өсуін, халықтың өлім-жітімінің төмендеу үрдісін және халықтың табиғи өсуінің трендін көрсетеді.
Қазіргі уақытта Орал қаласы облыстың негізгі өндірістік, сервистік, демографиялық, кадрлық және инновациялық ресурстары шоғырланған өңірдің стратегиялық тірек аумағы болып табылады.
2000 жылдан бастап қала халқы 51%-ға өсіп, 2021 жылдың соңында 322,3 мың адамды құрады. қаланың қарқынды әлеуметтік - экономикалық даму тенденциясын сақтай отырып, халық саны одан әрі артады деп күтілуде-ең пессимистік болжамдар бойынша 2030 жылға қарай 350 мыңға дейін.
Орал қаласы облыста да, Батыс Қазақстан қалалары жүйесінде де объективті түрде ірі тұтыну аймақтарының біріне айналуда, бұл оның өмір сүру үшін жоғары тартымдылығымен (қолайлы табиғи-климаттық жағдайлар) және мұнай-газ саласында облыстың өндірістік әлеуетін өсірумен байланысты.
Орал қаласының облыс орталығының мәртебесі де оны бүгіннің өзінде Қазақстан Республикасының Ресеймен, ТМД елдерімен және Қытаймен көпжақты сауда - экономикалық қатынастарын дамытуды қамтамасыз ететін өңіраралық сервистік-сауда-өнеркәсіптік орталыққа айналдыру үшін нақты әлеуетті қалыптастыруға қабілетті қалалар қатарына шығаруға мүмкіндік берді. Қала Еуропа-Қытай және Солтүстік-Оңтүстік халықаралық автомобиль және теміржол көлік дәліздері жүйесіндегі стратегиялық көлік торабы болып табылады.
Қаланың өңіраралық және халықаралық еңбек бөлінісіндегі экономикалық жайғасымында ҚР, РФ және БР аумағында транзиттік дәліздерді дамыту жобаларын іске асыру ерекше рөл атқарады.
Мұндай жағдайларда Орал қаласының РФ шекаралас аумақтарымен, бірінші кезекте Самара (Самара қаласының ірі мегаполисін қоса алғанда – 3 млн.адамнан астам) Саратов және Орынбор облыстарымен, сондай-ақ транзиттік ж бойында орналасқан ҚР облыстарымен экономикалық және сауда қатынастарын ынталандыру бәсекелік даму үшін ерекше маңызға ие болып отыр.Орталық Азия көлік-өнеркәсіп дәлізінің Д. және авто магистральдары – Ақтөбе, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы облыстары және Алматы қаласы.
2021 жылдың қорытындысы бойынша өнеркәсіп өнімін өндіру көлемі 201,7 млрд. теңгені құрады, нақты көлем индексі 2020 жылмен салыстырғанда 103,5% - ды құрады, оның ішінде:
тау-кен өндіру саласында - 0,8 млрд. теңге;
өңдеу саласында-143,3 млрд. теңге;
электрмен жабдықтау, газ, бу беру және ауа баптау саласында – 51,4 млрд. теңге;
сумен жабдықтау, кәріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын және таратылуын бақылау саласында - 6,2 млрд. теңге.
Қаланың өнеркәсіп өнімі өндірісінің жалпы көлемінің 71% - ы өңдеуші өнеркәсіпке тиесілі. Облыстағы қаланың өңдеу өнеркәсібінің үлес салмағы 68,6% құрайды.
Қаланың аграрлық секторы 56 ауыл шаруашылық құрылымдарымен ұсынылған, оның ішінде бір мемлекеттік кәсіпорын (сорттық сынақтар бойынша инспектор), 15 ЖШС, 33 ш/қ, 2 - ауыл шаруашылық кооперативтері. Негізгі мамандануы: өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру және олардың тек 12% - ы мал шаруашылығымен айналысады.
2021 жылғы қаңтар-желтоқсанда Ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы шығарылымы 14,2 млрд. теңгені құрады, онда нақты көлем индексі өткен жылмен салыстырғанда 102,2% – ды құрады, оның ішінде өсімдік шаруашылығы өнімінің шығарылымы 9 млрд.теңгені, мал шаруашылығы өнімінің шығарылымы 5,2 млрд. теңгені құрады.
Негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 103,2 млрд.теңгені құрады, бұл 2020 жылдың тиісті кезеңіне 85,7% - ды құрайды. Республикалық бюджет қаражаты есебінен инвестициялар 11,5 млрд. теңгені құрады, бұл 2020 жылғы деңгейден 3 есе артық. Жергілікті бюджет қаражаты есебінен – 15,1 млрд.теңгені құрады, бұл 40% - ды құрайды. Шетелдік кәсіпорындардың қаражатын қоса алғанда, кәсіпорындардың меншікті қаражатының үлесіне жалпы көлемнің 62% - ы немесе 64,2 млрд.теңге келеді. Банктің кредиттері мен қарыз қаражаты есебінен инвестициялар 12,4 млрд. теңгені құрады.
Орал қаласының негізгі капиталға салынған инвестициялар құрылымы келесідей:
- ғимараттар мен құрылыстарды салу және күрделі жөндеу бойынша жұмыстар-негізгі капиталға салынған жалпы инвестицияның 75% немесе 77,4 млрд. теңге;
- Машиналар, жабдықтар, құралдар – 24,6% немесе 25,4 млрд. теңге;
- өзге де күрделі жұмыстар мен шығындар-0,4% немесе 0,4 млрд.теңге.
Негізгі капиталға салынған Инвестиция жан басына шаққанда 321,8 мың теңгені құрады, бұл 2020 жылғы деңгейге қарағанда 84,6% - ды құрайды.
Құрылыс жұмыстарының көлемі 75,8 млрд. теңгені құрады, бұл 2020 жылдың сәйкес кезеңіне 128,2% құрайды. Құрылыс жұмыстарының жалпы облыстық көлеміндегі қаланың үлесі 39,3% - ды құрайды.
Қаржыландырудың барлық көздері есебінен жалпы ауданы 411,3 мың ш.м. 2722 пәтер пайдалануға берілді, бұл өткен жылдың деңгейімен салыстырғанда 107,5% құрайды.
Тұрғын үй құрылысына 47,6 млрд. теңге бағытталды, бұл 2020 жылдың деңгейіне 111% құрайды. Тұрғын үйлердің жалпы ауданының 1 м2 құрылысына жұмсалатын орташа нақты шығындар 91,4 мың теңгеге жетті, бұл 2020 жылғы деңгейге қарағанда 88,1% - ды құрайды.
2022 жылғы 1 қаңтарға Орал қаласында экономикалық қызметтің барлық түрлеріне тартылған 30 479 шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі тіркелген, оның ішінде 6 672 шағын және орта кәсіпкерліктің заңды тұлғалары, 23 807 жеке кәсіпкерлер.
Қалалық округтің шағын және орта кәсіпкерлікте жұмыспен қамтылғандар саны 72,2 мың адамды құрайды, экономикада жұмыс істейтіндердің жалпы санының үлесі шамамен 50%.
ШОК субъектілері 2021 жылғы қаңтар-қыркүйекте 349,5 млрд.теңгеге немесе 2020 жылдың тиісті кезеңіне 106,9% тауарлар (жұмыстар және қызметтер) өндірді. Өнім, жұмыс және қызмет өндірісінің жалпы көлеміндегі сауданың неғұрлым жоғары үлес салмағы сақталып отыр.
ОРАЛ ҚАЛАСЫНЫҢ ТАРИХЫ
