ЖКО-ға түскен жағдайда не істеу қажет

Жол-көлік оқиғасы (ЖКО) – жол бойымен қозғалып келе жатқан көлік құралының қатысуымен орын алған және адамдардың қаза табуына немесе жарақат алуына, көлік құралдарының, құрылыстардың, жүктердің бүлінуіне не өзге де материалдық залалдың келтірілуіне әкеп соққан оқиға.

ЖКО-ның негізгі түрлеріне мыналар жатады:

• көлік құралдарының соқтығысуы;
• көлік құралының аударылуы;
• кедергіге соғылу;
• жаяу жүргіншіні қағып кету;
• велосипедшіні қағып кету;
• жеке мобильділік құралын пайдаланатын адамды қағып кету;
• тоқтап тұрған көлік құралын қағып кету;
• жануарларды қағып кету;
• жолаушының құлап кетуі;
• көлік құралдарының қозғалысына байланысты өзге де оқиғалар.

Жол-көлік оқиғасына қатысы бар жүргізуші:
* көлік құралын дереу тоқтатыңыз және оны жылжытпаңыз
егер заңнамада өзгеше көзделмесе, оқиға ресімделгенге дейін;
* апаттық жарық дабылын қосыңыз;
* жол қозғалысы ережелерінің талаптарына сәйкес авариялық тоқтату белгісін қою;
* жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылдау
және қозғалыстың басқа қатысушыларына қауіп туралы ескерту;
* зардап шеккендер болған жағдайда жедел медициналық көмекті 103 нөмірі бойынша немесе жедел қызметтердің бірыңғай нөмірі 112 арқылы дереу шақыруға, қолда бар дағдылар мен мүмкіндіктер шегінде алғашқы көмек көрсетуге;
* қажет болған жағдайда, егер жедел жәрдемді күту оның өміріне қауіп төндірсе, зардап шегушіні жақын жердегі медициналық ұйымға жеткізу, содан кейін оқиға орнына оралу;
* ЖКО іздерін және өзге де дәлелдемелерді сақтау шараларын қабылдау;
* куәгерлердің байланыс деректерін жазыңыз (бар болса);
* егер оқиғаны ресімдеу оңайлатылған тәртіппен мүмкін болмаса, ЖКО туралы полиция органдарына хабарлау.

Егер басқа көлік құралдарының қозғалысы мүмкін болмаса, жүргізуші көлік құралдарының жағдайын, тежеу іздерін, зақымдануларды және ЖКО механизмін сенімді орнатуға мүмкіндік беретін оқиғаның өзге де мән - жайларын алдын ала фото-және бейнетіркегеннен кейін жол бөлігін босатуға құқылы.

Қандай жағдайларда ЖКО-ны полиция шақырмай рәсімдеуге болады (Еурохаттама)

ЖКО-ны рәсімдеу рәсімін жеңілдету мақсатында Қазақстан Республикасында полиция қызметкерлерінің қатысуынсыз жол-көлік оқиғасын рәсімдеуге мүмкіндік беретін Еурохаттама тетігі қолданылады.

Жеңілдетілген рәсімдеу келесі шарттар бір мезгілде орындалған жағдайда ғана мүмкін:

• ЖКО-ға тек екі көлік құралы қатысады;
• қаза тапқандар мен зардап шеккендер жоқ;
• залал тек көлік құралдарына келтірілген;
• екі көлік құралының да көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру (КҚИ АҚЖМС) бойынша қолданыстағы шарттары бар;
• қатысушылар арасында ЖКО мән-жайлары мен келтірілген зақымдардың сипаты бойынша келіспеушіліктер жоқ;
• болжамды залал мөлшері Еурохаттама бойынша рәсімдеу үшін заңнамада белгіленген шектен аспайды.

Рәсімдеу оқиғаға қатысушылар қажетті мәліметтерді толтыратын «Еурохаттама» мобильді қосымшасы арқылы жүзеге асырылады.

Рәсімдеу аяқталғаннан кейін мәліметтер сақтандыру төлемі туралы шешім қабылдау үшін автоматты түрде сақтандыру ұйымдарына жіберіледі.

ЖКО Еурохаттама арқылы рәсімделген жағдайда Жол қозғалысы қағидаларын бұзу фактісі бойынша әкімшілік іс қозғалмайды және ЖКО қатысушылары әкімшілік жауапкершілікке тартылмайды.

Қандай жағдайларда полиция қызметкерлерін шақыру қажет

Полиция қызметкерлерін шақыру міндетті, егер:

• ЖКО нәтижесінде қаза тапқандар немесе зардап шеккендер болса;
• қатысушылардың бірі алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық масаң күйде болса немесе бұған негіз бар болса;
• қатысушылар оқиғаның мән-жайлары бойынша келіспесе;
• қатысушылардың бірінде қолданыстағы сақтандыру полисі болмаса;
• жол құрылыстарына, ғимараттарға, инженерлік коммуникацияларға немесе өзге мемлекеттік не жеке мүлікке залал келтірілсе;
• екіден астам көлік құралы зақымданса;
• қатысушылардың бірі оқиға орнын тастап кетсе;
• заңнамада көзделген өзге де негіздер бойынша Еурохаттама арқылы рәсімдеу мүмкін болмаса.

Полиция қызметкерлері келгенге дейін қатысушыларға оқиға орнындағы жағдайды сақтап қалу, жол қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жеке басын куәландыратын құжаттарды, жүргізуші куәлігін, көлік құралын тіркеу туралы куәлікті және сақтандыру полисін дайындау ұсынылады.

ЖКО туралы хабарлама алғаннан кейін полиция қызметкерлері жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ЖКО қатысушыларына көмек көрсету және Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес материалдарды рәсімдеу үшін оқиға орнына дереу келеді.

Оқиғаның мән-жайына байланысты полиция қызметкерлері:

• жол қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және қайталама ЖКО-ның алдын алу шараларын қабылдайды;
• оқиғаға қатысушылардың жеке басын анықтап, заңнамада көзделген құжаттарды тексереді;
• ЖКО мән-жайларын, оқиға іздерін, көлік құралдарының орналасуын және бар зақымдарды анықтап, тіркейді;
• оқиғаға қатысушылар мен куәлардан (бар болған жағдайда) түсініктеме алады;
• заңнамада көзделген процестік құжаттарды жасайды;
• негіздер болған жағдайда жүргізушілерді медициналық куәландыруға жібереді;
• заңда көзделген негіздер болған кезде әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс немесе қылмыстық іс қозғау туралы шешім қабылдайды.

Процестік құжаттарға қол қою алдында қатысушыларға олардың мазмұнымен мұқият танысу ұсынылады. Егер баяндалған мән-жайлармен келіспеген жағдайда, олар өз ескертулері мен түсініктемелерін беруге құқылы, олар іс материалдарына қоса тіркелуге тиіс.

Медициналық куәландыру Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық масаңдық күйін анықтау мақсатында жүргізіледі.

Куәландыру Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі белгілеген тәртіпке сәйкес мемлекеттік медициналық ұйымдарда медицина қызметкерлері тарапынан жүргізіледі.

Медициналық куәландыруға жіберуге масаңдықтың сыртқы белгілері немесе заңнамада көзделген өзге де мән-жайлар негіз бола алады.

Полиция қызметкерінің заңды талабына сәйкес медициналық куәландырудан өтуден бас тарту Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады.

Көлік құралын мамандандырылған тұраққа қою

Көлік құралын ұстау және оны мамандандырылған тұраққа қою мәселесі Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда шешіледі.

Көлік құралын мамандандырылған тұраққа қою тек заңда көзделген негіздер болған кезде ғана жүзеге асырылады.

Егер автокөлік жол қозғалысына кедергі келтірмесе және көлік құралын ұстауға заңнамада көзделген негіздер болмаса, оны мамандандырылған тұраққа қою жүргізілмейді.

Залал мөлшерін бағалау

Сақтандыру жағдайы орын алғаннан кейін зардап шеккен тұлға сақтандыру төлемін алу үшін сақтандыру ұйымына жүгінуге құқылы.

Сақтандыру ұйымы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен келтірілген залалдың мөлшерін бағалауды ұйымдастырады.

Бағалау жүргізу үшін зақымданған көлік құралы заңнамада белгіленген мерзімдерде сақтандырушыға немесе тәуелсіз сарапшыға ұсынылуы тиіс.

Бағалау мыналарды қамтиды:

• көлік құралын тексеру;
• зақымдардың сипаты мен көлемін тіркеу;
• қалпына келтіру жөндеуінің құнын анықтау;
• бағалау туралы есепті дайындау.

Зардап шеккен тұлға бағалау нәтижелерімен танысуға құқылы.

Егер анықталған залал мөлшерімен келіспеген жағдайда, дау Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен шешілуі мүмкін.

Сақтандыру ұйымына жүгіну

Сақтандыру жағдайы орын алған кезде сақтандыру ұйымына ЖКО туралы мүмкіндігінше қысқа мерзімде хабарлау қажет.

Сақтандыру төлемін алу үшін зардап шеккен тұлға Қазақстан Республикасының «Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» Заңында көзделген құжаттарды ұсынады.

Сақтандыру ұйымы заңнамада көзделмеген құжаттарды талап етуге құқылы емес.

Құжаттардың толық топтамасын алғаннан кейін сақтандырушы өтінішті қарайды, қажет болған жағдайда залалды бағалауды ұйымдастырады және сақтандыру төлемін жүзеге асыру немесе төлем жасаудан бас тарту туралы негіздемесін көрсете отырып шешім қабылдайды.

Сақтандыру төлемі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде жүзеге асырылады.

Мерзімдер бұзылған жағдайда сақтандыру ұйымы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жауапты болады.

Егер ЖКО кінәлісінде сақтандыру полисі болмаса

ЖКО кінәлісінде азаматтық-құқықтық жауапкершілікті міндетті сақтандыру шартының болмауы зардап шеккен тұлғаны келтірілген залалдың өтемін алу құқығынан айырмайды.

Мұндай жағдайда залалдың өтемі Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасында белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.

Қажет болған жағдайда келтірілген залалдың мөлшері тәуелсіз бағалау арқылы айқындалып, сот тәртібімен өндіріп алынуы мүмкін.

ЖКО материалдарын қарау

Егер ЖКО полиция қызметкерлерінің қатысуымен рәсімделсе және қатысушылардың әрекеттерінде әкімшілік құқық бұзушылық белгілері анықталса, материалдар олардың құзыретіне сәйкес қарау үшін уәкілетті органға немесе сотқа жіберіледі.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша өндіріске қатысатын тұлғалардың:

• іс материалдарымен танысуға;
• түсініктемелер беруге;
• дәлелдемелер ұсынуға;
• өтінішхаттар мен қарсылықтар білдіруге;
• қорғаушының заң көмегін пайдалануға;
• процестік құжаттардың көшірмелерін алуға;
• Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен іс бойынша қаулыға шағым жасауға құқығы бар.

Істі қараудың уақыты мен орны туралы іс жүргізуге қатысушылар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен хабардар етіледі.

Әкімшілік жауаптылық

Жол-көлік оқиғасына әкеп соққан Жол қозғалысы қағидаларын бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында әкімшілік жауаптылық көзделген.

Жасалған құқық бұзушылықтың сипатына қарай мынадай әкімшілік жазалар қолданылуы мүмкін:

• айыппұл;
• көлік құралдарын басқару құқығынан айыру;
• әкімшілік қамаққа алу (заңнамада көзделген жағдайларда);
• өзге де әкімшілік жаза шаралары.

Ең жиі кездесетін құқық бұзушылықтар:

• көлік құралдарының немесе өзге мүліктің бүлінуіне әкеп соққан Жол қозғалысы қағидаларын бұзу (Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің 610-бабы);
• жол-көлік оқиғасы болған жерден кетіп қалу (Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің 611-бабы);
• полиция қызметкерінің медициналық куәландырудан өту туралы заңды талабын орындамау (Қазақстан Республикасы ӘҚБтК-нің 613-бабы).

Әкімшілік жаза мөлшері жасалған құқық бұзушылықтың сипаты, оның салдары, құқық бұзушының жеке басы және заңнамада көзделген өзге де мән-жайлар ескеріле отырып айқындалады.

Қылмыстық жауаптылық

Егер Жол қозғалысы қағидаларын бұзу адамның денсаулығына орташа ауырлықтағы немесе ауыр зиян келтіруге не адамның өліміне әкеп соқса, кінәлі тұлға Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне сәйкес қылмыстық жауаптылыққа тартылады.

Туындаған зардаптардың ауырлығына қарай сот мынадай жазаларды тағайындауы мүмкін:

• айыппұл;
• түзеу жұмыстары;
• қоғамдық жұмыстарға тарту;
• бас бостандығын шектеу;
• бас бостандығынан айыру;
• белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан, оның ішінде көлік құралдарын басқару құқығынан айыру.

Жол қозғалысы қағидаларын бұзғаны үшін қылмыстық жауаптылық, атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 345 және 345-1-баптарында көзделген.

Сақтандыру өтемін алу

Сақтандыру өтемін алу үшін зардап шеккен тұлға ЖКО-ға кінәлі адамның азаматтық-құқықтық жауапкершілігі сақтандырылған сақтандыру ұйымына немесе заңнамада көзделген жағдайларда өзінің сақтандыру ұйымына жүгінуі қажет.

Өтінішке Қазақстан Республикасының «Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» Заңында көзделген құжаттар қоса беріледі.

Сақтандыру ұйымы:

• өтінішті қабылдайды;
• ұсынылған құжаттарды тексереді;
• қажет болған жағдайда зақымданған мүлікті бағалауды ұйымдастырады;
• сақтандыру төлемін жүзеге асыру немесе төлем жасаудан бас тарту туралы шешім қабылдайды.

Сақтандырушы заңнамада көзделмеген құжаттарды талап етуге құқылы емес.

Сақтандыру төлемі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мерзімдерде жүзеге асырылады.

Сақтандыру төлемін жүргізу мерзімдері бұзылған жағдайда сақтандыру ұйымы заңнамаға сәйкес жауапты болады.

Егер келтірілген залалдың мөлшері заңда белгіленген сақтандыру төлемінің шегінен асып кетсе, айырма кінәлі тұлғадан азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен өндіріп алынуы мүмкін.

Білу пайдалы

Өз құқықтарыңызды қорғау үшін:

• сабыр сақтап, Жол қозғалысы қағидаларының талаптарын сақтаңыз;
• заңнамада көзделген жағдайларды қоспағанда, ЖКО орнын тастап кетпеңіз;
• оқиға мән-жайларын фото және бейнетүсірілім арқылы тіркеңіз;
• ЖКО-ға қатысты құжаттарды сақтаңыз;
• сақтандыру ұйымына уақтылы жүгініңіз;
• процестік құжаттарға қол қоймас бұрын олармен мұқият танысыңыз;
• қажет болған жағдайда заң көмегіне жүгініңіз.