Жиі қойылатын сұрақтар
2024 жылғы 1 қазаннан бастап коллекторлық агенттіктер борышкерлердің қайта құрылымдауды, айыппұлдарды/өсімпұлдарды азайтуды немесе жоюды, қарызды толық немесе ішінара кешіруді қоса алғанда, қарыз шарттарын өзгертуге, өтініштерін қарауға міндетті.
Берешекті реттеу рәсімін іске асыруды коллекторлық агенттік дербес жеке негізде қарайды. Көмек берілуі мүмкін қарыз алушылардың негізгі санаты - қиын қаржылық жағдайға тап болған және кірістерінің төмендегенін растаған азаматтар
Қарыз бойынша төлемді кейінге қалдыру халықтың әлеуметтік осал топтары санатындағы азаматтар мен төтенше жағдайлардан зардап шеккендер үшін кемінде 3 ай мерзімге беріледі.
Қарыз алушы микрокредит шартының талаптарына өзгерістер енгізу туралы өтінішті міндеттемені орындаудың кешіктірілуіне алып келген мән-жайларды (фактілерді) растайтын құжаттарды, кірістер туралы мәліметтерді (ауру, жұмысынан айырылу, ТЖ және т. б.) қоса бере алады.
Қажетті құжаттардың тізбесі:
1) жұмыссыз ретінде тіркелгені туралы анықтама және (немесе) қарыз алушының жұмыс орнынан соңғы 6 айдағы кірісі туралы анықтама немесе қарыз алушының ақшасының түсуі мен қозғалысы туралы үзінді көшірме;
2) жұмыс берушінің еңбек шартын тоқтату туралы, жалақысы сақталмайтын демалыс беру туралы актісі немесе қарыз алушының еңбекке уақытша жарамсыздығы туралы анықтама/парақ;
3) жалақының мөлшерін көрсете отырып, жұмыс орнынан анықтама және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан үзінді көшірме;
4) қарыз алушының жүктілікке және баланың (балалардың) тууына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты демалыста, сондай-ақ бала 3 жасқа толғанға дейін оның күтімі бойынша жалақысы сақталмайтын демалыста болғанын растайтын құжат;
5) қарыз алушының жақын туыстарының, жұбайының (зайыбының) ауруын растайтын еңбекке уақытша жарамсыздық туралы анықтама, сондай-ақ қарыз алушының жақын туыстарының, жұбайының (зайыбының) қайтыс болғаны туралы куәлік/анықтама;
6) жалдау ақысын төлеу тәртібі мен мерзімдері көрсетілген нотариалды куәландырылған жалдау шарты;
7) жазатайым оқиға, үшінші тұлғалардың құқыққа қайшы әрекеттері нәтижесінде қарыз алушыға материалдық залал келтірілгенін растайтын құжаттар (айналымдағы тауарларды немесе кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін қарыз алушы пайдаланған өзге де мүлікті ұрлау);
8) форс-мажорлық жаңдайлардың басталу фактісін растайтын ресми құжаттар;
9) мүгедектігі туралы анықтама;
10) уәкілетті мемлекеттік органның қарыз алушының шоттарына тыйым салу туралы шешімі;
11) инкассолық өкім;
12) сот актілері;
13) қарыз алушының қаржылық жағдайының нашарлау фактісін растайтын өзге де құжаттар.
Қарыз алушы құжаттар мен мәліметтерді толық ұсынбаған кезде микроқаржы ұйымы мерзімі өтіп кету себептерін растайтын жетіспейтін құжаттарды сұратуға құқылы.
Қарыз бойынша төлемді кейінге қалдыру халықтың әлеуметтік осал топтары санатындағы азаматтар мен төтенше жағдайлардан зардап шеккендер үшін кемінде 3 ай мерзімге беріледі.
Қарыз алушы банкке қаржылық жағдайының нашарлағанын растайтын құжаттармен бірге өтініш бере алады. Банк оны қарауға және негіздемелер расталған кезде қарыз шартындағы өзгерістерді қосымша комиссиясыз келісуге міндетті.
Қажетті құжаттардың тізімі:
- жұмыссыз ретінде тіркелгені туралы анықтама және (немесе) жұмыс орнынан соңғы 6 айдағы қарыз алушының табысы туралы анықтама немесе қарыз алушының ақшасының түсуі мен қозғалысы туралы үзінді -көшірме;
- жұмыс берушінің еңбек шартын тоқтату туралы, жалақысы сақталмайтын демалыс беру туралы актісі немесе қарыз алушының еңбекке уақытша жарамсыздығы туралы анықтама/парақ
- жалақының мөлшерін және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан үзінді- көшірмені көрсете отырып, жұмыс орнынан анықтама;
- қарыз алушының жүктілігіне және баланың (балалардың) тууына, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты демалыста, сондай-ақ бала 3 жасқа толғанға дейін оның күтімі бойынша жалақысы сақталмайтын демалыста болғанын растайтын құжат;
- қарыз алушының жақын туыстарының, жұбайының (зайыбының) ауруын растайтын еңбекке уақытша жарамсыздық туралы анықтама, сондай-ақ қарыз алушының жақын туыстарының, жұбайының (зайыбының) қайтыс болғаны туралы куәлік/анықтама;
- жалдау ақысын төлеу тәртібі мен мерзімдері көрсетілген нотариалды куәландырылған жалдау шарты;
- жазатайым оқиға, үшінші тұлғалардың құқыққа қайшы әрекеттері нәтижесінде қарыз алушыға материалдық залал келтірілгенін растайтын құжаттар (айналымдағы тауарларды немесе кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін қарыз алушы пайдаланған өзге де мүлікті ұрлау);
- төтенше жағдайлардың басталу фактісін растайтын ресми құжаттар;
- мүгедектік туралы анықтама;
- уәкілетті мемлекеттік органның қарыз алушының шоттарын тыйым салу туралы шешімі;
- инкассолық өкім;
- сот актілері;
- қарыз алушының қаржылық жағдайының нашарлау фактісін растайтын өзге де құжаттар.
Қарыз алушы құжаттар мен мәліметтерді толық ұсынбаған кезде банк мерзімі өтіп кету себептерін растайтын жетіспейтін құжаттарды сұратуға құқылы.
Банктер мен микроқаржы ұйымдары халықтың әлеуметтік осал топтары (бұдан әрі-ХӘОТ) санатына жататын және төтенше оқиғалардан зардап шеккен қарыз алушы – жеке тұлғаларға комиссиялар мен өзге де төлемдер ұстамай, берешекті өтеу бойынша кемінде 3 ай мерзімге кейінге қалдыру беруге міндетті.
Кейінге қалдыру, егер ХӘОТ санатына жататын қарыз алушының өтініш берер алдындағы 2 айдағы орташа айлық табысы алдыңғы 12 айдағы табыспен салыстырғанда 30%- дан астам төмендеген жағдайда не атаулы әлеуметтік көмек тағайындалған кезде беріледі.
Негіз: Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Басқармасының 2021 жылғы
16 шілдедегі №82 қаулысы (2025 жылғы 31 тамыздағы өзгерістермен).
Мемлекеттік реттеу туралы заңда қаржы ұйымы – қаржылық қызметтер көрсету бойынша кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға екендігі белгіленген.
Бұл ретте коллекторлық агенттік мемлекеттік реттеу туралы Заңның 1-бабының 6-тармағында санамаланған қаржы қызметтерінің тізбесіне жатпайды.
Коллекторлық агенттік қаржы ұйымына жатпайды, өйткені оның коллекторлық қызмет туралы Заңның 1-бабы 1-тармағының 6-тармақшасында келтірілген қызметі қаржылық қызметтер көрсетумен байланысты емес.
Бұл ретте Агенттік, оның ішінде коллекторлық агенттіктердің ҚР Қаржы заңнамасын сақтауын бақылауды және қадағалауды жүзеге асырады.
Қарыз алушының төлем қабілеттілігін бағалау, қарыз алушының борыш жүктемесінің коэффициентін (бұдан әрі - БЖК) есептеу №170 қаулыда белгіленген тәртіппен жүзеге асырылады.
№170 қаулының 92-тармағында қарыз алушының төлем қабілеттілігіне банктің бағалау жүргізуі үшін кіріс өлшемшарттарының тізбесі айқындалған.
Бұл ретте №170 қаулының 100-тармағында банктің қарыз алушының борыш жүктемесін өздігінен айқындайтыны белгіленген.
Өз кезегінде қарыздар ресімдеген кезде БЖК №292 қаулыда белгіленген 0.5-ті құпайтын ең жоғары деңгейден аспауға тиіс.
Банктер туралы заңның 34-бабының 10-1-тармағына сәйкес банктік қарыз беру туралы мәселені қарау кезінде банк өз әдістемесі негізінде есептелген жеке тұлғаның кредиттік скорингін немесе кредиттік бюро берген кредиттік скорингті ескереді.
Осыған байланысты, кредиттік скоринг нәтижелеріне негізделе отырып, банк өзі үшін кредит берумен байланысты тәуекелдерді айқындайды және тиісті шешім қабылдайды.
Банктер туралы заңның 34-бабының 15-тармағына сәйкес банк, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым клиенттің қатысуынсыз алаяқтық тәсілмен банктік қарызды ресімдеу фактісі анықталған, заңды күшіне енген сот актісін алған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей, клиенттің банктік қарыз бойынша берешегін есептен шығару туралы шешімді, сондай-ақ осындай банктік қарыз бойынша бұрын ұсталған (төленген) сомаларды клиентке қайтару жөніндегі шараларды қабылдайды.
Банктер туралы заңның жоғарыда көрсетілген ережесіне негізге отырып, клиенттің қатысуынсыз банктік қарызды ресімдеу фактісін сот талқылауы барысында тиісті сот актісін шығару арқылы сот айқындайды.
№136 қағидалардың 5-тарауында банктің банктік қызметтерді көрсету үдерісінде туындайтын клиенттердің өтініштерін қарау тәртібі белгіленген. Мәселен, Банк клиенттердің:
1) банкке қолма-қол, почта байланысы арқылы, оның электрондық почтасына және интернет-ресурсына келіп түскен жазбаша өтініштерімен;
2) телефон арқылы және клиент банкке тікелей келген кезде ауызша түскен өтініштерімен жұмыс жүргізеді.
Банк жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін объективті, жан-жақты және уақтылы қарауды қамтамасыз етеді, клиенттерді олардың өтініштерін қарау қорытындысы және қабылданған шаралар туралы хабардар етеді.
Клиенттің өтініші негізделген және заңды болған жағдайда банк бұзушылықты жою және клиенттің құқықтарын және заңды мүдделерін қалпына келтіру туралы шешім қабылдайды. Осылайша, Сіздің шағымыңызды растайтын материалдарды ұсына отырып, тиісті жазбаша өтінішпен Банк қызметкерінің іс-әрекеті мәселесі бойынша Банк басшылығының атына шағыммен жүгінуге құқығыңыз бар.
Берешек мөлшерімен келіспеу мәселесі бойынша мәселені сот сараптамасы органдарының сот сарапшысы лицензия негізінде сот-сараптама қызметімен айналысатын адамдар жүргізетін сот-сараптамалық қаржылық-кредиттік зерттеу арқылы шешуге болатынын хабарлаймыз.
ҚР АПК 92-бабының 1 және 3-бөліктеріне сәйкес сараптама өткізу арнайы ғылыми білімі бар сарапшылардың құзыретіне жатады, сараптама нәтижелері сарапшының қорытындысы түрінде ресімделеді.