Жиі қойылатын сұрақтар
Ғылым саласындағы сыйлықтар алуға арналған конкурстар жыл сайын Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 14 қыркүйектегі № 466 бұйрығымен бекітілген Қағидаларға сәйкес өткізіледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033417).
Ғылым саласындағы сыйлықтарды беру тәртібі Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 11 маусымдағы № 242 бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады.
Ұлттық инновациялық жүйенің «Бірыңғай терезесі» (astanahub.com) арқылы үміткердің конкурсқа қатысуы үшін ғылым саласындағы сыйлықтарға үміткерлер үшін құжаттары қоса берілген нысан бойынша өтініш беріледі.
Құжаттар пакетіне мыналар кіреді:
1) монографиялар, монографиялардағы тараулар, мақалалар, шолулар, патенттер, авторлық куәліктер түріндегі ғылыми жұмыс (бестен аспауы тиіс);
2) жұмыстың мазмұны, зерттеулердің өзектілігі мен жаңалығы, негізгі ғылыми нәтижелері, олардың маңыздылығы мен одан әрі пайдалану мүмкіндігі баяндалатын жұмыстың сипаттамасы (баспа бетінің жартысынан аспайтын);
3) жұмысты ұсынған ұйымның консультативтік-кеңесші органы отырысының хаттамасынан үзінді;
4) сыйлықақы алуға кандидаттың негізгі жұмыс орнынан анықтама;
5) сыйлықақы алуға кандидаттың шығармашылық үлесін көрсете отырып, оның ғылыми қызметінің қысқаша сипаттамасы (ұжымдық жұмыстар үшін);
6) конкурсқа ұсынылған жұмыстың бұрын республикалық бюджет қаражатынан төленетін сыйлықақыларға ие болмағанын куәландыратын жұмысты ұсынған ұйымнан анықтама;
7) енгізу актісінің көшірмесі (ол болған жағдайда).
Конкурсқа құжаттарды уәкілетті орган республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында ғылым саласындағы сыйлықтар алуға арналған конкурс туралы хабарландыру жарияланған күннен бастап күнтізбелік 30 (отыз) күн ішінде қабылдайды.
Мысал:
Ғылыми қызметкер М. ғылым саласындағы сыйлыққа жеке түрде құжаттарды өзі тапсырды.
Ғылыми қызметкер М.-нан конкурсқа құжаттар қабылданбайды, өйткені үміткерлерді ғылыми ұйымдардың немесе жоғары оқу орындарының консультативтік-кеңесші органдары (ғылыми кеңестер) ұсынуы керек.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 422 «Үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту қағидаларын бекіту туралы» https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033308 бұйрығына сәйкес, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі ғылыми тағылымдамадан өтуге ұсынылатын жетекші шетелдік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының, ғылыми орталықтардың және өзге де ұйымдардың (бұдан әрі – Тізім) тізімін келесі көрсеткіштерге сәйкес қалыптастырады:
- ғылыми орталықтар мен өзге де ұйымдар үшін көрсеткіш – Тізімді қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес халықаралық ғылыми институттардың SCImago Institutions Rankings (Саймаго) рейтингінің алғашқы 1000 (мың) позициясының қатарына енуі;
- шетелдік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары үшін көрсеткіш – Тізімді қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес әлемнің үздік университеттерінің халықаралық QS University Rankings by Subject (Квакарелли Саймондс) рейтингінің алғашқы 100 (жүз) позициясының қатарына енуі.
Мысалы: Сәлеметсіз бе! Менің атым Алмас, мен ғылыми тағылымдамадан өткім келеді. Жетекші шетелдік жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының тізімімен қай жерден танысуға болады және олар қандай қағидат бойынша осы Тізімге енгізіледі?
Алмас, Тізім оны қалыптастыру сәтіндегі рейтингтердің соңғы жарияланымдарына сәйкес жасақталады: шетелдік жоғары оқу орны халықаралық QS University Rankings by Subject рейтингінің алғашқы 100 позициясының қатарына, ал шетелдік ғылыми ұйым халықаралық SCImago Institutions Rankings рейтингінің алғашқы 1000 позициясының қатарына енуі тиіс.
Тізіммен «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-ның ресми сайтында келесі сілтеме арқылы танысуға болады:
https://bolashak.gov.kz/kz/ym%D1%96tkerge-ns-bojynsha/zhoo-lar-gylymi-ortalyktar-yjymdar.
«Мемлекеттік тапсырысты орындайтын мемлекеттік ғылыми ұйымдардың және мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми қызметкерлеріне еңбекақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 25 желтоқсандағы № 592 бұйрығының 6-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000592 мемлекеттік ұйымдардың ғылыми қызметкерінің жалақысы біліктілікке, орындалатын жұмыстың күрделілігіне, жұмсалған еңбектің саны мен сапасына байланысты.
Мысалы, мен ғылыми-зерттеу институтының профессоры, техника ғылымдарының докторымын. Мен ғылыми қызметкерлердің лауазымы бойынша қай классқа жатамын?
Мемлекеттік ұйымдардың ғылыми қызметкерлері лауазымдарының сыныптаушысына сәйкес сіз 1-классқа жатасыз.
«Мемлекеттік тапсырысты орындайтын мемлекеттік ғылыми ұйымдардың және мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми қызметкерлеріне еңбекақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 25 желтоқсандағы № 592 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000592 гранттық қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымында жұмыс істейтін философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессорға: философия докторы (PhD) және қауымдастырылған профессор (доцент), бейіні бойынша доктор ғылыми атағы және қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы үшін республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын 25 еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде төлем қарастырылған.
Мысалы, В. есімді азамат философия докторы (PhD, қауымдастырылған профессор (доцент) Астана қаласындағы университеттердің бірінде гранттық қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысқан, бірақ ағымдағы жылдың 1 қыркүйегінен бастап Қарағанды қаласының университетіне доцент болып қабылданып, гранттық қаржыландыру шеңберінде сол жұмысты жалғастырған. Ол жаңа жұмыс орны бойынша қосымша ақы ала ма?
Иә, В. есімді азамат осы қосымша төлемді әрі қарай да ала береді.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 15 қарашадағы № 522 «Мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес (бұдан әрі – Ережелер) https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035385, жеке кәсіпкерлік субъектілерін, ұлттық және шетелдік компанияларды ғылыми-инновациялық салаға тарту, оларда ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық және инновациялық қызметті дамытуға уәждемені қалыптастыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, сондай-ақ ғылыми-техникалық қызметке байланысты қатынастарды реттеу мақсатында қағидалар әзірленді. мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу.
Мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) негізінде ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік – конструкторлық жұмыстарды ұйымдастыру мен жүргізудің негізгі міндеттері:
1) таланттарды анықтау, тәрбиелеу, тарту және ұстап қалу және ғылыми, инженерлік және кәсіпкерлік кадрлардың кәсіби өсуі үшін қолайлы жағдайлар жасау;
2) инновациялық қызметті қолдау, инновацияларды тиімді енгізу, жоғары технологиялық өндірістерді, корпоративтік инновацияларды және технологиялар трансфертін дамыту үшін жағдайлар жасау;
3) стартап-инфрақұрылымды және венчурлік инвестициялау мәдениетін дамыту үшін жағдайлар жасау;
4) инновацияларға сұранысты ынталандыру;
5) мемлекеттік технологиялық саясатты іске асыру үшін қолайлы жағдайлар жасау.
Мысалы, мен жас ғалыммын, энергетика саласындағы зерттеулермен белсенді айналысамын. Мен мемлекеттен қолдау ала аламын ба және зерттеу барысында бірлескен жұмысты жүзеге асыра аламын ба?
Ия, сіз өзіңіздің зерттеулеріңізді жүзеге асыруға көмек ала аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2024 жылғы 1 қарашадағы № 507 «Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу туралы есептің негізінде олардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыруға (сатып алуға) арналған шығыстар бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары, пайдалануға беру актісі бар есептің негізінде олардың ғылыми орталықтар құруға арналған шығыстар бойынша ғылыми орталық құруы, ендіру актісі бар ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар нәтижелерін ендіру туралы есептің негізінде олардың ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды жүзеге асыруға (сатып алуға) арналған шығыстар бойынша ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстары бойынша адамдарға хабарламаларды беру нысанын, мерзімі мен қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес (бұдан әрі – Бұйрық) https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035329.
Ғылыми немесе ғылыми-техникалық қызметті, сондай-ақ жеке кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын Субъект ғылым саласындағы уәкілетті органға «ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» автоматтандырылған ақпараттық жүйесі арқылы салықтық жеңілдіктер мен салықтық шегерімдер алуға өтінім бере алады.
Мысалы, мен, Қазақстан Республикасының азаматы, ғылыми және ғылыми-техникалық қызметпен айналысамын, маған ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығыстар бойынша салықтық жеңілдіктер мен шегерімдер түрінде көмек қажет. Мен осындай көмек ала аламын ба?
Ия, сіз салық жеңілдіктерін ала аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қазандағы № 491 «Ғылыми-техникалық кеңес бойынша үлгілік ережені бекіту туралы» (бұдан әрі – Бұйрық) бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035287, ғылыми-техникалық кеңес (бұдан әрі – ҒТК) – реттелетін салалардағы салалық уәкілетті органдар, ғылыми ұйымдар және жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары жанындағы консультативтік-кеңесші орган.
ҒТК қызметі мынадай негізгі міндеттерді шешуге бағытталған:
1) ғылым және ғылыми-техникалық, технологиялық және инновациялық қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруға ұсыныстар әзірлеу және жәрдемдесу;
2) ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларды іске асыруды қалыптастыру бойынша ұсыныстар әзірлеу;
3) салалық ғылыми ұйымдарды дамытуға және технологиялық және инновациялық қызметті ұйымдастыруға ұсыныстар әзірлеу және қатысу.
ҒТК төраға мен тұрақты мүшелерден тұрады. ҒТК құрамына салалар бойынша жетекші ғалымдар, мемлекеттік органдар мен даму институттарының, «Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер палатасының, Ұлттық холдингтер мен компаниялардың өкілдері, ұлттық ғылыми кеңестердің, жеке кәсіпкерлік субъектілерінің салалық қауымдастықтарының, жер қойнауын пайдаланушылардың, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері болып табылатын бейінді ғылыми ұйымдардың мүшелері кіреді.
Мысалы, мен Қазақстан Республикасының азаматымын, уәкілетті органның реттелетін салаларында докторлық (PhD) философия дәрежесі және ғылыми-зерттеу және (немесе) ғылыми-педагогикалық жұмыс өтілі 5 жыл. ҒТК құрамына кіре аламын ба? Иә, сіз ҒТК құрамына қосылуға өтініш бере аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 10 қаңтардағы № 8 «Технологиялардың әзірлігі мен ұйымдардың технологиялық әзірлігі деңгейлерін айқындау әдістемесін бекіту туралы» бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035634 технологиялар мен ғылыми зерттеулердің дайындық деңгейін анықтау үшін «технологиялардың дайындығы мен ұйымдардың технологиялық дайындығы деңгейлерін анықтау әдістемесі» арнайы әдістемесі белгіленді. Ол гранттық, бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерінің ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру бойынша конкурсқа ұсынылған ғылыми зерттеулер кезеңінің әзірлену дәрежесін және аяқталу дәрежесін бағалауға арналған.
Мысалы, азамат А. ұзақ уақыт бойы ғылыми зерттеулермен айналысып, инновациялық технологияны дамытты және ол әзірлеуге дайындық деңгейін анықтағысы келеді. Азамат А. осы әдісті қолдана отырып, өз зерттеулерінің дайындық деңгейін дербес анықтай ала ма? Ия, азамат А. бұл әдісті қолдана алады.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қыркүйектегі № 457 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының (бұдан әрі – ҚР ҰҒА) академиктерін сайлау қағидалары мен критерийлеріне https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035119 сәйкес Ұлттық ғылым академиясының академигі болып ғылыми жетістіктері, ғылыми дәрежесі (PhD, ғылым докторы) және ғылыми/білім беру ұйымдарында кемінде 10 жыл жұмыс тәжірибесі бар атағы (профессор, қауымдастырылған профессор) бар ірі ғалым болып табылатын Қазақстан азаматы сайлана алады.
ҚР ҰҒА академигі болып сайлау конкурстық негізде өтеді және мынадай кезеңдерден тұрады: үміткерлердің құжаттарының өлшемдерге сәйкестігін қарау (ғылыми жетістіктер, ғылымға қосқан үлесі, кадрлар даярлау мектебі), үміткерлерді балдық жүйе бойынша сараптамалық комиссияның бағалауы, Академия Төралқасының үміткердің даму бағдарламасын бағалауы.
Сайлау туралы шешімді кандидатураны мақұлдайтын немесе қабылдамайтын жалпы жиналыс қабылдайды.
Мысал: PhD дәрежесі бар және қауымдастырылған профессор болып табылатын азамат Қ. Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі болып сайлануға құжаттар тапсырды.
Бірақ оның кандидатурасы қабылданбады, өйткені оның жұмыс өтілі құжаттарды тапсыру кезінде 9,5 жыл болды.
«Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанынан Жоғары ғылыми-техникалық комиссия құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 7 қазандағы № 826 қаулысының 5-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000826
Жоғары ғылыми-техникалық комиссия (бұдан әрі – ЖҒТК) мемлекеттік қорғаныс тапсырысы шеңберінде қалыптастырылатын жобаларды қоспағанда, ғылымды дамытудың басым бағыттары бойынша қаржыландыру көлемін бюджет қаражаты есебінен айқындайды және бөледі.
Мысалы, бюджетте ғылыми қызметке белгілі бір сома қарастырылған, ЖҒТК қай бөлігі іргелі зерттеулерге, ал қай бөлігі қолданбалы жобаларға және ғылыми нәтижелерді коммерцияландыруға бағытталатынын шешеді.