Банктік қарыздар мен микрокредиттер бойынша ЖТСМ азайту мәселесі жөнінде

Банктік қарыздар мен микрокредиттер бойынша ЖТСМ азайту мәселесі жөнінде

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Қаржы ұйымдарының әдіснамасы және пруденциялық реттеу департаментінің директорыДәурен Сәлімбаевтың түсініктемесі

 

Кредиттербойыншасыйақымөлшерлемелеріхалықтыңборышжүктемесінежәнешамадан тыс кредит алудеңгейінеайтарлықтайәсеретедіЖоғарымөлшерлемелеркредиттікұйымдарғаықтималтәуекелдердіөтеугежәнекредиттердітәуекелі жоғары қарызалушыларғаберуге жағдай жасайды.  Бұлреттебизнестіңжоғарымаржиналдылығықамтамасызетіледібұлбанктерменмикроқаржыұйымдарыныңтұтынушылықкредиттеудідамытуғамүдделілігінкүшейтеді.

Болашақтабұлықтималжағымсызсалдардытолықбағаламайтынкредиттік ұйымдардыңбизнес-моделініңорнықтылығынтөмендетуімүмкін.Қарызалушыүшінжоғарымөлшерлемеберешектің барынша тезөсуінежәнекредитбойыншатөлем мерзімінкешіктірутәуекелініңартуынаәкеледі.Бұл тұрғыдан еңүлкентәуекелдеронлайн-микрокредиттеусекторынданемесе«жалақығадейінгіқарыздар»депаталатынсектордабайқалады,ондажылдықтиімдісыйақымөлшерлемесі(ЖТСМ)бойыншашектеудісақтамай,45күнгедейінгімерзімге50АЕК-ке дейінмикрокредиттерберумүмкіндігізаңнамалықтүрдекөзделген.Нәтижесіндеағымдағы жылғы 1 маусымдағы жағдай бойыншаонлайн-микрокредитберусегментіндегіқарызалушыларсаны1,1млнадамғажетті,оныңішінде248мыңадамның проблемалыққарызыбар.

ОсығанбайланыстыМемлекетбасшысы19маусымдақолқойған Кредит берукезіндетәуекелдердібарыншаазайтужәнеқарызалушылардыңқұқықтарынқорғаумәселелерібойыншазаңда50АЕК-кедейінгімикрокредиттердіреттеудіңерекшетәртібіналып тастаусондай-ақбарлықмикрокредиттербойыншажылдықтиімдісыйақымөлшерлемесібойыншашектеулербелгілеукөзделген.

Қысқа мерзімді микрокредиттер үшін жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі бойынша шектеу болмағанын айта кеткен жөн. Мұндай қарыздар бойынша шектіноминалды мөлшерлемебелгіленді. Мысалы, 45 күн ішінде 20% мөлшерлемемен нақты жылдық тиімді мөлшерлеме346%-ды құрады. Күніне 1% және 20 күн ішінде 20% мөлшерлеме кезінде ЖТСМ
2 600%-дан асады.

Қазіргі уақытта Агенттік Ұлттық Банкпен бірлесіп кредиттер бойынша шекті жылдық тиімді мөлшерлемелерді төмендетуді көздейтінқаулы жобасынәзірледі.

Атап айтқанда, 45 күнге дейінгі мерзімге 45 АЕК-ке дейінгі сомамен берілген микрокредиттер бойынша күнделікті номиналды мөлшерлеменің шекті мөлшерін 1%-дан0,3%-ға дейін төмендету ұсынылады. Сонымен бірге жылдық тиімді мөлшерлеменің шекті мөлшерін179%деңгейінде белгілеу ұсынылады. Осылайша, мұндай микрокредиттер бойынша сыйақының шекті мөлшерлемелері3 еседенастам төмендетілетін болады.

Бұдан басқа, қазіргі уақытта банктер мен микроқаржы ұйымдарының кепілсіз қарыздары бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің мөлшері56%-ды құрайды. Бұл мән 2012 жылы белгіленді және содан бері қайта қаралған жоқ.

Әзірленген қаулы жобасы сондай-ақ банктердің кепілсіз кредиттері бойыншашекті ЖТСМ-ді 56%-дан46%-ға дейін, кепілді кредиттер бойынша 40%-дан35%-ға дейін төмендетуді көздейді. Микроқаржы ұйымдарының классикалық микрокредиттері бойынша ЖТСМ 56%-дан46%-ға дейін төмендетілетін болады.

Жалпы алғанда, кредиттер бойынша шекті мөлшерлемелерді есептеген кезде біз кредиттер бойынша мөлшерлемеге ықпал ететін4 нарықтық фактордыескере отырып, жан-жақты талдау жүргіздік, олар – қорландыру құны, операциялық шығыстар, кредиттік тәуекелдер деңгейі, сондай-ақ кредиттік ұйымдардың пайыздық маржасы. Бұдан басқа, жаңа мөлшерлемелердің бизнес-модельге, ықтимал шығындар мен зияндар, банктер мен микроқаржы ұйымдарының орнықтылығына ықпалына талдау жасалды.

Ұлттық Банк те растаған әдістемеміз бен есептеулеріміздің негізінде жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерінің ұсынылып отырған шекті мөлшерлері ағымдағы нарықтық факторлар мен экономикадағы ақшаның құнын көрсетеді деп есептейміз.

Кредиттер бойынша мөлшерлемелерді азайтухалықтың борыш  жүктемесінің азаюынаықпал ететін болады, яғни қазақстандықтар ресімдейтін барлық жаңа қарыздар неғұрлым төмен мөлшерлеме арқылы беріледі және тиісінше бұл кредиттерге қызмет көрсету құны борыш жүктемесі сияқты төмен болады.

Сондай-ақ, заңнаманың талаптарына сәйкес кредит өнімдеріне жарнама жасаған кезде және қарыз шарты жасалғанға дейін қаржы ұйымдарыныңтұтынушыға  жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемелерінің мәндерін жария етугетиіс екенін тұтынушыларға атап өтеміз. Бұл тұтынушыларғақарыздардың нақты құнынтүсінуге, сондай-ақ барынша оңтайлы талаптарды таңдау үшін әртүрлі кредиттік ұйымдардың қаржы өнімдерін салыстыруға мүмкіндік береді.