Жиі қойылатын сұрақтар
Бағалы қағаздар рыногы туралы заңда "форекс брокер" дегнен ұғым көзделмеген.
Сонымен бірге, Бағалы қағаздар рыногы туралы заңның 45-бабының 1-тармағына сәйкес бағалы қағаздар рыногында уәкiлеттi органның лицензиялауына жататын мынадай қызмет түрлерi жүзеге асырылады: брокерлiк, дилерлiк, инвестициялық портфельдi басқару, катодиандық, трансфер-агенттік, қаржы құралдарымен мәмілелер бойынша клиринг қызметі, бағалы қағаздармен және өзге де қаржы құралдарымен сауда ұйымдастыру.
Бағалы қағаздар рыногы туралы заңның 63-бабының 3-2-тармағына сәйкес брокер және (немесе) дилер Бағалы қағаздар рыногы туралы заңда белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып, өз клиенттеріне ұйымдастырылмаған (биржадан тыс) шетелдік валюта және қор нарықтарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған бағалы қағаздар нарықтарында мәмілелер жасауға байланысты мәселелер бойынша консультациялық, ақпараттық көрсетілетін қызметтер және (немесе) клиенттердің есебінен және мүдделерінде осы нарықтарда мәмілелер жасасу бойынша көрсетілетін қызметтер ұсынуға құқылы.
Қазақстан Республикасының аумағында жоғарыда көрсетілген қызметтерді жеке тұлғаларға тек брокерлер және (немесе) дилерлер көрсетуге құқылы.
Бағалы қағаздар рыногы туралы заңның 47-1-бабының 1-тармағына сәйкес жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ұйымдық-құқықтық нысанында құрылуы мүмкін және қызметін жүзеге асыруы мүмкін трансфер-агенттерді, номиналды ұстаушы ретінде клиенттердің шоттарын жүргізу құқығынсыз брокерлерді және (немесе) дилерлерді қоспағанда, лицензиат акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылады және қызметін жүзеге асырады.
Бағалы қағаздар нарығындағы лицензиялау тәртібі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2020 жылғы 30 наурыздағы №40 қаулысымен бекітілген Бағалы қағаздар нарығында кәсіби қызмет түрлерін жүзеге асыруға лицензияларды беру, оларды тоқтата тұру және олардан айыру қағидаларында белгіленген.
Акционерлік қоғамдар туралы заңның 54 және 58-баптарының ережелеріне сәйкес директорлар кеңесi мүшелерiнiң саны кемiнде үш адам болуға тиiс. Қоғамның директорлар кеңесі құрамының кем дегенде отыз пайызы тәуелсіз директорлар болуға тиіс. Директорлар кеңесінің отырысын өткізу үшін кворум қоғамның жарғысында айқындалады, бірақ директорлар кеңесі мүшелері санының жартысынан кем болмауға тиіс.
Директорлар кеңесі мүшелерінің жалпы саны жарғыда белгіленген кворумға қол жеткізу үшін жеткіліксіз болған жағдайда, директорлар кеңесінің жаңа мүшелерін сайлау үшін директорлар кеңесі акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысын шақыруға міндетті. Директорлар кеңесінің қалған мүшелері акционерлердің мұндай кезектен тыс жалпы жиналысын шақыру туралы ғана шешім қабылдауға құқылы.
Осылайша, Акционерлік қоғамдар туралы заңның 54-бабы 5-тармағының және 58-бабы 1-тармағының талаптарына сәйкес келмейтін акционерлік қоғамның директорлар кеңесі директорлар кеңесінің жаңа мүшелерін сайлау үшін акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысын шақыру жөніндегі міндетті шешімді қоспағанда, өзінің құзыретіне жатқызылған қандай да бір шешімдер қабылдауға құқылы болмайды.
№ 136 қағидаларға сәйкес Банктің төлем мерзімі өткен берешегі бар қарыз алушымен және (немесе) оның өкілімен және (немесе) банктік қарыз шарты шеңберінде кредитормен міндеттемелермен байланысты үшінші тұлғамен өзара іс-қимылы:
1) жұмыс күндері сағат 8.00-ден 21.00-ге дейінгі кезеңде қарыз алушының тұрғылықты жері не орналасқан жері, не қарыз алушының тіркелген жері бойынша не банктің (филиалдың) үй-жайында аптасына үш реттен артық емес және егер қарыз алушымен өзге уақыт, кезеңділік және күн (демалыс және (немесе) мереке) келісілмеген болса, жұмыс күні бір реттен артық емес;
2) жұмыс күндері сағат 8.00-ден 21.00-ге дейінгі кезеңде үш реттен артық емес және демалыс және мереке күндері сағат 9.00-ден 19.00-ге дейінгі кезеңде екі реттен артық емес банктің бастамасы бойынша телефон арқылы келіссөздер жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
№ 232 қағидаларға сәйкес телефон арқылы, оның ішінде ұйымның бастамасы бойынша интернет желісіне қоңырау шалу үшін қосымшаларды пайдалана отырып, жұмыс күні сағат 9.00-ден 21.00-ге дейінгі кезеңде бір реттен артық емес өзара іс-қимыл жасау.
Бұл ретте үшінші тұлғалармен өзара іс-қимыл жасауға қарыз алушының орналасқан жерін және (немесе) байланыс деректерін белгілеу үшін ғана жол беріледі.
Өтініш берушіге:
- несие берілген қаржы институтының байланыс орталығына хабарласып, шоттарды, мобильді қосымшаны бұғаттау туралы өтінішпен (қажет болған жағдайда) алаяқтық туралы есеп беру және қызметтік тексеру жүргізу; - алаяқтық фактісін тіркеу және жәбірленуші деп тану үшін қылмыстық іс қозғау үшін барлық қолда бар деректер мен мәліметтерді қоса отырып, құқық қорғау органдарына хабарласу қажет.
Банктер туралы заңның 34-бабының 15-тармағына сәйкес (20.08.2024 ж. қолданысқа енгізілді) құқық қорғау органдары енгізген қылмыстық құқық бұзушылық жасауға ықпал еткен мән-жайларды жою жөніндегі шараларды қабылдау туралы ұсынымды не қарыз алушы-жеке тұлғаны жәбірленуші деп тану туралы қаулыны алған сәттен бастап банк, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым күнтізбелік үш күннен кешіктірмей клиенттің осындай банктік қарызы бойынша берешекті өндіріп алуды және талап-арыз жұмысын, сондай-ақ сыйақы және (немесе) тұрақсыздық айыбын есепке жазуды тоқтата тұруға міндетті.
Сақтандыру шартын мерзімінен бұрын тоқтату негіздері Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – ҚР АК) 841-бабында регламенттелген.
ҚР АК-нің 841-бабының 2-тармағына сәйкес егер Қазақстан Республикасының заңдарында және сақтандыру шартында өзгеше көзделмесе, сақтанушы сақтандыру шартынан кез келген уақытта бас тартуға құқылы.
ҚР АК-нің 842-бабының 2-тармағына сәйкес, егер бұл ҚР АК-нің 841-бабы 1-тармағының бірінші бөлігінде, осы тармақтың екінші және үшінші бөліктерінде көрсетілген мән-жайларға байланысты болмаса, сақтандырушыға төленген сақтандыру сыйлықақысы не сақтандыру жарналары, егер шартта өзгеше көзделмесе, қайтарылуға жатпайды.
Сақтанушы-жеке тұлға аннуитеттік сақтандыру шартын қоспағанда, сақтандыру шартынан бас тартқан кезде, ол жасалған күнінен бастап күнтізбелік он төрт күн ішінде сақтандырушы сақтанушы-жеке тұлғаға сақтандыру сыйлықақысының (сақтандыру жарналарының) сақтандыру қолданыста болған уақытқа пропорционалды бөлігін және сақтандыру шартын бұзуға байланысты, алынған сақтандыру сыйлықақысының (сақтандыру жарналарының) он пайызынан аспайтын шығасыларды шегере отырып, алынған сақтандыру сыйлықақысын (сақтандыру жарналарын) қайтаруға міндетті.
Сақтанушы-жеке тұлға өзінің (қарыз алушының) қарыз шарты бойынша қарыз беруші алдындағы міндеттемелерін орындау себебінен қарыз шартына байланысты сақтандыру шартынан бас тартқан кезде, сақтандырушы сақтанушы-жеке тұлғаға сақтандыру сыйлықақысының (сақтандыру жарналарының) сақтандыру қолданыста болған уақытқа пропорционалды бөлігін және сақтандыру шартын бұзуға байланысты, алынған сақтандыру сыйлықақысының (сақтандыру жарналарының) он пайызынан аспайтын шығасыларды шегере отырып, алынған сақтандыру сыйлықақысын (сақтандыру жарналарын) қайтаруға міндетті.
Сақтандыру шартын бұзу үшін сақтандырушыға өтінішпен жүгіну қажет.
Акционерлік қоғамдар туралы заңның 23 және 24-баптарына сәйкес қоғамда немесе бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдерінің жүйесінде немесе номиналды ұстауды есепке алу жүйесінде акционердің жаңартылған деректемелері туралы мәліметтер болмаған жағдайда, қоғамның артықшылықты акциялары бойынша дивидендтерді төлеу уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде айқындалған тәртіппен және мерзімдерде, талап етілмеген ақшаны есепке алу үшін орталық депозитарийде ашылған шотқа жүзеге асырылуға тиіс. Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2018 жылғы 29 қарашадағы №307 қаулысымен бекітілген Орталық депозитарийдiң қызметiн жүзеге асыру қағидаларының 40-1-тармағына сәйкес қоғамда, бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдерінің жүйесінде және (немесе) нақтылы ұстауды есепке алу жүйесінде акционердің өзекті деректемелері туралы мәліметтер болмаған кезде, қоғамның жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу акционерлердің жалпы жиналысы қоғамның жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу туралы шешім қабылдаған күннен кейінгі күннен бастап күнтізбелік тоқсан күн өткеннен кейін бес жұмыс күні ішінде орталық депозитарийдің есепке алу жүйесінде ашылған талап етілмеген ақшаны есепке алуға арналған шотқа жүзеге асырылады; 2) қоғамда, бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдерінің жүйесінде және (немесе) нақтылы ұстауды есепке алу жүйесінде акционердің өзекті деректемелері туралы мәліметтер болмаған кезде, қоғамның артықшылықты акциялары бойынша дивидендтер төлеу орталық депозитарийдің есепке алу жүйесінде ашылған талап етілмеген ақшаны есепке алуға арналған шотқа дивидендтер алуға құқығы бар акционерлердің тізімі жасалған күннен кейін күнтізбелік тоқсан күн өткеннен кейін бес жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады.
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 34-бабының 15-тармағына және «Микроқаржылық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 3-бабының 3-4-тармағына сәйкес құқық қорғау органдарының қылмыстық құқық бұзушылық жасауға ықпал еткен мән-жайларды жою шараларын қабылдау туралы ұсынысының не қарыз алушы-жеке тұлғаны жәбірленуші деп тану туралы қаулысының (ҚПК-ге сәйкес енгізілген/шығарылған) негізінде қаржы ұйымы күнтізбелік үш күннен кешіктірмей:
клиенттің осындай қарызы бойынша берешекті өндіріп алуды және талап-арыз жұмысын тоқтата тұруға;
клиенттің осындай қарызы бойынша сыйақыны және (немесе) айыпақыны есепке жазуды тоқтата тұруға міндетті.
Қолданыстағы және қызметін тоқтатқан коллекторлық агенттіктердің тізілімі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің сайтында Қаржы нарықтары – өзге қаржы ұйымдары - Рұқсаттар мен хабарламалар тізілімі – "коллекторлық қызметті жүзеге асыруға арналған рұқсаттар"бөлімінде орналастырылады..
Банктер туралы заңның 39-бабының 3-тармағының екінші және үшінші бөліктеріне сәйкес банктер, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар банктік қарыз шарттарында қарыз беруге және оған қызмет көрсетуге байланысты алуға жататын барлық комиссиялар мен өзге де төлемдерді, сондай-ақ олардың мөлшерін көрсетуге міндетті және жасалған шарт шеңберінде комиссиялар мен өзге де төлемдердің жаңа түрлерін біржақты тәртіппен енгізуге құқылы емес. Жеке тұлғаға берілген банктік қарыз беруге және оған қызмет көрсетуге байланысты комиссиялар мен өзге де төлемдердің тізбесі уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісімен бекітіледі.
№218 қаулының 2-тармағына сәйкес жеке тұлғаға берілген (берілетін) қарызды беруге және оған қызмет көрсетуге байланысты комиссиялар мен өзге де төлемдерге, оның ішінде қарызды ұйымдастырғаны үшін төлемдер жатады.
Осылайша, қарызды ұйымдастырғаны үшін комиссияны ұстап қалу кредит беру қағидаларында регламенттелуге және банктік қарыз шартында көзделуге тиіс .