EШЕАБЖ-дағы еңбек шарттары туралы не білуіңіз керек

Еңбек шарттары туралы мәліметтерді жүргізу www.hr.enbek.kz сайт арқылы немесе жұмыс берушінің кадрлық ақпараттық жүйесін ЕШЕБЖ-мен біріктіру арқылы жүзеге асырылады.

Бірінші жағдай үшін «Электрондық еңбек биржасы» www.hr.enbek.kz мемлекеттік ақпараттық порталында «HR.Enbek еңбек ресурстары» ішкі жүйесінде тіркелу қажет, кәсіпорын туралы мәліметтер ЭЦҚ-мен расталуы тиіс. Электрондық еңбек шарттары жазбаша түрде жасалатын еңбек шартының дәстүрлі нысанына қосымша нұсқа болып табылады.

Екінші жағдай үшін «электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерін интеграциялау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрінің міндетін атқарушының 2018 жылғы 29 наурыздағы № 123 бұйрығына сәйкес интеграциялау бойынша жұмысты ұйымдастыру қажет.

ЕШЕАБЖ-ның негізгі артықшылықтары:

• қағаз түріндегі құжаттарды жинау қажеттілігінің болмауына байланысты жұмысқа орналасу процесін жеңілдету;
• шарттың, қорларға жарналар мен аударымдардың болуын көрсету, сондай-ақ жұмыс берушінің қызметкер алдындағы міндеттемелерін бекіту арқылы әлеуметтік тәуекелдерден қорғау.

Шарттар екі тілде: қазақ және орыс тілінде жасалуы мүмкін. Қызметкер электрондық үкіметтің жеке кабинетінде ағымдағы еңбек шарты туралы ақпаратты «еңбек қызметі» бөлімінде тексере алады, онда кәсіпорынның атауы, жасалған күні, шарттың нөмірі және лауазымы көрсетіледі.

Жұмыс беруші қызметкермен еңбек шартын жасау және тоқтату, оған өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу туралы мәліметті қамтитын ақпаратты ЕШЕАБЖ-ға енгізуге міндетті. 

Жұмыс беруші ЕШЕАБЖ-ға ақпаратты ЕШЕАБЖ-дан кадрлық қамтамасыз етуді интеграциялау арқылы немесе «Электрондық еңбек биржасы» мемлекеттік ақпараттық порталы немесе ЕШЕАБЖ-мен интеграцияланған еңбек шарттарын есепке алуды автоматтандыру жөніндегі  басқа да ақпараттық жүйелер арқылы енгізеді: 

• қызметкермен еңбек шартын жасау және тоқтату туралы;
• еңбек шартына енгізілетін өзгерістер және (немесе) толықтырулар туралы. 

Еңбек шарттары туралы міндетті мәлімет: 

• тараптардың деректемелері: жұмыс берушінің - жеке тұлғаның ЖСН немесе жұмыс берушінің - заңды тұлғаның БСН, қызметкердің ЖСН;   
• белгілі бір мамандық, кәсіп, біліктілік немесе лауазым бойынша жұмыс (еңбек функциясы);  
• жұмыс орындау орны;
• еңбек шартының мерзімі; 
• жұмыстың басталу күні;
• шарт жасалған күн және оның реттік нөмірі. 

Еңбек шарттары туралы қосымша мәлімет: 

• жұмыс уақыты мен демалыс режимі;
• қызметкердің жүктілікке және бала (балаларды) тууға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты демалысқа және бала үш жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты жалақы сақталмайтын демалысқа шығуы туралы.

Мәліметті жұмыс беруші немесе жұмыс берушінің актісі бойынша осы міндет жүктелген кадр қызметінің басшысы ұсынады.   

ЕШЕАБЖ-ға мәліметтер енгізу мерзімі: 

- жаңадан жасалған еңбек шарттары туралы - екі тарап еңбек шартына қол қойған күннен бастап 5 жұмыс күнінен кешіктірмей;

 - қағидалар енгізілгенге дейін жасалған қолданыстағы еңбек шарттары (2020 жылғы 17 қыркүйекке дейін):

• саны 2 000 адамға дейінгі кәсіпорындар үшін - Қағидалар күшіне енген күннен бастап 1 жыл ішінде (2021 жылғы 17 қыркүйекке дейін);
• саны 2 000 адамнан асатын кәсіпорындар үшін-Қағидалар күшіне енген күннен бастап 2 жыл ішінде Қағидалардың күші (2022 жылғы 17 қыркүйекке дейін);

- еңбек шартына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар туралы - екі тарап еңбек шартына өзгерістер мен толықтыруларға қол қойған күннен бастап күнтізбелік 15 күннен кешіктірмей хабарлайды.

- міндетті мәліметтерді дұрыс енгізбегенде қателерді түзетеді-бастапқы мәліметтерді енгізген күннен бастап 30 жұмыс күні ішінде;

- қызметкердің және (немесе) жұмыс берушінің деректемелерін дұрыс енгізбеген жағдайда мәліметтерді жояды-бастапқы мәліметтерді енгізген күннен бастап 30 жұмыс күні ішінде;

- қызметкер қалпына келтірілген жағдайда, оны қалпына келтірген күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде - қалпына келтіру туралы шешім шығарған органның күнін, нөмірін көрсету арқылы түзету;

- еңбек шартын тоқтату туралы-еңбек шарты тоқтатылған күннен бастап 3 жұмыс күнінен кешіктірмей;

- Еңбек кодексінің 30-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында көзделген еңбек шартының қолданылу мерзімін ұзарту кезіндегі тиісті ақпарат-еңбек шартының қолданылу мерзімі ұзартылған күннен бастап 15 жұмыс күні ішінде.

ЕШЕАБЖ-дан мәліметтерді еңбек жөніндегі  уәкілетті мемлекеттік орган жеке және заңды тұлғаларға  ҚР дербес деректер және оларды сақтау туралы заңнамасының талаптарын ескерумен, электрондық немесе қағаз түріндегі сұрау салу негізінде береді. 

2026 жылдың 9 қаңтарында Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне (бұдан әрі - Кодекс) өзгерістер енгізу туралы заңға қол қойды. Бұл түзетулер 2026 жылдың 12 наурызынан бастап күшіне енетін Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесінде (ЕШЕЖЖ) жұмысқа байланысты бұзушылықтар үшін әкімшілік жауапкершілікті белгілейді.

Осылайша, Кодекстің 98-бабының 1-1 бөлігіне сәйкес, жұмыс берушінің қызметкермен еңбек шартын жасасу және тоқтату, оған енгізілген өзгерістер және/немесе толықтырулар туралы ақпаратты ЕШЕЖЖЖ-ге (бұдан әрі - ЕШЕЖЖЖЖ) енгізу тәртібін бұзуы келесідей анықталады:

1) ЕШЕЖЖЖ-ге ақпаратты енгізбеу немесе ЕШЕЖЖЖ-ге ақпаратты белгіленген мерзімде кешіктіріп енгізу;

2) ЕШЕЖЖЖ-ге ақпаратты толық енгізбеу;

3) Еңбек шарттарын тіркеудің бірыңғай жүйесіне (ЕШТЖ) жалған және/немесе дұрыс емес ақпарат енгізу лауазымды тұлғаларға отыз еселенген айлық есептік көрсеткіш, шағын бизнес немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін алпыс еселенген айлық есептік көрсеткіш, орта бизнес үшін сексен еселенген айлық есептік көрсеткіш және ірі бизнес үшін жүз елу еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

ҚР еңбек заңнамасының талаптарына сәйкес, жұмыс берушілер ЕШТЖ-ға еңбек қатынастары туралы ақпаратты уақтылы енгізуге міндетті. Бұл міндетті орындамау Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 98-бабының 1-1-бөлігіне сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық болып табылады.

Мемлекеттік бақылауды жүзеге асырудың белгіленген тәртібіне сәйкес, егер тексеру нәтижесінде еңбек заңнамасының бұзылуы анықталса, мемлекеттік еңбек инспекторы:

• жұмыс берушіге анықталған бұзушылықтарды жою туралы міндетті бұйрық береді;
• әкімшілік іс қозғайды және тиісті хаттама жасайды.

Сондықтан, тексеру нәтижелерін ресімдемей және әкімшілік шаралар қолданбай, жай ғана хабарлама жіберу қолданыстағы заңнамада көзделмеген.

ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 98-бабының 1-1-бөлігі бойынша жаза тек айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікті көздейді. Ескерту түрінде әкімшілік жаза қолдану осы бапта көзделмеген.

Дегенмен, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау және әкімшілік айыппұл мөлшерін анықтау кезінде уәкілетті орган немесе сот Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген әкімшілік жауапкершілікті жеңілдететін мән-жайларды ескеруі мүмкін.

Мұндай мән-жайларға, атап айтқанда:

құқық бұзушылықты бірінші рет жасау;

құқық бұзушылық жасауға ниеттің болмауы;

міндеттемелерді уақтылы орындауға кедергі келтіретін объективті факторлардың, соның ішінде ақпараттық жүйедегі техникалық ақаулардың болуы;

жұмыс берушінің анықталған бұзушылықты дереу жою шараларын қабылдауы кіруі мүмкін.

Дегенмен, оқу материалдарының, түсіндірме жұмыстарының немесе техникалық қиындықтардың болмауы сияқты мән-жайлар жұмыс берушіні Стандарттау және бақылаудың бірыңғай жүйесіне (ББББЖ) ақпаратты енгізу бойынша заңнамалық міндеттемеден босатпайды. Дегенмен, олар кінә дәрежесін бағалау және осы бапта көзделген санкция шеңберінде әкімшілік жаза қолдану кезінде ескерілуі мүмкін.

Сондықтан, қазіргі мемлекеттік қадағалау тәжірибесі бұзушылық анықталған кезде бұйрық шығару және әкімшілік іс қозғау түрінде міндетті түрде жауапты шараларды қолдануды талап етеді.