Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағының екінші бөлігіне https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 5 тармағына сәйкес мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде педагогика мамандықтар бойынша білім алған Қазақстан Республикасының азаматтары жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымды бітіргеннен кейін кемінде үш жыл тиісінше білім беру ұйымдарында жұмыспен өтейді.

Мысал: Менің қызым Р. «Орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі» мамандығы бойынша жоғары білім алды. Ол мектепте емес, оқу орталығында өз мамандығы бойынша педагог болып жұмыс істей ала ма?

Иә, қызыңыз мемлекеттік грантты өтеу үшін меншік нысанына қарамастан кез келген білім беру ұйымында, бұл жағдайда оқу орталығында, жұмысқа орналаса алады.

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларына» сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173), Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі «Ұлттық тестілеу орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорныны, «Ұлттық бірыңғай тестілеу сертификаты» (бұдан әрі – ҰБТ сертификаты) цифрлық құжатының көрсетілуін қамтамасыз етеді. 

Қазіргі уақытта ҰБТ сертификаты цифрлық құжаты eGov mobile мобильді қосымшасында 18 жасқа толған адамдарға қолжетімді. 

Мысалы, азамат Б.С. ҰБТ сертификатының электрондық цифрлық нұсқасын алғысы келеді. Ол үшін eGov mobile мобильдік қосымшасының «Цифрлық құжаттар» бөліміне кіріп, құжаттар тізімін жаңартуы қажет. Осыдан кейін ол өзінің сертификатына қол жеткізе алады.

«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының 8-бабына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_#z11 «Мемлекеттiк тiл Қазақстан Республикасы мемлекеттiк органдарының, ұйымдарының және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының жұмыс және iс қағаздарын жүргiзу тiлi болып табылады, орыс тiлi ресми түрде қазақ тiлiмен тең қолданылады. Мемлекеттiк емес ұйымдардың жұмысында мемлекеттiк тiл және қажет болған жағдайда басқа тiлдер қолданылады».

Мысалы, «ААА» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің кадрлар бөлімі іс қағаздарын толықтай орыс тілінде жүргізеді. Бұл «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының талаптарын бұзу болып саналады ма?

Ия, бұл бұзушылық болып саналады, өйткені іс қағаздарды мемлекеттiк тiлде, қажет болған жағдайда басқа тiлдерде жүргізу керек.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 2 қыркүйектегі № 428 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы ақпараттандыру объектілерін ұйымдастыру және олардың жұмыс істеу қағидаларының 10-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2400035056), Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ақпараттандыру объектілерінде немесе олармен интеграцияланған өзге де ақпараттық жүйелерде деректердің толық, шынайы және уақтылы толтырылуын жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) қамтамасыз етеді.

Осы кезеңде, 10 жұмыс күні ішінде, деректерге өзгерістер енгізуге жол берілмейді. Бұл туралы ЖЖОКБҰ ақпараттандыру объектілерінде үш жұмыс күні бұрын хабардар етіледі. 10 жұмыс күні өткеннен кейін, қажет болған жағдайда, ЖЖОКБҰ деректерге өзгерістер енгізе алады.

Мысалы: Әл‑Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (бұдан әрі – ҚазҰУ) оқу жылын аяқтап, 24 шілдеде «Ақпараттық жүйелер» мамандығы бойынша бакалаврларды бітіру рәсімін өткізді. ҚазҰУ қызметкері аталған мамандық бойынша түлектер туралы ақпаратты университеттің оқу процесін басқарудың ішкі жүйесіне (Learning Management System – LMS) енгізеді. Ақпарат енгізу аяқталғаннан кейін ҚазҰУ Қанат С. есімді студенттің деректерінде қате бар екенін анықтады. Қағидаларға сәйкес деректерді түзетуге шектеу қойылған кезең болғандықтан, ҚазҰУ аталған қателікті 7 тамыздан ерте емес мерзімде түзете алады.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 2 қыркүйектегі № 428 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы ақпараттандыру объектілерін ұйымдастыру және олардың жұмыс істеу қағидаларының 11-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2400035056), электрондық eGov порталында және «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйесінде көрсетілетін мәліметтердің толықтығына, шынайылығына және уақтылы ұсынылуына бастапқы деректердің көздері болып табылатын жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) жауапты болады.

Аталған мәліметтер ақпараттандыру объектілеріне тікелей ЖЖОКБҰ тарапынан қалыптастырылып, беріледі, ал осы ұйымдардың басшылары берілетін ақпараттың дұрыстығын, өзектендірілуін және сапасын бақылауды қамтамасыз етеді.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуін және мониторингін қамтамасыз етеді, алайда білім беру ұйымдары енгізген нақты дербес деректердің мазмұны үшін жауап бермейді.

Мысалы, жоғары оқу орнының түлегі Айдана М. eGov порталы арқылы мемлекеттік қызмет алу барысында оқуын аяқтау күні қате көрсетілгенін анықтаған. Мұндай мәліметтердің толықтығы мен шынайылығы үшін бастапқы деректердің көзі болып табылатын жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымы жауапты болғандықтан, Айдана өз университетіне тікелей жүгінуі қажет. Жоғары оқу орны ақпаратты тексеруге, өз есепке алу жүйелеріне дұрыс деректерді енгізуге және оларды «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйесіне беруге міндетті. Бұл жағдайда Министрлік ақпараттық жүйелердің жұмысын қамтамасыз етеді және процестерге бақылау жүргізеді, алайда дербес деректерге өз бетінше өзгерістер енгізбейді.

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 2 қыркүйектегі № 428 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы ақпараттандыру объектілерін ұйымдастыру және олардың жұмыс істеу қағидаларының 12-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2400035056), Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) жеке тұлғалардың жеке өтініштері бойынша ақпараттық жүйелердегі олар туралы мәліметтерді өз бетінше өзгерту немесе жоюды жүзеге асырмайды.

Деректерді қалыптастыру, түзету және өзектендіру бастапқы мәліметтердің көздері болып табылатын жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) арқылы қамтамасыз етіледі.

Қателер анықталған немесе өзгерістер енгізу қажеттілігі туындаған жағдайда, мүдделі тұлға тиісті ЖЖОКБҰ-ға жүгінуге тиіс, ал ол белгіленген тәртіппен ақпараттық жүйелердегі деректерді түзету процесін бастайды.

Мысалы, азамат Марат К. Торайғыров университетінде оқуын аяқтап, жұмысқа орналасқанымен, ақпараттық жүйелерде әлі де студент ретінде көрсетілген. Осыған байланысты ол e-Otinish жүйесі арқылы Министрлікке өтініш жолдаған. Министрлік ақпараттық жүйелерге деректерді өзгерту енгізбейтіндіктен, аталған азаматқа мәліметтерді түзету үшін өзі білім алған университетке жүгіну ұсынылды.

Білім беру мониторингі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 29 тамыздағы № 449 бұйрығымен бекітілген Білім беру мониторингін жүзеге асыру қағидаларына (бұдан әрі – Қағидалар) сәйкес айқындалады (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033354). Қағидалардың 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес, білім беру мониторингі білім беру процесінің жай-күйі мен серпінін, білім алушылар контингентін, білім беру ұйымдары желісін және олардың қызметінің нәтижелерін жүйелі түрде бақылауды, жинауды, талдауды, бағалауды және болжауды білдіреді.

Білім беру мониторингінің мақсаты жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) қызметі туралы шынайы, толық және уақтылы ақпаратпен қамтамасыз ету болып табылады. Бұл ақпарат білім беру қызметінің сапасы мен тиімділігін бағалау, мемлекеттік органдар үшін талдамалық және статистикалық материалдарды қалыптастыру, басқарушылық шешімдер қабылдау, білім беру жүйесінің дамуын жоспарлау және болжау, сондай-ақ білім беру саласындағы нормативтік талаптардың орындалуын бақылау үшін пайдаланылады.

Мысалы, Алматы қаласында орналасқан жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының бірінде білім беру мониторингін жүргізу барысында аталған ұйымның ақпараттық жүйелерге берген білім алушылар контингенті туралы мәліметтерінде сенімсіз деректер анықталды. Аталған бұзушылықтар білім алушылардың мәртебесін және білім беру бағдарламалары туралы деректерді дұрыс көрсетпеу түрінде көрініс тапты.

Білім беру мониторингінің қорытындылары бойынша Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі тиісті ЖЖОКБҰ-ға анықталған бұзушылықтарды жою қажеттілігі туралы хабарламалар жолдады.

Кейіннен жоғары оқу орны бастапқы деректерге тексеру жүргізіп, ақпараттық жүйелерге тиісті өзгерістер мен нақтылаулар енгізді.

29 тамыз 2023 жылғы № 449 Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің бұйрығымен бекітілген Білім беру мониторингін жүзеге асыру қағидаларының 3-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033354), білім беру мониторингінің субъектілері жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) болып табылады.

ЖЖОКБҰ бастапқы деректердің көздері ретінде әрекет етеді және ақпараттандыру объектілерін қалыптастыру мен жүргізу, білім беру қызметін талдау, білім беру сапасын бағалау, сондай-ақ мемлекеттік органдар үшін статистикалық және талдамалық материалдарды дайындау үшін қажетті әкімшілік деректерді толық, шынайы және уақтылы ұсынуды қамтамасыз етуге міндетті.

ЖЖОКБҰ деректерді уәкілетті орган бекіткен нысандар мен талаптарға сәйкес, белгіленген мерзімдерде ұсынуға, сондай-ақ білім алушылар контингентінде, білім беру бағдарламаларында, кадрлық құрамда және білім беру мониторингі үшін маңызы бар өзге де көрсеткіштерде өзгерістер туындаған жағдайда ақпаратты өзектендіруді қамтамасыз етуге тиіс. Аталған міндеттерді сақтамау Қазақстан Республикасының жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы заңнамасына сәйкес әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін.

Мысалы, Астана қаласындағы университеттің түлегі e-Otinish жүйесі арқылы Ғылым және жоғары білім министрлігіне шағым жолдаған. Шағымның мәні – ақпараттық жүйелерде оның мәртебесі әлі күнге дейін студент ретінде көрсетіліп тұрғандықтан, жұмыс орны бойынша міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға (МӘМС) жарналарды есептеу мүмкін болмай отырғаны. Ақпараттандыру объектілерін қалыптастыру және жүргізу үшін қажетті әкімшілік деректерді ұсынуды жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (ЖЖОКБҰ) қамтамасыз ететіндіктен, аталған түлекке деректерді түзету үшін өзі білім алған университетке жүгіну ұсынылды.

«Мемлекеттік тапсырысты орындайтын мемлекеттік ғылыми ұйымдардың және мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми қызметкерлеріне еңбекақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 25 желтоқсандағы № 592 бұйрығының 6-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000592 мемлекеттік ұйымдардың ғылыми қызметкерінің жалақысы біліктілікке, орындалатын жұмыстың күрделілігіне, жұмсалған еңбектің саны мен сапасына байланысты.

Мысалы, мен ғылыми-зерттеу институтының профессоры, техника ғылымдарының докторымын. Мен ғылыми қызметкерлердің лауазымы бойынша қай классқа жатамын?

Мемлекеттік ұйымдардың ғылыми қызметкерлері лауазымдарының сыныптаушысына сәйкес сіз 1-классқа жатасыз.