Жиі қойылатын сұрақтар
«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 2-тармағына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319) егер Қазақстан Республикасының азаматы осы деңгейлердің әрқайсысының білімін бірінші рет алса, Мемлекет Қазақстан Республикасы азаматтарының мемлекеттік білім беру тапсырысына сәйкес конкурстық негізде тегін жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім алуын қамтамасыз етеді.
Осылайша, Қазақстан Республикасының азаматы аталған дәрежесі болса, магистр дәрежесін тек ақылы негізде ғана ала алады.
Мысалы, азамат М. гранттық негізде педагогикалық бағыт бойынша магистратурада оқуын аяқтап, магистр дәрежесін алды. Болашақта ол «Экономика» бағыты бойынша магистратураға түсуді жоспарлап отыр. Бұл жағдайда азамат М. көрсетілген бағыт бойынша магистратураға оқуға тек ақылы негізде қабылдануы мүмкін, өйткені ол бұрын магистр дәрежесін алған болатын.
Эндаумент-қор – эндаументтер (нысаналы салымдар) мен инвестициялық кіріс, сондай-ақ нысаналы капитал қорының меншікті қаражаты есебінен қалыптастырылатын және (немесе) толықтырылатын және эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) қайырымдылық бағдарламасында көзделген қайырымдылық объектілерін қаржыландыру үшін пайдаланылатын нысаналы капитал қорының мүлкі.
«Нысаналы капитал қорлары және эндаумент-қорлар (нысаналы капиталдар) туралы» ҚР Заңының https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000199 10-бабының 2-тармағына сәйкес нысаналы капитал қорының мүлкі мыналардан тұрады:
1) жеке және заңды тұлғалардың ерікті қайырмалдықтарынан;
2) сенімгерлік басқару шарты (шарттары) бойынша берілген мүліктен;
3) жеке және заңды тұлғалардың нысаналы салым шарты (шарттары) бойынша берілген эндаументтерінен (нысаналы салымдарынан);
4) нысаналы капитал қоры құрылтайшыларының жарналарынан;
5) эндаумент-қордың (нысаналы капиталдың) активтерін басқарудан түсетін инвестициялық кірістерден;
6) Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынбаған өзге де көздерден тұрады.
Мысалы, азамат Н.Ысқақов нысаналы капитал қорына 2 млн теңге сыйға тартты. Есептелгеннен кейін бұл сома нысаналы капитал қорының мүлкіне айналды.
Облигацияларға ақша салудың пайызы да қор мүлкінің бір бөлігі болып табылады және олар қайырымдылық мақсатында пайдаланылады.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 47-бабы 4-тармағының 2-тармақшасына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54) ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, күндізгі оқу нысанындағы барлық білім беру ұйымдарының білім алушылары мен тәрбиеленушілерінің оқудан бос уақытында оқуды жұмыспен ұштастыруға құқығы бар.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 7 ақпандағы № 116 қаулысына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000116), мемлекеттік стипендия білім алушыларға мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша тағайындалады.
Осылайша, Қазақстан Республикасының азаматы оқудан бос уақытында негізгі штаттық қызметкер ретінде жұмыс істей алады және стипендия тағайындау қағидаларына сәйкес стипендия ала алады.
Бұл ретте білім алушының жеке оқу жоспары жұмыс кестесіне қайшы келмеуі тиіс, яғни жұмысқа тек оқу сабақтарынан бос кезеңдерде ғана жол беріледі.
Мысалы, азамат К. Астана қаласы мекемелерінің бірінде даяшы болып жұмыс істейді және Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің магистратурасында оқиды. Оның жеке оқу жоспарына сәйкес сабақтар аптасына төрт рет 15:30-ға дейін, ал жұмыс уақыты 18:00-ден басталады. Бұл жағдайда азамат К. оқуды сабақтан бос уақытта жұмысымен ұштастырады және белгіленген ережелерге сәйкес мемлекеттік стипендия алуға құқылы.
Педагогикалық қайта даярлау қағидаларына сәйкес https://adilet.zan.kz//kaz/docs/V2000020147 педагогикалық білімі жоқ, тиісті бейін бойынша педагогтің кәсіби қызметіне алғаш рет кірісетін кәсіптік білімі бар адамдар жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) базасында педагогикалық қайта даярлаудан өту үшін арнайы емтихан тапсырады (бұдан әрі – арнайы емтихан), Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 600 бұйрығымен бекітілген Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларына сәйкес. Адамдар арнайы емтихан тапсырған жағдайда тиісті бейін бойынша курстарға қабылданады.
Білім беру бағдарламасын игеру және қорытынды аттестаттауды сәтті тапсыру кезінде педагогикалық қайта даярлау бойынша оқудан өткен адамдарға педагогикалық қайта даярлау туралы мерзімсіз сертификат беріледі.
Мысалы: мен мектепке жұмысқа орналасу үшін педагогикалық қайта даярлау курстарынан өттім. Маған қандай құжат беріледі және оны өмір бойы пайдалана аламын ба?
Сізге педагогикалық қайта даярлау туралы мерзімсіз сертификат беріледі.
Педагогикалық қайта даярлау қағидаларына сәйкес https://adilet.zan.kz//kaz/docs/V2000020147 педагогикалық қайта даярлау курстары педагогикалық білімі жоқ, педагогтің кәсіби қызметіне алғаш рет кірісетін кәсіптік білімі бар адамдар үшін өткізіледі.
Мысалы: «Филология» мамандығы бойынша жоғары білімім бар. Мен мектепте жұмыс істеуді шештім. Мен педагогикалық қайта даярлау курстарынан өте аламын ба?
Ия, сіз бұл курстардан өте аласыз, өйткені сізде педагогикалық білім жоқ, бұрын мұғалім болып жұмыс істемегенсіз.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) Кредиттік оқыту технологиясы бойынша оқу процесін ұйымдастыру қағидаларына сәйкес, https://adilet.zan.kz//kaz/docs/V1100006976 ЖЖОКБҰ студенттермен бірлесіп жеке оқу жоспарын (бұдан әрі – ЖОЖ) – білім беру бағдарламасы және элективті пәндер каталогы негізінде эдвайзердің көмегімен әрбір оқу жылына студенттің оқу жоспарын дербес қалыптастырады;
Мысалы: Мен Нархоз университетінің студентімін, жеке оқу жоспарын жасауым керек. Кімге жүгіне аламын?
Сіз университеттің тіркеушісіне немесе эдвайзеріне хабарласуыңыз керек.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) Кредиттік оқыту технологиясы бойынша оқу процесін ұйымдастыру қағидаларына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006976 ЖЖОКБҰ элективті пәндер каталогын (бұдан әрі – ЭПК) қалыптастырады. ЭПК білім алушыларға жеке білім беру траекториясын жедел және икемді құру және жеке оқу жоспарын дербес қалыптастыру үшін элективті оқу пәндерін балама таңдау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Элективті пәндерді ЖЖОКБҰ кафедралары білім беру бағдарламасы аясында ұсынады. Элективті оқу пәндерінің барлық тізімінен білім алушы өзіне қызықты пәндерді таңдай алады.
Мысалы:
Ағымдағы жылы Л.Гумилева атындағы Еуразия ұлттық университетіне оқуға түстім, маған элективті пәндер каталогынан білім беру бағдарламамның бейіні бойынша пәндерді таңдау керек. Қалай өтініш беремін?
Сіз өзіңіздің тобыңыздың эдвайзеріне жеке оқу жоспарын құруға өтініш беруіңіз керек. Өтініш семестрдің басында беріледі.
Қазақ тілінде дұрыс жазу мәдениетін қалыптастыру, сөздерді дұрыс айту және жалпы тілдік мәдениетті арттыру мақсатында «Emle.kz» https://emle.kz/kz электрондық базасы құрылды. Аталған база «Онлайн диктант», «Ережелер», «Аббревиатура», «Мақалалар», «Кітапхана», «Форум» атты бөлімдерді қамтиды. Бұл базада кез келген сөздің дұрыс жазылуын тексеруге болады.
Мысалы, М. есімді азамат «удивляться» сөзі қазақ тілінде қалай дұрыс жазылатынын білгісі келді делік: «таң қалу» ма, әлде «таңғалу» ма? Сол себепті ол сілтеме арқылы сайтқа өтіп, іздеу жүйесіне «таң қалу» сөзін жазады. Егер бұл сөз табылмаса, демек ол қате жазылған сөз. Дұрыс нұсқасы – «таңғалу».
«Termincom.kz» сайты https://termincom.kz/ – бұл ғылым мен білім, техника мен экономика, қоғамдық-әлеуметтік өмір салаларындағы терминдер мен сөздердің, сөз тіркестерінің бірыңғай терминологиялық базасы. Сайт пайдаланушылары өз жұмыстарында қолдану үшін бекітілген терминдермен және сөздермен таныса алады, сондай-ақ жаңа терминдерді талқылау мен талдауға қатыса алады. Сонымен қатар сайттың міндеті – Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминология комиссиясы ұсынған терминдер мен сөздерді талқылаудың ашықтығын қамтамасыз ету. Сайт жұмысын Ғылым және жоғары білім министрлігіне қарасты Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жүргізеді.
Мысалы, азамат С. мемлекеттік тілде су шаруашылығы саласындағы кітап жазып жатыр. Кітап мазмұнында ол су шарушылығына қатысты түрлі терминдерді қолданады. Ол «жемірілу» сөзін қолдануға болатынын және оның термин ретінде бекітілгенін не бекітілмегенін тексергісі келеді. Сол үшін ол сілтеме арқылы сайтқа өтіп, іздеу жүйесіне «жемірілу» сөзін жазады да, бұл терминнің 2005 жылы бекітілгенін көреді.
Республикалық терминология комиссиясына (бұдан әрі – Комиссия) бекітуге ұсынылатын терминдерге қатысты ұсыныстар беру үшін Termincom.kz сайтына https://termincom.kz тіркелу қажет. Тіркелген соң, сайттың «Алаң» бөліміне өтіп https://termincom.kz/alan, Комиссия мүшелері үшін алдын ала дауыс беруге шығарылған терминдерге қатысты пікір білдіріп, ұсыныс жасауға болады. Ұсыныстар Комиссия отырысында қаралады.
Мысалы, Комиссияға медицина саласына қатысты терминдер қарауға ұсынылды. Соның ішінде орыс тіліндегі «печеночная сумка» терминінің қазақ тіліндегі баламасы «бауырқап» деп берілген. Алайда бұл термин бойынша Сіз басқа балама ұсынғыңыз келеді. Ол үшін сізге төмендегі қадамдарды орындау қажет:
- Termincom.kz сайтына тіркелу.
- «Алаң» бөліміне өту.
- «Талқылау тақырыбы» жолына қысқаша тезис жазу. Мысалы: «Бауырқап» медицина саласының терминіне балама ұсынамын.
- Төменде орналасқан «Ұсыныс» батырмасын басу.
- Ашылған жолақтарға орыс және қазақ тілдеріндегі нұсқаларды жазу. Егер термин бойынша бірнеше ұсынысыңыз болса, оң жақтағы «қосу» батырмасын басу арқылы оларды тізіп шығасыз.
- Барлық мәліметті толтырған соң, «Жариялау» батырмасын басу.
Содан кейін сіздің ұсыныстарыңыз көпшілікке көрінетін болады. Сонымен қатар сіз берген ұсыныстарыңыз бойынша сайтта көрсетілген сарапшы мамандардан жауап ала аласыз.