Жиі қойылатын сұрақтар
«Мемлекеттік тапсырысты орындайтын мемлекеттік ғылыми ұйымдардың және мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ғылыми қызметкерлеріне еңбекақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 25 желтоқсандағы № 592 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000592 гранттық қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін мемлекеттік жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымында жұмыс істейтін философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессорға: философия докторы (PhD) және қауымдастырылған профессор (доцент), бейіні бойынша доктор ғылыми атағы және қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы үшін республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын 25 еселенген айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде төлем қарастырылған.
Мысалы, В. есімді азамат философия докторы (PhD, қауымдастырылған профессор (доцент) Астана қаласындағы университеттердің бірінде гранттық қаржыландыру шеңберінде ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысқан, бірақ ағымдағы жылдың 1 қыркүйегінен бастап Қарағанды қаласының университетіне доцент болып қабылданып, гранттық қаржыландыру шеңберінде сол жұмысты жалғастырған. Ол жаңа жұмыс орны бойынша қосымша ақы ала ма?
Иә, В. есімді азамат осы қосымша төлемді әрі қарай да ала береді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағында (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54) көзделген жұмысты өтеу жөніндегі міндетті орындамағаны үшін жас маман (жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) және денсаулық сақтау саласындағы ғылыми ұйымдарда мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматы) 17-2-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда өзінің оқуына байланысты бюджет қаражаты есебінен шыққан шығыстарды өтеуге міндетті, осы баптың 17-тармағында.
Бюджет қаражаты есебінен шеккен шығыстарды өтеу іс жүзінде жұмыспен өтелген кезеңге мөлшерлес жүзеге асырылады. Мысалы: Азаматша педагогика мамандығы бойынша грант негізінде ЖЖОКБҰ. Ол білім беру ұйымдарында 3 жыл жұмыс істеуге міндетті.
Жұмысқа орналасқаннан кейін түлек 1 жыл жұмыс істеді, содан кейін өз еркімен жұмыстан шықты, сонымен қатар жұмыстан босатуға негіздер (мүгектілік, декреттік демалыс, оқуды жалғастыру және т.б.) жоқ. Түлек міндеттемелердің 2/3-ін орындамады. Сәйкесінше, ол бюджетке оқытуға кеткен шығындарды жұмыс істемеген мерзімге пропорционалды түрде өтеуге міндетті, яғни мемлекет төлеген оқыту құнының 2/3-ін.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы заңының 9-бабына сәйкес «Мемлекеттiк органдардың актiлерi мемлекеттiк тiлде әзiрленiп, қабылданады, қажет болған жағдайда, мүмкiндiгiнше, басқа тiлдерге аударылуы қамтамасыз етiле отырып, оларды әзiрлеу орыс тiлiнде жүргiзiлуi мүмкiн».
Мысалы, сіз мемлекеттік органда жұмыс істейсіз. Басшыңыз Сізге нормативтік-құқықтық актіні әзірлеу туралы тапсырма берді. Сіз актіні алдымен мемлекеттік тілде әзірлеуіңіз қажет.
«Қазақстан Республикасындағы тiл туралы» Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шiлдедегі Заңының (бұдан әрі – Заң) 21-бабына https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_#z26 сәйкес егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, жол белгілеріндегі жазбалар мемлекеттік тілде жазылады.
Мысалы, егер сіз еліміздің автомагистральдары бойында жол белгілері ақпараты қазақ тілінде жазылмаған жағдайда саладағы уәкілетті орган «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ немесе Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитетіне жүгінуіңізге болады.
«Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 16 қарашадағы Заңының (бұдан әрі – Заң) 16-бабы 14-тармағына сәйкес интернет-ресурстағы ақпарат қазақ және орыс тілдерінде берілуге тиіс. Ақпарат иеленушінің интернет-ресурсының басқа тілдердегі нұсқалары да болуы мүмкін. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000401#z16
Заңның 8-бабына сәйкес мемлекеттік биліктің, жергілікті мемлекеттік басқарудың және өзін-өзі басқарудың заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарының органдары мен мекемелері ақпарат иеленуші болып табылады.
Мәселен, егер сіз мемлекеттік органдардың сайтында орналастырылған ақпараттың қазақ тіліндегі нұсқасын таппасаңыз Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитетіне жүгінуіңізге болады.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағында https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 көзделген жұмысты өтеу жөніндегі міндеттен босату жас мамандарды жеке-жеке бөлу жөніндегі комиссияның шешімімен мынадай санаттағы жас мамандарға:
1) жұбайы (зайыбы) тұратын, жұмыс істейтін немесе қызметін өткеретін елді мекенде бос орын болмаған жағдайдағы адамдарға;
2) бірінші немесе екінші топтағы мүгедектігі бар адамдарға;
3) одан әрі оқу үшін мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде резидентураға, магистратураға, докторантураға түскен адамдарға;
4) жүкті әйелдерге, үш жасқа дейінгі баласы (балалары) бар, сондай-ақ үш жасқа дейінгі баланы (балаларды) өзі тәрбиелеп жатқан адамдарға;
5) әскерге шақыру бойынша әскери қызметтің (әскери жиындарды қоспағанда) белгіленген мерзімін өткерген жағдайда азаматтарға;
6) әскери қызмет өткеру туралы келісімшарт жасасқан және оның талаптарын сақтаған жағдайларда;
7) мүгедектігі бар баланы (мүгедектігі бар балаларды) тәрбиелеп отырған анаға немесе әкеге, бала асырап алушыға, қорғаншыға (қамқоршыға) тағайындалатын және төленетін мемлекеттік жәрдемақыны алушылар болып табылатын адамдарға;
8) бірінші топтағы мүгедектігі бар адамға күтім жасауды жүзеге асыратын мемлекеттік жәрдемақыны алушылар болып табылатын адамдарға беріледі.
Жас мамандарды жеке-жеке бөлу жөніндегі комиссия Заңның 47-бабының 17-тармағында көрсетілген Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмысқа дербес бөлу үшін оқуын аяқтайтын тиісті жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымының жанынан жыл сайын құрылады.
Мысал: Биылғы жылы қызым «Орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі» мамандығы бойынша университетті бітіреді. Ол магистратураға түсуді жоспарлап отыр. Ол магистратураны бітіргеннен кейін мемлекеттік грантты өтеуі керек пе, әлде мемлекеттік грантты өтегеннен кейін магистратураға түсуі керек пе?
Сіздің қызыңыз жас мамандарды жұмысқа бөлу жөніндегі комиссияның шешімімен магистратураға түскен жағдайда мемлекеттік грантты өтеуден босатылады.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағына https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 3 тармағына сәйкес ауылдық квота (леуметтік жағынан осал санаттағы азаматтар мен ауыл жастары үшін жоғары оқу орындарына түсу үшін мемлекет бөлетін гранттардың мақсатты үлесі) шегінде педагогикалық, медициналық, ветеринариялық және ауылшаруашылық мамандықтары бойынша білім алған ауыл жастары қатарынан шыққан Қазақстан Республикасының азаматтары ЖЖОКБҰ-ны бітіргеннен кейін меншік нысанына қарамастан, ауылдық жерде орналасқан тиісінше білім беру, денсаулық сақтау ұйымдарында, ветеринария саласында қызметті жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың бөлімшелерінде, ветеринария ұйымдарында, аграрлық бейіндегі ұйымдарда кемінде үш жыл жұмыспен өтейді.
Мысал: Сіз «Денсаулық сақтау» мамандығы бойынша квота негізінде жоғары білім алдыңыз. Міндеттемелерді орындау үшін Сіз ауылдық жердегі денсаулық сақтау ұйымында жұмысқа орналасуыңыз қажет.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағының үшінші бөлігіне https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z54 және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығы мен бекітілген https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033291 Маманды жұмысқа жіберу, бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу, өз бетімен жұмысқа орналасу құқығын беру, мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алған Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмыспен өтеу жөніндегі міндетінен босату немесе олардың міндетін тоқтату қағидаларының 6 тармағына сәйкес мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде басқа мамандықтар бойынша білім алған Қазақстан Республикасының азаматтары жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымды (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) бітіргеннен кейін кемінде үш жыл меншік нысанына қарамастан ұйымдарда жұмыспен өтейді.
Мысал: Сіз «Денсаулық сақтау» мамандығы бойынша квота негізінде жоғары білім алдыңыз. Міндеттемелерді орындау үшін сіз ауылдық жердегі денсаулық сақтау ұйымында жұмысқа орналасуыңыз қажет.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 21-бабына сәйкес реквизиттер мен визуалды ақпарат мәтіндері орфографиялық нормалар мен мәтіннің аутентті аудармасын сақтай отырып ресімделуі тиіс. Мемлекеттік емес ұйымдардың маңдайшалары мемлекеттік тілде орналастырылады, қажет болған жағдайда орыс және (немесе) басқа да тілдерде берілуі мүмкін. Қазақстан Республикасында қорғалатын тауар белгілері мемлекеттік емес ұйымдардың маңдайшаларында өзгеріссіз нысанда пайдаланылады.
Квазимемлекеттік сектор өкілдерін, кәсіпкерлік субъектілерін (шағын, орта және ірі бизнес), сондай-ақ республика аумағында (облыстар мен республикалық маңызы бар қалаларда) өз өнімдерін жарнамалайтын тауар өндірушілерді қолдау және ынталандыру мақсатында Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі жыл сайын «Жарнама – тіл тазалығының көрінісі» атты республикалық конкурсты өткізеді.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңының 11-бабына сәйкес мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың азаматтардың өтініштеріне берген жауаптары, сондай-ақ өзге де құжаттар мемлекеттік тілде немесе өтініш берілген тілде ұсынылады.
Бұл талап медициналық ұйымдарға да қолданылады. Азамат нақты медициналық мекемеге ауызша немесе жазбаша түрде жүгінген жағдайда, медициналық ұйым қызметкерлері жауапты мемлекеттік тілде немесе өтініш берілген тілде беруге міндетті.