Жиі қойылатын сұрақтар
Әрбір жоғары оқу орны (бұдан әрі – ЖОО) білім алушыларды ауыстыру мен қайта қабылдау қағидаларын бекітеді. Бұл ретте, ЖОО Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2018 жылғы 30 қазанындағы № 595 бұйрықты басшылыққа алады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657).
Білім алушы бір жоғарғы оқу орнынан екіншіге ауысу тек жазғы және қысқы демалыс кезінде жүзеге асырылады. Қажетті құжаттар тізімі: өтініш, түпнұсқа транскрипт, білім туралы аттестаттың көшірмесі қосымшасымен, курсқа қабылдау және курс өту туралы бұйрықтан алынған көшірме, грант туралы куәлік (бар болған жағдайда), ҰБТ сертификаты.
Мысалы: Сіз Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде оқып жатырсыз және «Тұран» университетіне ауысқыңыз келеді:
Өтінішіңізді демалыс кезінде тапсырасыз → ауысу мүмкін.
Өтінішті оқу семестрінің ортасында тапсырасыз → ауысу мүмкін емес.
«Болашақ» халықаралық стипендиясын іске асыру жөніндегі кейбір шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 7 қазандағы №413 бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880 кепіл нысанасын ауыстыру мүмкіндігі көзделген. Ауыстыру туралы шешім Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 314-бабына сәйкес ұсынылатын жылжымайтын мүліктің құнын, сапалық және сандық сипаттамаларын, географиялық орналасуын, сондай-ақ оқытудың нақты құнын (егер оқыту аяқталған болса) ескере отырып қабылданады. Мәселені қарау үшін қолданыстағы және ұсынылатын кепілді бағалау туралы есептерді (6 айдан аспайтын мерзімде), сондай-ақ ұсынылатын мүлікке шектеулердің, ауыртпалықтардың және заңды талаптардың жоқтығын растайтын құжаттарды қоса бере отырып, ауыстыру негіздемесі бар өтінішті «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-ға жіберу қажет.
Мысалы:
Мен «Болашақ» бағдарламасының түлегімін, менің оқуыма 25 000 000 теңге жұмсалды. Алайда, оқу шартын жасасу кезінде мен құны 60 000 000 теңгені құрайтын пәтер салдым, осы пәтерді ауыстырып, құны 28 000 000 теңгені құрайтын пәтерді кепілге қоя аламын ба? Иә, мұндай мүмкіндік бар, себебі кепілге ауыртпалықсыз және оның құны кепілге қойылған мүлікке тең немесе «Болашақ» бағдарламасының стипендиаттарын оқытуға жұмсалған нақты шығындардың құнын жабатын жылжымайтын мүлік қабылданады. Бұл ретте Сіз қажетті растайтын құжаттарды ұсынуға міндеттісіз.
ҚР Конституциясына және «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» ҚР Заңына сәйкес мемлекеттік тіл – қазақ тілі.
Мемлекеттік тіл – мемлекеттің барлық аумағында қоғамдық қатынастардың барлық салаларында қолданылатын мемлекеттік басқару, заңнама, сот ісін жүргізу және іс жүргізу тілі.
Мемлекеттiк ұйымдар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында қазақ тiлiмен ресми түрде орыс тiлi тең қолданылады.
Қазақстан Республикасында тiлдiк белгiсi бойынша азаматтардың құқықтарын кемсiтуге жол берiлмейдi.
Мемлекеттiк және мемлекеттiк емес ұйымдардың азаматтардың өтiнiштерi мен басқа да құжаттарға қайтаратын жауаптары мемлекеттiк тiлде немесе өтiнiш жасалған тiлде берiледi http://10.61.42.188/kaz/docs/Z970000151_#z8.
Мысалы, «Е-Өтініш» жүйесі арқылы М. деген азаматтан қазақ тілінде өтініш келіп түсті. Мемлекеттік орган жауапты мемлекеттік тілде ұсынуы керек.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім Ғылым және жоғғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін басылымдар тізбесі (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) бірнеше тізімдерден тұрады – 1-тізім, 2-тізім, 3-тізім және әскери және арнайы органдар журналдарының тізімі.
Ғылыми қызмет нәтижелерін жариялауға ұсынылатын басылымдар тізбесіне қосу үшін ғылыми басылымдарға қойылатын талаптардың (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409) 6-тармағына сәйкес журналды Комитеттің басылымдар тізбесінің 3-Тізіміне қосу үшін шетелдік авторлар мақалаларының, сондай-ақ ағылшын тіліндегі мақалалардың болуы керек. Бұл ретте олардың әр нөмерде болуы міндеттелмеген.
Мысалы, шетелдік авторлардың мақалалары журналдың бір жылда шыққан тек бір номерінде бар, ал шет тіліндегі мақалалар екі номерде жарияланған. Осы екі жағдайда да бұл талап орындалды деп есептеледі.
Қазақстан Республикасында ғылыми тағылымдамаларды іріктеу, ұйымдастыру және өткізу тәртібі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің бұйрығымен бекітілген «Ғылыми тағылымдамалардан өтуге үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту қағидаларымен» реттеледі. http://10.61.42.188/kaz/docs/V2300033308
Аталған нормативтік-құқықтық акт үміткерлерге қойылатын талаптарды, конкурстық іріктеу шарттарын, шетелде ғылыми тағылымдамаларды қаржыландыру тетіктерін, сондай-ақ бағдарламаға қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін айқындайды.
Қағидаларға сәйкес ғылыми тағылымдамалар ғылыми кадрлардың біліктілігін арттыруға, халықаралық ғылыми ынтымақтастықты дамытуға және озық ғылыми білім мен технологияларды трансферттеуге бағытталған, сонымен қатар қатысушылар алынған нәтижелерді нысаналы пайдалануға және оларды Қазақстан Республикасының ғылыми және білім беру қызметіне енгізуге міндеттенеді.
Қазақстан Республикасының азаматы «Цифрлық құжаттар» сервисінде жоғары білім алғаны туралы құжатты тексере алады, ондағы мәліметтер «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйесінің (бұдан әрі – ЖББП) деректері негізінде көрсетіледі. ЖББП-дағы деректерді толтырудың толықтығы мен сапасына Қазақстан Республикасының жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары тікелей жауапты болып табылады. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы №595 бұйрығымен бекітілген типтік ережелерге сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017657), https://epvo.kz/#/verification_education_document ақпараттық жүйесіне кіріп, міндетті жолдарды толтыру арқылы білім туралы құжаттың электрондық нұсқасы бойынша мәліметтердің заңдылығын тексеруге болады.
Мысалы: Азамат А.Омар Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің түлегі. Жұмыс беруші А.Омардың дипломының заңдылығына көз жеткізгісі келді. Ол үшін, жұмыс беруші https://epvo.kz/#/verification_education_document ақпараттық жүйесіндегі міндетті жолдарды (жеке сәйкестендіру нөмері, диплом нөмірі мен сериясын) толтыру арқылы қызметкердің цифрлық дипломы туралы мәліметтерге қол жеткізді.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрі міндетін атқарушысының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 423 бұйрығымен бекітілген «Апелляциялық комиссия туралы ереженің» (бұдан әрі – Ереже) 17-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033328 конкурсқа қатысушылардан келіп түскен өтініштер Ұлттық ғылыми кеңестің (ҰҒК) шешімі қабылданған күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде, «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының» АҚ (бұдан әрі – ҰМҒТСО) ақпараттық жүйесіндегі жеке кабинетте көрсетілген сәттен бастап, жұмыс органы арқылы қабылданады.
Сондай-ақ Ереженің 14-тармағына сәйкес Комиссия төмендегі мәселелерді қарайды:
1) ҰҒК қабылдаған шешімдермен келіспеуге байланысты конкурсқа қатысушылардың өтініштері;
2) ҰҒК мүшелерінің Әдеп кодексін сақтау мәселелері;
3) ҰҒК тарапынан ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру бойынша аралық және қорытынды есептерді қарау нәтижелері бойынша берілген өтініштер.
Ереженің 15-тармағына сәйкес Комиссия төмендегі өтініштерді қарамайды:
1) ҰҒК қарауына жіберілмеген конкурс қатысушыларының өтініштері;
2) жобалар мен бағдарламаларды қаржыландыру көлемін азайту мәселелері бойынша өтініштер;
3) «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ (бұдан әрі – орталық) ұсынатын ғылыми, ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларды, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын іске асыру мониторингі нәтижелерін қарау мәселелері бойынша өтініштер;
4) анонимді өтініштер;
5) мәселенің мәні көрсетілмеген және жеткілікті негіздемелер мен фактілер ұсынылмаған өтініштер;
6) ҰҒК қойған немесе мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама нәтижелері бойынша алынған балдарды арттыру немесе азайтуға байланысты өтініштер.
Егер өтініш осы Ереженің 16-тармағында көрсетілген талаптарға сәйкес келмесе, Комиссия оны қараусыз қалдырады.
Мысалы, егер ғалым Ахметов С.А. ҰҒК шешімімен келіспесе және шағымданғысы келсе, ҰМҒТСО-ның ақпараттық жүйесі арқылы өтініш беруі қажет.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 маусымдағы №573 қаулысына сәйкес «Болашақ» стипендиясын тағайындауға арналған конкурс 3 турдан тұрады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P080000573).
- Бірінші тур – зияткерлік қабілеттер деңгейін, тұлғалық-іскерлік құзыреттіліктерін, шетелде оқуға психологиялық әзірлік деңгейін айқындау бойынша кешенді тестілеу.
- Екінші тур – тәуелсіз сараптама комиссиясының (бұдан әрі – ТСК) мүшелерімен анонимді дербес әңгімелесу. Екінші турда үміткердің кәсіби дайындық деңгейі, теориялық білімі және таңдаған мамандану саласында кәсіби құзыретінің болуы анықталады. ТСК мүшелері бірінші турдың нәтижелерін ескере отырып, әрбір үміткерге ұсыныстар береді.
- Үшінші тур – Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі Республикалық комиссия (бұдан әрі – Республикалық комиссия) ТСК ұсынымдары негізінде «Болашақ» стипендиясын тағайындау немесе тағайындаудан бас тарту туралы түпкілікті шешім қабылдайды, ол туралы үміткерге Халықаралық бағдарламалар Орталығының ресми сайтында ақпарат орналастыру арқылы хабар беріледі. Анонимді дербес әңгімелесуге ТСК-нің 5 мүшесі қатысады. Үміткерге сұрақтар болжамды сұрақтар тізбесі бойынша, қазақ және орыс тілдерінде немесе ықтимал оқу елінің тілінде қойылады.
ТСК мүшелерімен дербес әңгімелесу нәтижелері бойынша әрбір үміткер бойынша ТСК әрбір мүшесі қойған бағалардың орташа балдарын жинақтау жолымен алынған қорытынды жалпы орташа балл негізінде нәтиже айқындалады.
Мысалы:
Менің атым Алмас, мен «Болашақ» стипендиясына бірінші турдан өттім. Әрі қарай не істеуім керек?
Алмас, сіз екінші турдан өтуіңіз керек. Бұл – тәуелсіз сараптама комиссиясының мүшелерімен жасырын жеке сұхбат.
Қазақстанда цифрлық экономиканың және Жасанды интеллекттің (бұдан әрі – ЖИ) дамуына байланысты жаңа білім беру бағдарламалары енгізілуде: «Жасанды интеллект», «Big Data», «Data Science», «Робототехника», «Киберқауіпсіздік», «Цифрлық инжиниринг». Бұл бағыттар Қазақстан Республикасы цифрландыру саясатына және еңбек нарығының сұранысына сәйкес қалыптастырылуда. Университеттер Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-III «Білім туралы» Заңының 5-бабына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z8) сәйкес, халықаралық стандарттарға негізделген дуальды оқыту мен өндірістік практика арқылы кәсіби траекторияларды кеңейтуде.
Жасанды интеллект (бұдан әрі – ЖИ) саласындағы білім деңгейін арттыру үшін білім алушыға өзі оқып жатқан жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымына (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) жүгіну ұсынылады. Студент ЖИ бойынша білім беру курстары немесе пәндері туралы ақпарат алу үшін факультет деканына немесе өз кафедрасының меңгерушісіне жүгінуі қажет.
Өтініш жасағаннан кейін деканат немесе профильдік кафедра білім алушыға қолжетімді оқу нысандары, курсқа жазылу тәртібі, сондай-ақ оны өту талаптары туралы ақпарат береді. Егер тиісті білім беру бағдарламалары бар болса, ЖЖОКБҰ мамандары оқудан өту мүмкіндігін ұсынады және оқу қорытындысы бойынша курс өткенін растайтын сертификат немесе өзге де құжат береді.
Егер нақты ЖЖОКБҰ-да ЖИ бойынша арнайы курстар болмаса, білім алушы онлайн форматта оқудан өту мүмкіндігін қарастыра алады. Мұндай мүмкіндік 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-III «Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 37-бабының 2-тармағына сәйкес қарастырылған (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z8).
Атап айтқанда, білім алушы халықаралық және ұлттық білім беру платформаларында, сондай-ақ Astana Hub сияқты бейінді ұйымдарда және Coursera сияқты онлайн платформаларда ЖИ бойынша бағдарламалар мен курстардан өте алады. Оқу аяқталғаннан кейін, курс өткенін растайтын электрондық сертификат беріледі.
Мысалы, білім алушы А.Е. ЖИ курстарынан өту туралы өтінішпен Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне (бұдан әрі – Министрлік) жүгінді. Министрлік білім алушыға оқудан өту үшін тікелей ЖЖОКБҰ-ға жүгіну қажет екені туралы жауап берді.