Жиі қойылатын сұрақтар
Магистратурада кадрлар даярлау білім беру бағдарламалары негізінде екі бағыт бойынша жүзеге асырылады:
1) ғылыми-педагогикалық;
2) бейінді.
Ғылыми-педагогикалық бағыттағы магистратура ЖЖОКБҰ мен ғылыми ұйымдар үшін тереңдетілген ғылыми-педагогикалық және зерттеу даярлығы бар ғылыми және ғылыми-педагогикалық кадрларды даярлау бойынша жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын іске асырады.
Бейінді бағыт бойынша магистратура экономика, медицина, құқық, білім, өнер, қызмет көрсету және бизнес, қорғаныс және ұлттық қауіпсіздік салалары, құқық қорғау қызметі үшін тереңдетілген кәсіптік даярлығы бар басқарушы кадрларды даярлау бойынша жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын іске асырады. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200028916
Оқу бағдарламаларын орындау аяқталды деген негізгі критерий білім алушының:
ғылыми-педагогикалық магистратурада оқу кезеңінің барлық түрінде кемінде 120 академиялық кредит,
профильдік магистратурада кемінде 60 академиялық кредит меңгеруі болып табылады.
Мысалы, өтініш беруші Астана қаласында «Менеджмент» мамандығы бойынша магистратураға түсуді жоспарлап отыр.
Өтініш беруші https://epvo.kz/#/register/education_program сілтеме бойынша ғылыми-педагогикалық немесе профильдік бағыттар бойынша білім беру бағдарламасын таңдай алады.
Мысалы, Астана халықаралық университетінде 2 жылдық оқу мерзімімен «Менеджмент» магистратура білім беру бағдарламасы іске асырылады.
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына сәйкес докторанттың ғылыми-зерттеу жұмысы ДҒЗЖ немесе докторанттың эксперименттік-зерттеу жұмысы (ДЭЗЖ) шеңберінде инновациялық технологиялармен және өндірістің жаңа түрлерімен танысу үшін ғылыми ұйымдарда және (немесе) тиісті салалардың немесе қызмет салаларының ұйымдарында, оның ішінде шетелде міндетті түрде тағылымдамадан өту көзделеді.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200028916
Докторанттың шетелдік тағылымдамадан өту мерзімін жоғары оқу орны дербес айқындайды, тағылымдаманың ұзақтығы кемінде күнтізбелік 30 күнді құрайды.
Тағылымдама бағдарламасының мазмұны докторанттың зерттеу бейініне сәйкес келеді. Тағылымдама бағдарламасын жоғары оқу орны тағылымдама ұйымдастырылған ұйыммен бірлесіп бекітеді.
Тағылымдаманы зерттеу тақырыбы бойынша зерттеулердің және (немесе) жарияланымдардың алдын ала нәтижелері бар адамдар жүзеге асырады.
Тағылымдама нәтижелері жоғары оқу орнының ғылыми семинарында қарастырылады.
Мысалы, Докторант ғылыми ұйымдардың және (немесе) тиісті салалардағы ұйымдардың базасында, оның ішінде шетелде ғылыми тағылымдамадан өтуді жоспарлайды.
Докторантқа жоғары оқу орнының тиісті құрылымдық бөлімшелеріне жүгіну қажет.
Қазіргі уақытта «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ (бұдан әрі – Орталық) ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі (бұдан әрі – Министрлік) желісі бойынша жүзеге асырылатын бағдарламалардың әкімшісі болып табылады.
Атап айтқанда, Қоғам «Болашақ» халықаралық стипендиясын, «Ғылыми тағылымдамалар» бағдарламасын жүзеге асырумен қатар, Әзірбайжан Республикасы, Венгрия, Латвия Республикасы, Қытай Халық Республикасы, Қырғыз Республикасы, Моңғолия, Грузия, Корея Республикасы, Беларусь Республикасы, Польша Республикасы, Тәжікстан Республикасы, Өзбекстан Республикасы, Вьетнам Социалистік Республикасы және Украинамен білім саласындағы халықаралық келісімдер аясында құжаттарды қабылдау және конкурстар өткізу жұмыстарын жүргізеді.
Аталған келісімдер аясында, шетел тілін меңгеру деңгейі мен білім туралы құжаттың орташа балына қарай (бакалавриат, магистратура, докторантура) үміткерлерге оқу гранттары ұсынылады. Айта кету керек, мамандықтар мен жоғары оқу орындарының тізімі жыл сайын қабылдаушы тараппен айқындалады.
Қазіргі уақытта министрлік тек жоғарыда аталған бағыттар шеңберінде ғана қаржы бөледі. Осыған байланысты, көрсетілген бағдарламалардан тыс қаржылық қолдау көрсету мүмкін емес.
Сонымен бірге, «Болашақ» бағдарламасы аясында, егер үміткер шетелдік беделді жоғары оқу орнынан (тізімде бар) магистратураға шартсыз қабылдау туралы (оқу ақысыз) шақыру алса және басқа шетелдік және/немесе қазақстандық ұйымдармен оқудың толық құнын жабу қарастырылса, бірлесіп қаржыландыру тетігі көзделген.
«Болашақ» халықаралық стипендиясы, «Ғылыми тағылымдамалар» бағдарламасы және шетел мемлекеттері (университеттері) ұсынатын гранттар туралы ақпарат Орталықтың www.bolashak.gov.kz сайтында жарияланады.
Мысалы:
Студент магистратураға академиялық бағдарламаның толық құнын қамтитын, тегін оқуға шартсыз қабылдау хаттамасын алды. Бұл жағдайда ол қосымша қаржыландыруға үміткер бола ала ма?
Иә, академиялық оқудың толық қамтылған шақыруын алған жағдайда, ол стипендия төлеу, ұшу шығындары, виза қолдауы және басқа да шығындарды бөлігі бойынша бірлесіп қаржыландыруға үміткер бола алады.
Қазіргі кезде Комитет тізімі немесе Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім Ғылым және жоғғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін басылымдар тізбесі (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) бірнеше тізімдерден тұрады – 1-тізім, 2-тізім, 3-тізім және әскери және арнайы органдар журналдар тізімі.
Ғылыми қызмет нәтижелерін жариялауға ұсынылатын басылымдар тізбесіне қосу үшін ғылыми басылымдарға қойылатын талаптар (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409) бойынша докторлық диссертацияларды (PhD) қорғау үшін Комитеттің басылымдар тізбесінен жарияланым ретінде 2-тізімге енгізілген журналдағы 2 мақала ескеріледі.
Егер Сіздің 2 мақалаңыз Комитеттің басылымдар тізбесінің 2-тізімінде жарияланса және халықаралық рецензияланатын ғылыми журналдағы жарияланымға қойылатын талап орындалған болса, Сізге қорғауға рұқсат беріледі.
Мысалы, Сіздің 2 мақалаңыз «ҚазҰУ хабаршысы. Заң сериясы» журналында 2024 жылы және «Құқық және мемлекет» журналында 2025 жылы жарияланды. Бұл журналдар заң ғылымдары бойынша Комитеттің басылымдар тізбесінің 2-тізіміне тиісінше 2021 жылы және 2024 жылдан бері кіреді. Сондықтан осы журналдардағы жарияланымдар қорғауға шығу үшін ескеріледі.
ВАК тізбесі казіргі кезде дұрыс Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін басылымдар тізбесі (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) деп аталады.
Казіргі кезде Комитеттің басылымдар тізбесі бірнеше тізімдерден тұрады – 1-тізім, 2-тізім, 3-тізім, әскери және арнайы органдар журналдарының тізімі.
Ғылыми атақтар (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) беру ережелеріне (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939) сәйкес қауымдастырылған профессор (доцент), профессор ғылыми атақтарға ізденушілер үшін тек қана 1-тізім және 2-тізімдерге кіретін журналдарда жарияланған мақалалар есептеледі. 3-тізімдегі журналда шыққан мақалалар бұл ретте ескерілмейді.
Мысалы, Сіздің мақалаңыз «Қазақстан шығыстануы» журналында 2025 жылы шықты. Бұл журнал Комитеттің басылымдар тізбесінде 3-тізімге шығыстану бойынша 2024 жылғы №3 нөмірден бастап енгізілген, ғылыми атаққа ұсынатын ізденушіге осы мақала ескерілмейді.
Егер Сіз оқыған жоғары оқу орнында (бұдан әрі – ЖОО) диссертациялық кеңес жоқ болса, онда Сіздің даярдау бағытыңыз бойынша басқа ЖОО-дағы диссертациялық кеңесте (бұдан әрі – дискеңес) қорғауға шығуға болады. Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929 20-тармағына сәйкес бұған рұқсат беріледі.
Керек даярлау бағыты бойынша дискеңесті ЖОО-ның немесе Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің сайтында табуға болады.
Бұл ретте, ЖОО-ректорының атына жазатын арызда Сіз таңдаған ЖОО-ның дискеңесін көрсету керек.
10 (он) жұмыс күні ішінде Сіз оқыған ЖОО таңдаған ЖОО-ның дискеңесіне құжаттарыңызды жолдайды.
Пысықталған диссертациялық жұмыс диссертациялық кеңеске үш ай мерзімде ұсынылады. Егер докторант диссертациялық кеңестің ескертулерімен келіспейтін болса, онда ол берілген ескертулерге дәйектелген жауаптарын ұсынады.
Диссертациялық кеңестің отырысына дейін пысықталған диссертация Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығына (бұдан әрі – ҰМҒТСО) немесе Плагиатқа тексеру комиссияға (әскери жоғары оқу орындары үшін) плагиатқа және жасанды интеллект технологияларын пайдаланып оларға сілтеме бермегенін тексеруге жіберіледі. ҰМҒТСО анықтамасын алғаннан кейін диссертациялық кеңес ресми рецензенттермен бірге пысықталған диссертациялық жұмысты және диссертациялық кеңестің ескертулерін жою мәніне ескертулерге жауаптарды талқылау жөнінде отырыс өткізеді.
Отырыста диссертациялық кеңестің кем дегенде 2/3 мүшесі қатысу керек, оның ішінде уақытша мүшелермен ресми рецензенттердің қатысуы міндетті.
Отырыстың бейнежазбасы жүргізіледі, бірақ интернетте онлайн трансляция керек емес.
Шешім жай көпшілік дауыспен жасырын дауыс беру арқылы қабылданады.
Нормативті түрде бұл Диссертациялық кеңес туралы үлгі ережеде (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) көрсетілген.
Егер диссертациялық жұмыс қайта қорғауға жіберілген болса, онда кафедраның кеңейтілген отырысынан қайтадан өту қажет емес. Бұл Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) 35-тармағында нақты көрсетілген.
Осы тармаққа сәйкес қайта қорғауда алдыңғы қорғауға қатысқан уақытша мүшелер және ресми рецензенттер тағайындалады. Олар қорғаудан бас тартқан жағдайда ғана оларды ауыстыру мүмкіндігі пайда болады.
Мысалы, уақытша мүшелердің біреуі қайта қорғауға қатысудан жазбаша түрде бас тартты. Онда диссертациялық кеңес оның орнына басқа уақытша мүшені тағайындайды.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабының 17-2) тармақшасына сәйкес білім туралы құжаттарды тану – шетелдік білім беру ұйымдары, оның ішінде олардың филиалдары, сондай-ақ ғылыми орталықтар мен зертханалар берген білім туралы құжаттарды ресми растау болып табылады.
Тану рәсімінен өту біздің елдің азаматтарының да, шетел азаматтарының да одан әрі жұмысқа орналасуы немесе білімін жалғастыруы үшін Қазақстан Республикасының аумағында білімі туралы шетелдік құжаттың күшіне енуі үшін қажет.
Білім туралы құжаттарды тану рәсімі мемлекеттік қызмет болып табылады және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 12 маусымдағы № 268 бұйрығымен бекітілген жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру құжаттарды тану қағидаларымен (бұдан әрі – Қағидалар) реттеледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032800).
Қағидалардың 9-тармағына сәйкес, құжаттарды тануға басқа мемлекеттерде және халықаралық немесе шетелдік білім беру ұйымдары, оның ішінде олардың филиалдары, сондай-ақ ғылыми орталықтар мен зертханаларда білім алған жеке адамдардың жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі туралы құжаттар жатады.
Өтінішті қабылдау және мемлекеттік қызмет көрсету нәтижесін беру «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы арқылы жүзеге асырылады.
«Білім туралы құжаттарды тану» мемлекеттік қызметін Жоғары білім беруді дамытудың ұлттық орталығы жүзеге асырады. Толық ақпаратты https://enic-kazakhstan.kz ресми сайтынан немесе 87172 28-75-21, 28-75-27 байланыс нөмірлері арқылы алуға болады.
Мысалы, егер Сізде шетелдік жоғары немесе жоғары оқу орнының дипломы болса, Қазақстанда біліміңізді растау үшін оны тану процедурасынан өткізу қажет. Бұл процедура құжаттың түпнұсқалығын тексеруді және сіздің біліміңіздің талаптарға сәйкес екенін растауды қамтиды, бұл Сізге мамандық бойынша жұмыс істеуге немесе қазақстандық білім беру ұйымдарында оқуды жалғастыруға мүмкіндік береді.
Қосымша білім беру саласындағы қызмет лицензиялауға жатпайды. Қосымша білім беру – оқушылардың, тәрбиеленушілердің және мамандардың жан-жақты қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында жүзеге асырылатын тәрбиелеу, оқыту процесі. «Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңының (бұдан әрі – Заң) 14-бабының 1-тармағы https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z19 және 23-бабының 2-тармағына https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z28 сәйкес білім беру бағдарламалары мазмұны мен бағытына (мақсатына) қарай:
1) жалпы білім беру (типовой, жұмыс);
2) кәсіби (типовой, жұмыс);
3) қосымша.
Қосымша білім беру бағдарламалары мазмұны мен бағытына қарай келесі бағдарламаларға бөлінеді:
3) оқушылар мен тәрбиеленушілерге қосымша білім беру;
4) мамандардың біліктілігін арттыру, қазіргі талаптарға сай кәсіби құзыреттілікті дамытуға бағытталған; 2-1) мамандарды қайта даярлау, еңбек нарығының қажеттіліктерін ескере отырып, біліктілік алуға бағытталған;
5) постдокторантура, жетекші ғалымның басшылығымен мамандық бойынша ғылыми және қолданбалы мәселелерді шешуге, ғылыми білімді тереңдетуге бағытталған. Заңның 5-3-бабының 6-тармақшасына, сондай-ақ «Рұқсаттар мен хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 1-қосымшасына сәйкес білім беру саласында лицензиялауға жататын бірінші санаттағы рұқсаттардың (лицензиялардың) тізбесі анықталған https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1400000202.
Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті органы заңды тұлғаларға білім беру қызметімен айналасуға лицензия және (немесе) лицензияға қосымшаны береді:
- жоғары білім беру кадрларын даярлау бағыттары бойынша;
- жоғары білімнен кейінгі білім беру кадрларын даярлау бағыттары бойынша;
- рухани білім беру.
Қазақстан Республикасының рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес ұйымдарының қысқа мерзімді курстар, қайта даярлау, репетиторлық жүргізу қосымша білім беру қызметі лицензиялауға жататын білім беру қызметінің түрлеріне жатпайды.
Осылайша, қолданыстағы нормативтік талаптарға сәйкес жоғары және жоғары білімнен кейінгі білім беру саласындағы қосымша білім беру қызметі лицензиялауға жатпайды.
Қосымша білім берудің мысалы ретінде мемлекеттік үлгідегі білім туралы құжаттың берілуі сүйемелденбейтін бір реттік дәрістер, консультациялар, шеберлік сыныптар, семинарлар, тренингтер және т.б. өткізілуі болуы мүмкін.