Жиі қойылатын сұрақтар
Дәрежелерді беру қағидаларының 5-1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 31 наурыздағы № 127 бұйрығымен бекітілген) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006951) диссертация жазбай қорғауға шығу мүмкін. Бірақ бұл үшін докторант диссертацияның мазмұнына сәйкес келетін ғылыми бағыттардың бірі бойынша Clarivate Analytics компаниясының Journal Citation Reports мәліметтері бойынша импакт-фактор бойынша бірінші және (немесе) екінші квартильге кіретін басылымдарда кемінде екі мақала және бір шолу немесе үш мақала жариялауы керек. Мақалалардың бірінде докторант хат-хабар үшін бірінші автор немесе автор болуы керек.
Бұл ретте осы норма Clarivate Analytics компаниясының Web of Science дерекқорына кіретін Journal Citation Reports-та ғана журналдың индекстелуін анық көрсетеді. Scopus дерекқорында журналдың Сitescore бойынша процентилінің 50-ден жоғары (бірінші және екінші квартиль) болуы бұл жағдайда ескерілмейді.
Мысалы, Сіздің 2 мақалаңыз Clarivate Analytics компаниясының Web of Science дерекқорына кіретін Journal Citation Reports журналының бірінші квартиліне кіретін журналда жарияланған. Сіз корреспондент-автор болып табылатын үшінші мақала Сitescore 85% бойынша процентильмен ғылыми журналда жарияланған, яғни Scopus дерекқоры бойынша бірінші квартильге кіреді, бірақ Web of Science индекстелмеген. Сондықтан бұл мақала ескерілмейді. Сондықтан, мұндай жағдайда қорғауға шығу үшін Сізге диссертация жазу қажет болады.
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) 110-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, докторантураның білім беру бағдарламасының теориялық оқыту толық курсын меңгерген, ғылыми-зерттеу немесе эксперименталды-зерттеу жұмысын орындаған, бірақ докторлық диссертациясын қорғамаған докторантқа оқу нәтижелері мен академиялық кредиттер беріледі және оқуды бітіргеннен кейін екі жыл ішінде тегін негізде, ал кейінгі жылдары кемінде 4 академиялық кредит көлемінде ақылы негізде диссертациясын қорғауға мүмкіндік беріледі.
Бұл ретте оқуды бітіргеннен кейін 3 жыл өткен соң докторант диссертациялық зерттеудің ғылыми негіздемесін (research proposal (ресерч пропозал) ақылы негізде қайта бекіткеннен кейін ғына қорғауға жіберіледі.
Мысалы: Мен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің докторантурасындағы оқуымды 2023 жылы аяқтадым. Оқуды бітіргеннен кейінгі белгіленген мерзім ішінде балалы болуыма байланысты докторлық диссертациямды қорғай алмадым. Қорғауға құжаттарымды тегін негізде тапсыра аламын ба?
Тегін негізде сіз докторантураны бітіргеннен кейін тек 2 жыл ішінде ғына қорғай алар едіңіз. Үш жыл өткеннен кейін қорғау тек ақылы негізде жүзеге асырылады.
Жоғары білімнің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) (бұдан әрі – ЖМБС) 32-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, жоғары білім беру бағдарламасы негізінде оқуға түскен білім алушылардың қысқартылған оқу мерзімдері бар білім беру бағдарламалары бойынша оқуы үшін академиялық кредиттердің саны мен жоғары білімнің білім беру бағдарламасының қажетті көлемін жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымы (бұдан әрі – ЖЖОБҰ) формальды және формальды емес білім берудің бұған дейін қол жеткізілген оқу нәтижелерін тануды ескере отырып, дербес анықтайды.
Мысалы: Мен Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің түлегімін, басқа білім беру бағдарламасы бойынша екінші жоғары білім алғым келеді. Менің бірінші жоғары білім бойынша оқу нәтижелерім және Coursera платформасында өткен курстарымның нәтижелері есепке алына ма?
Иә, Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына (МЖМББС) сәйкес, бірінші жоғары білімнің және формальды емес білім берудің академиялық кредиттерін Оқу нәтижелерін тану комиссиясының (ЖЖОБҰ‑да құрылады) шешімімен танылады.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 5-3-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім беру саласындағы заңнаманың және білім берудің мемлекеттік стандарттарының сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асырады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z1343).
Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 144-бабының 2-тармағына, 144-2-бабының 4-тармағына сәйкес, бақылау субъектісіне бару арқылы профилактикалық бақылаудың жарты жылдық тізілімі және (немесе) тексеру кестесі негізінде бақылау органы бақылау субъектісін мемлекеттік бақылаудың басталуы туралы оның басталуына кемінде 30 күнтізбелік күн бұрын күнін көрсете отырып жазбаша түрде ескертуге міндетті (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000375).
Хабарлама қолма-қол табыс етіледі, табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты пошта жөнелтілімі нысанында не электрондық поштасына электрондық цифрлық қолтаңба арқылы қол қойылған электрондық құжат арқылы немесе өзге де қолжетімді тәсілмен жіберіледі.
Мысалы, Алматы қаласындағы ЖЖОКБҰ-лардың біріне мемлекеттік бақылауды жүргізудің басталатыны туралы хабарлама жіберіліп, оны бақылау субъектісі ағымдағы жылдың 20 сәуірінде алған. Осы субъектіге қатысты мемлекеттік бақылау тек ағымдағы жылдың 20 мамырынан бастап, яғни 30 күнтізбелік күн өткеннен кейін ғана жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2026 жылғы 16 қаңтардағы № 18 бұйрығымен жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беретін ұйымдардың (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарына (бұдан әрі – Біліктілік талаптары) өзгерістер енгізіліп, 2026 жылғы 23 наурызда күшіне енді. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600037860
Енгізілген өзгерістер шеңберінде біліктілік талаптарына магистратураның жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыру үшін оқытылатын пәндер бейініне білім мен ғылыми дәреженің сәйкестігіне баламалы көрсеткіштер енгізілді. Магистратурада жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыруды қамтамасыз ететін оқытушылар құрамына қойылатын біліктілік талаптарының 21-тармағына (21.2-тармақшасы) сәйкес мынадай критерийлер белгіленген:
оқытушылардың білімінің және ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті орган берген/таныған ғылыми дәрежесінің және (немесе) PhD философия докторы/бейіні бойынша доктор (академиялық) дәрежесінің және (немесе) ғылыми атағының оқытылатын пәндердің бейініне сәйкестігі;
не:
оқытушылардың білімінің және (немесе)1 ғылыми дәрежесінің (кандидат/ғылым докторы) немесе ғылыми дәрежесінің (PhD философия докторы/осы саладағы докторы) және (немесе) ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті орган берген/таныған ғылыми атағының оқытылатын пәндер бейініне сәйкестігі және оқытылатын пәндер бейіні бойынша соңғы бес жыл ішінде бірінші немесе екінші деңгейдегі Басылымдар тізбесінде (бұдан әрі – Тізбе) (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 12 қаңтардағы № 20 бұйрығы) https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409 жарияланған кемінде 3 (үш) мақаланың, сонымен қатар мақаланың жарияланған сәтінде JCR (ZhSR) бойынша импакт-факторы бар немесе Science Citation Index Expanded дерекқорларының (Science Citation Index Expanded), Social Science Citation Index (Social) бірінде индекстелген Web of Science Core Collection (Web of Science Core Collection) ішіндегі Science Citation Index) немесе Arts and Humanities Citation Index (Arts End Humanities Citation Index) немесе Scopus дерекқорындағы CiteScore пайыздық ұпайы кемінде 25 (жиырма бес) болатын халықаралық рецензияланған ғылыми журналда оқытылатын пәндер бейіні бойынша соңғы 5 (бес) жыл ішінде жарияланған кемінде 1 (бір) ғылыми мақала (article) немесе шолудың (review) болуы.
1«...және (немесе)... болған жағдайда» немесе ретінде түсіндіріледі.
Мысалы.
ЖЖОКБҰ-да азаматша А. магистратурада «Құқық» кадрларын даярлау бағыты бойынша білім беру бағдарламасының пәндерін оқытуға ниет білдірді. Оның «Философия» мамандығы бойынша жоғары білімі, сондай-ақ «Құқықтану» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесі бар, сонымен бірге «Құқық» бейіні бойынша ғылыми еңбектер циклынің, атап айтқанда, соңғы бес жылда ғылыми басылымда жарияланған оқытылатын пән бейіні бойынша тізбенің бірінші немесе екінші деңгейінің 3 (үш) мақаланың, сондай-ақ мақаланың жарияланған сәтінде халықаралық рецензияланатын ғылыми журналдағы Scopus (Скопус) дерекқорындағы көрсеткіші CiteScore (СайтСкор) пайыздық ұпайы кемінде 25 пайыздан кем емес соңғы бес жылдағы 1 (бір) мақаласы бар авторы болып табылады. Азаматша А. Біліктілік талаптарының критерийлеріне сәйкес ғылыми дәрежесі мен ғылыми-зерттеу қызметінің көрсеткіштері «Құқық» кадрларды даярлау бағыты бойынша оқытылатын пәндердің бейініне сәйкес келеді, осылайша ол магистратурада «Құқық» кадрларды даярлау бағытының пәндерін жүргізуге құқылы.
Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) 15-1-тармағы бойынша диссертация қорғауын өткізу үшін диссертациялық кеңеске құжаттармен материалдарды диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы дайындайды.
Диссертациялық кеңестің ғалым хатшысы қорғауды дайындау және өткізу үшін келесі функцияларды атқарады:
1) қорғауға қабылдау және қорғауды өткізу рәсімдерін ұйымдастырады;
2) диссертацияны ресми рецензенттерге, «Антиплагиат» жүйесі бойынша тексеру үшін Ұлттық ғылыми-техникалық сараптама орталығына, оғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) кітапханасына, Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасына және Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасына жібереді;
3) диссертациялық кеңестің қызметі бойынша хат-хабарды жолдайды;
4) диссертациялық кеңестің сайтында докторанттың қорғауы бойынша материалдар мен ақпаратты орналастырады;
5) диссертациялық кеңестің отырысына материалдар мен ақпарат дайындайды, оның ішінде онлайн қатысу, дауыс беру және интернетте тікелей трансляция жүргізу үшін бағдарламалық және техникалық құралдарды дайындығын қамтамасыз етеді;
6) қорғау нәтижелері бойынша диссертациялық кеңестің құжаттарын ресімдейді;
7) қорғау ерекше мәртебесі жоқ ЖЖОКБҰ-да өткен жағдайда, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетіне жолдау үшін аттестаттау істі дайындайды.
Бұл ретте ресми хат алмасу ғалым хатшының корпоративтік поштасы арқылы жүреді. Ғалым хатшының міндеттерін басқа адамдарға, оның ішінде докторантқа жүктеуге жол берілмейді.
Мысалы, ғалым хатшы докторант С.-тің диссертациясын ресми рецензенттерге жіберген кезде рецензияны жіберу үшін докторант С.-тің электрондық поштасын көрсетті. Бұған жол берілмейді, себебі докторанттың қорғауы бойынша барлық хат-хабар ғалым хатшының корпоративтік поштасы арқылы жіберілу және қабылдану керек.
Ғылыми атақтар беру қағидаларының (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) (бұдан әрі – Ережелер) 2-1 – тармағына сәйкес, (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939), ғылыми атақтар Ғылыми бағыттардың сыныптауышына (бұдан әрі – Сыныптауыш) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24HN000466) сәйкес айқындалатын мамандық бойынша беріледі. Сыныптауышқа сәйкес 50904 – «Туризм» мамандығы сыныптауыштың үшінші деңгейіне жатады және дербес ғылыми саланы білдіреді. Сондықтан, аттестаттау ісін қарау кезінде зерттеу нәтижелері «Туризм» ғылыми саласына тәуелсіз мамандық ретінде жататын басылымдар ғана ескеріледі.
Ережелердің 4 және 5-тармақтарының 2)-тармақшасына сәйкес қауымдастырылған профессор (доцент) және профессор ғылыми атақтар үміткердің мамандығына сәйкес ғылыми жарияланымдар болған кезде беріледі. Бұл талап міндетті болып табылады және ғылыми зерттеулердің пәнаралық сипатына не кадрлар даярлаудың салалық ерекшелігіне қарамастан қолдануға жатады.
«Педагогикалық ғылымдар» бағыты бойынша Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің ғылыми басылымдарының тізбесіне (бұдан әрі – Комитеттің басылымдар тізбесі) кіретін және дене шынықтыру проблемаларына арналған ғылыми журналында жарияланған мақалалар журналдың бөліміне қарамастан «Туризм» мамандығы бойынша есептелмейді.
Мысалы, үміткердің мақаласы «Дене шынықтыру теориясы мен әдістемесі» журналында жарияланған. Бұл журнал педагогикалық бағыт бойынша Комитеттің басылымдар тізбесінің 2-тізіміне кіреді. Сондықтан 50904 – Туризм мамандығы бойынша ғылыми атақ беруге үміткер үшін ол мақала есепке алынбайды, себебі бұл журнал Комитеттің басылымдар тізбесінің Педагогика бағыты бойынша кіреді.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары білім беру қызметін (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) тек Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2022 жылғы 29 қарашадағы № 164 бұйрығымен бекітілген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892 «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында білім беру қызметімен айналысуға лицензия беру» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларына (бұдан әрі – Қағида) сәйкес лицензияны және/немесе оған қосымшасы бар болған жағдайда және білім беру бағдарламаларының Ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті органның кадрларды даярлау бағыты бойынша білім беру бағдарламаларының тізіліміне енгізілген жағдайда жүзеге асыра алады.
Білім беру бағдарламалары Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шiлдедегi № 2 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200028916 бекітілген жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына сәйкес әзірленуі тиіс (бұдан әрі – МЖМС), денсаулық сақтау саласы бойынша білім беру бағдарламалары қосымша Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 4 шілдедегі № ҚР ДСМ-63 https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200028716 және 2023 жылғы 9 қаңтардағы № 4 бұйрықтарына сәйкес әзірленеді https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300031672.
Білім беру бағдарламалары оқу кезеңінің толық мерзімін қамту керек және мемлекеттік тілде және оқу тілі(дері) бойынша әзірленуі қажет.
Интеграциялық медициналық бағдарламалар үшін (медицина, педиатрия, стоматология) бойынша бакалавриат, магистратура және резидентура деңгейлеріне арналған лицензияға қосымшалардың болуы міндеттеледі.
Мысал, Жоғары және (немесе) одан кейінгі білім беру ұйымдары магистратурада жаңа білім беру бағдарламасын іске қосты. Ол МЖМС сәйкес әзірленіп, ғылыми кеңесте бекітілді. Сондай-ақ оқу-әдістемелік материалдар, білікті оқытушылар құрамы және материалдық-техникалық база толық қамтамасыз етілді.
Алайда білім беру ұйымы білім беру бағдарламасын Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетінің (немесе өкілетті органның) Білім беру бағдарламалары тізіліміне енгізбестен, лицензияға қосымша алу үшін өтініш берді. Осыған байланысты ұйымға лицензияға қосымша беру туралы дәлелді бас тарту жасалды.
Онлайн-оқыту нысанында білім беру бағдарламаларын жүзеге асыру үшін жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарына сәйкес материалдық-техникалық ресурстармен және кадрлық әлеуетпен қамтамасыз етілуі тиіс. Бұл талаптар Қазақстан Республикасының ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы № 4 бұйрығымен бекітілген жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының жүзеге асыратын білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарында белгіленген https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892.
Негізгі талаптар мыналардан тұрады:
1. Өткізу қабілеті кемінде 500 (бес жүз) Мбит/с болатын кең жолақты интернеттің қолжетімділігі;
2. 1000 (мың) бәсекелес пайдаланушыға есептегенде сервердің ең аз сипаттамалары бар 24/7 форматында білім алушыларды сүйемелдеу үшін өзіндік цифрлық инфрақұрылымның болуы;
3. Серверлік инфрақұрылым кемінде 24 есептеу ядросы, 60 ГБ оперативтік жад және 1,5 ТБ дискілік кеңістіктің болуы тиіс;
4. Білім беру бағдарламасы пәндерінің жалпы санының кемінде 10% құрайтын пәндер бойынша жаппай ашық онлайн-курс бағдарламаларының болуы;
5. Ақпараттық технологиялар және онлайн-оқыту саласында біліктілікті арттыру курстарынан өткен оқытушылардың үлесі кемінде 80% болуы тиіс, ал біліктілікті арттыру курсының көлемі кемінде 72 сағатты құрауы керек (IT-білімі бар оқытушылар үшін – кемінде 36 сағат).
Мысал, Университет бакалавриатта «Құқық» кадрлар даярлау бағыты бойынша онлайн-оқытуға лицензия алу үшін Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым мен жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетіне өтініш берді. Сараптама барысында университеттің онлайн-оқыту үшін барлық талап етілетін ресурстармен қамтамасыз етілгені анықталды. Нәтижесінде университетке «Құқық» мамандығы бойынша бакалавриатта онлайн-оқытуды жүргізеге асыруға 5 жыл мерзімге лицензия берілді.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 18 қыркүйектегі № 451 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035193 бекітілген Философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін қорғалған диссертацияларды мемлекеттік тіркеу қағидаларына сәйкес жеке және заңды тұлғалар философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін диссертацияны қорғағаннан кейін күнтізбелік 7 (жеті) күнтізбелік күннің ішінде мемлекеттік тіркеу үшін қажетті құжаттарды Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығына (бұдан әрі – ҰМҒТСО) жібереді.
ҰМҒТСО жоғарыда аталған құжаттарды алып, философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алу үшін диссертацияларға мемлекеттік тіркеу нөмірін береді.
Дәлелді себептермен философия докторы (PhD), бейіні бойынша доктор дәрежесін алуға қорғалған диссертацияларды тіркеу мерзімін өткізіп алған жағдайда, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, қорғаушының өтінішхаты бойынша бұл мерзімді философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алуға қорғалған диссертацияларды тіркеуді жүзеге асыратын ұйым ұзартуы мүмкін.
Ауру, еңсерілмейтін күш мән-жайлары және адамды қызмет алуға өтініш беру мүмкіндігінен айыратын өзге де себептер дәлелді себептер ретінде танылады.
Мысал: азамат А. философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. Алайда, ауруға байланысты ол философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін қорғалған диссертацияны тіркеу мерзімін кешіктірді.
А. азаматы ауруды растайтын құжаттарды ұсынғаннан кейін диссертацияны тіркеуге құжаттар қабылданды.