Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 11 тамыздағы № 403 бұйрығына (бұдан әрі – бұйрық) (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033291) сәйкес, квота шегінде педагогикалық, медициналық, ветеринариялық және ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша оқуға түскен ауыл жастары қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары жоғары оқу орнын (бұдан әрі – ЖОО) бітіргеннен кейін кемінде үш жыл жұмыспен өтеуге міндетті.
Мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде педагогикалық және медициналық мамандықтар бойынша білім алған Қазақстан Республикасының азаматтары ЖОО-ны бітіргеннен кейін тиісінше білім беру ұйымдарында, денсаулық сақтау ұйымдарында немесе денсаулық сақтау саласындағы ғылыми ұйымдарда кемінде үш жыл жұмыспен өтейді.
Мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде басқа мамандықтар бойынша білім алған Қазақстан Республикасының азаматтары ЖОО-ны бітіргеннен кейін кемінде үш жыл жұмыспен өтеуге міндетті.
Мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде философия докторы (PhD) және бейіні бойынша доктор бағдарламалары бойынша докторантураға оқуға түскен Қазақстан Республикасының азаматтары ЖОО-ны бітіргеннен кейін кемінде үш жыл жұмыспен өтеуге міндетті.
Квота шегінде педагогикалық, техникалық және ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша оқуға түскен ауыл жастары қатарындағы Қазақстан Республикасының азаматтары ЖОО-ны бітіргеннен кейін кемінде екі жыл жұмыспен өтеуге міндетті.
Заңның 17.2-бабының тармағында көзделген жұмыспен өтеу міндетінен босату жас мамандарды дербес бөлу жөніндегі комиссияның шешімімен жүзеге асырылады.
Бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу іс жүзінде жұмыспен өтелген кезеңге мөлшерлес жүзеге асырылады.
Тұлғалардың жұмыспен өтеу жөніндегі міндеттерін орындауын немесе жұмыспен өтелмеген жағдайда бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстарды өтеу жөніндегі міндеттерін сақтауына мониторинг пен бақылауды қамтамасыз ету «Қаржы орталығы» АҚ-ға жүктеледі.
Мысалы, егер жас маман оқуын аяқтағаннан кейін бір жылдан соң магистратураға оқуға түссе, ол жұмыспен өтеу міндетінен босатылмайды. Бұйрықтың 37-тармағына сәйкес, оқуға бюджет қаражаты есебінен жұмсалған шығыстар «Қаржы орталығы» арқылы бюджетке қайтарылуға жатады.
Ұлттық бірыңғай тестілеуді (бұдан әрі – ҰБТ) өткізу тәртібі «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173).
Көрсетілген Қағидаға сәйкес ҰБТ ұзақтығы 240 минутты (4 сағат) құрайды.
- Шығармашылық дайындықты талап ететін білім беру бағдарламалары тобына түсушілер үшін тестілеу ұзақтығы 70 минутты құрайды.
- Қысқартылған оқыту мерзімдерін көздейтін білім беру бағдарламалары бойынша оқуға түсушілер үшін ҰБТ-ға 120 минут (2 сағат) бөлінеді.
- Мүгедектігі бар балалар және мүгедектігі бар адамдар (көру, есту, тірек-қимыл аппаратының функциялары бұзылған) үшін тестілеуге қосымша 40 минут уақыт беріледі.
Мысалы: Қазақстан Республикасының азаматы білім беру бағдарламасы бойынша ҰБТ тапсырады.
Тестілеудің негізгі уақыты: 240 минут (4 сағат).
Қосымша жағдайлар: жоқ (шығармашылық бағдарлама емес, оқу мерзімі қысқартылған бағдарлама емес, мүгедектігі жоқ).
Қорытынды: тестілеуді өту уақыты 4 сағат.
Ұлттық бірыңғай тестілеуді (бұдан әрі – ҰБТ) өткізу тәртібі «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173).
Көрсетілген Қағидаға сәйкес ҰБТ бес пән бойынша өткізіледі: оның үш пәні барлығына міндетті, ал екі пәні таңдаған мамандығына байланысты бейіндік пәндер. Тест тапсырмаларының саны – 120, оның ішінде Қазақстан тарихы бойынша – 20, математикалық сауаттылық бойынша – 10, оқу сауаттылығы бойынша – 10 және екі бейіндік пән бойынша – 40 тапсырма.
Бейіндік пәндер тізбесі:
- математика және физика;
- математика және география;
- дүниежүзілік тарих және география;
- биология және химия;
- биология және география;
- шет тілі және дүниежүзілік тарих;
- оқу тілі мен әдебиеті;
- география және шет тілі;
- дүниежүзілік тарих және құқық негіздері;
- математика және информатика.
Мысалы: Азамат бірыңғай ұлттық тестілеуге қатысады, ол бес пәнді қамтиды. Алдымен ол үш міндетті бөлікті орындайды: Қазақстан тарихы (20 тапсырма), математикалық сауаттылық (10 тапсырма) және оқу сауаттылығы (10 тапсырма). Содан кейін ол таңдаған мамандыққа сәйкес екі профильдік пәнді таңдайды, мысалы, «биология және химия», және олар бойынша 40 тапсырманы орындайды. Нәтижесінде тест барлық қатысушылардың негізгі білімін және болашақ оқу үшін қажет мамандандырылған дағдыларды бағалауға мүмкіндік береді.
Ұлттық бірыңғай тестілеуді (бұдан әрі – ҰБТ) өткізу тәртібі «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173).
Көрсетілген Қағидаға сәйкес ҰБТ-ға қатысу үшін өтініштерді қабылдау Ұлттық тестілеу орталығының app.testcenter.kz сайтында онлайн режимде жүзеге асырылады.
ҰБТ-ға қатысу үшін өтініш беру
1. https://app.testcenter.kz/айтына кіріп интерфейс тілін таңдайды;
2. Өтініш беру жүйесіне электронды пошта арқылы тіркеледі;
3. Түсушінің электронды поштасына жіберілген логин мен пароль арқылы авторизациядан өтеді;
4. Жеке сәйкестендіру нөмірін (ЖСН) көрсетіп іздеу батырмасын басады (өтініш берушінің жеке деректері «Жеке тұлғалар» Мемлекеттік деректер қорынан ал, оқу орны Ұлттық білім беру деректер базасынан автоматты түрде алынады);
5. Өзінің және ата-анасының/заңды өкілінің байланыс телефон нөмірін енгізеді.
6. «Өтініш беру» парақшасына өтіп, Ұлттық бірыңғай тестілеуін таңдайды;
7. ҰБТ-ға қатысу үшін өтініш беру кезінде тестілеу тапсыру тілін, бейіндік пәндерді, тест тапсыру қаласын, тестілеу күнін және уақытын, тест тапсыру орнын өзі таңдай алады;
8. Қосымша деректерге халықаралық сертификаттар бойынша деректерді (бар болса), мүгедектігі туралы деректерді (бар болса) толтырады)
9. Дербес деректерді өңдеуге келісімін беріп, тестілеуді өткізу тәртібімен танысады;
10. Төлем жасау әдісін таңдап, онлайн түрде тестілеуге төлемді жасайды.
Тестілеуге қатысу құны 5640 теңгені құрайды.
11. Тестілеуге қатысу үшін төлемді келесі тәсілдермен жүзеге асыруға болады:
- банк картасымен төлеу арқылы (банк картасымен төлеуді таңдаған кезде бағдарламада автоматты түрде төлем сайты ашылады);
- Kaspi.kz-пен төлеу арқылы (Kaspi.kz-пен төлеуді таңдаған кезде тапсырыс нөмірін қалыптастырып, QR-код немесе Kaspi.kz қосымшасы арқылы төлеу қажет). (Ескерту: Төлемді тапсырысты қалыптастырғаннан кейін 1 сағат
(60 минут) ішінде жасау керек, белгіленген уақытта төлем жасамаған жағдайда, өтініш жойылады);
12. Барлық кезеңдерден сәтті өткеннен кейін «Өтініш қабылданды!» деген хабарлама шығады;
Берілген өтінішті «Менің іс-әрекетім» бөлімінен көруге болады. Қажет болған жағдайда, өтініш қабылдау аяқталғанға дейін берілген өтінішке өзгеріс енгізуге болады.
Мысалы:
Алия app.testcenter.kz сайтына кіріп, тіркеледі.
Тест тілін, профиль пәндерін, қаланы, орын мен күнді таңдайды.
Жеке деректерді өңдеуге келісім береді және қатысу ақысын (5640 теңге) онлайн төлейді.
«Өтініш қабылданды» деген хабарлама шыққан соң, Алия өтінішті қабылдау аяқталғанға дейін өзгерте алады.
Ұлттық бірыңғай тестілеуді (бұдан әрі – ҰБТ) өткізу тәртібі «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173 ).
Көрсетілген Қағидаға сәйкес жыл ішінде талапкерлер үшін ҰБТ-ны жылына 5 рет өтуге мүмкіндік беріледі.
Негізгі ҰБТ-ны (маусымдағы) өз қалауы бойынша 2 рет тапсыруға болады, бұл еліміздің жоғары оқу орындарына ақылы негізде де, грант бойынша да түсуге мүмкіндік береді. Алынған сертификаттардың бірімен білім беру грантын алу конкурсына қатысуға рұқсат етіледі
Негізгі ҰБТ-ға өтініш 10-25 сәуір аралығында қабылданады. Тестілеудің өзі күнтізбелік жылдың 10 мамырынан 10 шілдесіне дейін өтеді.
Мысалы, Иванов Алексей және Саттарова Алия сияқты абитуриенттер жылына 5 ретке дейін тестілеуден өте алады, соның ішінде негізгі (маусымдық) ҰБТ-ны екі рет тапсыруға болады. Алынған сертификаттардың біреуінің негізінде білім грантын алу конкурсына қатысуға рұқсат беріледі. Өтініштер 10–25 сәуір аралығында қабылданады, ал тестілеу 10 мамырдан 10 шілдеге дейін өткізіледі.
Ұлттық бірыңғай тестілеуді (бұдан әрі – ҰБТ) өткізу тәртібі «Ұлттық бірыңғай тестілеуді өткізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 2 мамырдағы № 204 бұйрығымен бекітілген (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1700015173).
Көрсетілген Қағидаға сәйкес жыл ішінде талапкерлер үшін ҰБТ-ны жылына 5 рет өтуге мүмкіндік беріледі.
ҰБТ тапсыру кезеңдері:
1) 10 қаңтар – 10 ақпан.
Тестілеу нәтижесі жоғары оқу орнына ақылы негізде оқуға қабылдану үшін жарамды;
2) 1 наурыз – 6 сәуір.
Тестілеу нәтижесі жоғары оқу орнына ақылы негізде оқуға қабылдану үшін жарамды;
3) 10 мамыр – 10 шілде
Бұл ҰБТ нәтижесі республикалық бюджет немесе жергілікті бюджет қаражаты есебінен білім беру грантын беру конкурсына қатысу немесе жоғары оқу орнына ақылы негізде оқуға қабылдану үшін жарамды
4) 10 – 20 тамыз.
Тестілеу нәтижесі жоғары оқу орнына ақылы негізде оқуға қабылдану үшін жарамды.
Азамат білім грантына қатысу үшін 10 мамырдан 10 шілдеге дейін ҰБТ тапсыруға тіркелген.
Алина ақылы оқуға түсу үшін 1 наурыздан 6 сәуірге дейін ҰБТ тапсырады.
2021 жылдан бастап жоғары оқу орындары (Сот төрелігі академиясын, әскери, арнаулы оқу орындарын, денсаулық сақтау саласындағы жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарын қоспағанда) өзіндік үлгідегі білім туралы дипломдарды береді.
Министрлік өзіндік үлгідегі білім туралы дипломдардың мазмұнына қойылатын негізгі талаптарды және өзіндік үлгідегі білім туралы дипломдардың сериясын бекітеді (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300031894#z132).
Өзіндік үлгідегі білім туралы дипломдардың нөмірлері мен QR-код (QR-код – бұл жылдам жауап коды (бұдан әрі – QR-код) генерациялау «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйесі арқылы жүзеге асырылады, оның көмегімен жоғары оқу орындарына сериялар мен реттік нөмірлеу, сондай-ақ QR коды беріледі.
Білім алушы «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасы» ақпараттық жүйеде болмаған жағдайда нөмірлерді генерациялау мүмкін емес.
Генерацияланған нөмірлер мен QR кодтары жоқ өзіндік үлгідегі білім туралы дипломдар жарамсыз болып саналады.
Мысалы: Қанат 2021 жылы жоғары оқу орнын бітірді. Оның дипломында QR-код пен нөмір жоқ, сондай-ақ диплом сериясы бекітілген серияға сәйкес келмейді. Мұндай диплом жарамсыз болып есептеледі.
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне сәйкес білім туралы құжаттар туралы мәліметтерді өзектендіру (түзету) мемлекеттік көрсетілетін қызмет болып табылады және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 10 ақпандағы № 47 бұйрығымен реттеледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300031894#z169).
Білім туралы құжаттарды өзектендіру (түзету) үшін Электрондық үкімет порталы www.egov.kz (бұдан әрі – Портал) арқылы білім алған жоғары оқу орнына жүгінуге болады.
Мысалы, Алина әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін (бұдан әрі – әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) бітірген және дипломында бітірген күні қате көрсетілгенін байқады.
Не істеу керек:
Мемлекеттік қызметтер порталында (мысалы, egov.kz) кіріңіз.
«Білім туралы құжаттар бойынша деректерді өзектендіру (түзету)» қызметін таңдаңыз.
Өз оқу орнын таңдаңыз – бұл жағдайда әл-Фараби атындағы ҚазҰУ.
Форманы толтырыңыз, дұрыс бітіру күнін көрсетіңіз және дипломның скан-көшірмесін жүктеңіз.
Өтінішті жіберіңіз.
Университет деректерді тексеріп, реестрге түзетулер енгізеді.
Нәтиже:
Бірнеше уақыттан кейін порталдағы диплом туралы деректер дұрыс бітіру күнімен жаңартылады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексiнің 385-бабына сәйкес жалған құжаттарды жасағаны үшін 2000 айлық есептік көрсеткiшке (бұдан әрі – АЕК) дейiнгi мөлшерде айыппұл салынады не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не 600 сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартылады не 2 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеледі не сол мерзiмге бас бостандығынан айырылады.
Жалған құжатты пайдаланғаны үшін 160 АЕК дейiнгi мөлшерде айыппұл салынады не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не 160 сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға тартылады не 40 тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алынады (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000226#z385). Мысалы: Егер адам құжатты жасаса, оған келесі санкциялар қолданылуы мүмкін: 2000 АЕК-ке дейін айыппұл немесе 2 жылға дейін бас бостандығынан айыру.
Егер адам жұмыс берушіге жалған құжатты ұсынса, бұл келесі санкцияға жатады: 160 АЕК-ке дейін айыппұл немесе 40 тәулікке дейін қамауға алу.
Жоғары оқу орындары өз қызметін тоқтатқан кезде, барлық құжаттары оқу орны орналасқан қалалық немесе облыстық архивіне тапсырылады.
«Ұлттық архив қоры және архивтер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (15-бап, 5-тармақ) сәйкес мемлекеттік, ведомстволық немесе жеке архивтер шығарған көшірмелер мен үзінділер құжаттың түпнұсқасымен бірдей заңды күшке ие (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z980000326_#z10).
Сондықтан қажетті ақпаратты немесе архивтік анықтаманы алу үшін тиісті қалалық немесе облыстық архивке жүгіну қажет .
Мысалы, Әсет зейнетақыны рәсімдеуді жоспарлады, ол үшін білім туралы құжаттарды ұсыну қажет болды. Өйткені ол оқыған оқу орны жабылған болатын, ол облыстық архивке жүгінді де, білімін ресми түрде растайтын анықтаманы алды.
Мысалы, Қазақстан–Ресей университеті жабылған, оның барлық архивтік құжаттары Астана қаласының архивіне тапсырылған. Кез келген түлек, өз білім алғаны туралы анықтама қажет болса, қала архивіне жүгініп, университеттің түпнұсқа құжатына тең.