Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің
2019 жылғы 19 қарашадағы № 90 бұйрығымен бекітілген тарифтерді қалыптастыру Қағидаларын (бұдан әрі — Қағида) 3 бабының 208-30 тармағына сәйкес инвестициялық бағдарламаны қаржыландыру мынадай тәсілдермен айқындалады:
1) реттеліп көрсетілетін қызметке болжамды амортизациялық аударымдардың ең аз үлесі күрделі шығындарды ақшалай қаржыландыруға немесе күрделі шығындарды қаржыландыру мақсатында пайдаланылатын борышқа қызмет көрсетуге қосылады;
2) болжамды жол берілетін пайданың ең аз үлесі күрделі шығындарды ақшалай қаржыландыруға немесе күрделі шығындарды қаржыландыру мақсатында пайдаланылатын борышқа қызмет көрсетуге қосылады.
208-31 тармаққа сәйкес осы Қағидалардың 208-30-тармағында көрсетілген ең аз үлестерді уәкілетті органның ведомствосы субъект ұсынған материалдар негізінде айқындайды. Ең аз үлестер амортизацияның болжамды нормасынан 100%-ға дейінгі деңгейде және болжамды жол берілетін пайдадан 50%-ға дейінгі деңгейде белгіленеді.
Мысалы, газбен жабдықтау саласындағы табиғи монополия субъектісі елді мекендердің бірінде газ тарату желілерін жаңғырту жөніндегі инвестициялық жобаны іске асыруды жоспарлайды. Жоба шеңберінде тозығы жеткен газ құбырларын ауыстыру және газбен жабдықтаудың сенімділігін арттыру үшін заманауи жабдықтарды орнату көзделеді.
Аталған жобаны қаржыландыру тарифте көзделген амортизациялық аударымдар мен жол берілетін пайда есебінен жүзеге асырылуы мүмкін.
Бұл қаражат күрделі шығындарды қаржыландыруға немесе инвестициялық жобаны іске асыру мақсатында тартылған қарыз қаражатына қызмет көрсетуге бағытталады. Мұндай қаржыландыру тәртібі Тарифтерді қалыптастыру қағидаларының 208-30 және 208-31-тармақтарының талаптарына сәйкес келеді.
«Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң) 1-бабының 13) тармақшасына сәйкес, мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) объектілері - МЖӘ жобасын іске асыру шеңберінде құрылатын (оның ішінде салынатын және қажет болған жағдайда жобаланатын) және (немесе) реконструкцияланатын және (немесе) жаңғыртылатын, сондай-ақ пайдаланылатын ғимараттар, құрылысжайлар және (немесе) жабдықтар, мүліктік кешендер, зияткерлік шығармашылық қызметтің нәтижелері.
Заңның 4-бабының 6) тармақшасына сәйкес, МЖӘ айрықша белгілеріне мыналар: МЖӘ жобасында инвестициялық және пайдалану кезеңдерінің болуы жатады.
Дайын ғимаратты (мысалы, «балабақша», «мектеп» және басқа нысаналы мақсатындағы) жеке меншіктен мемлекетке беру МЖӘ жоғарыда көрсетілген белгілеріне сәйкес келмейді.
Осылайша, жауапкершілігі шектеулі серіктестік өз қаражатына салынған жер учаскесін және жеке меншік құқығындағы ғимаратты МЖӘ шеңберінде мемлекеттік меншікке бере алмайды.
Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабына сәйкес, мемлекеттік-жекешелік әріптестіктің (бұдан әрі – МЖӘ) айрықша белгілеріне мыналар:
1) МЖӘ шартын жасасу арқылы мемлекеттік әріптес пен жекеше әріптестің қатынастарын орнату;
2) МЖӘ жобасын іске асырудың ұзақ мерзімді кезеңі (мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасының ерекшеліктеріне қарай бес жылдан отыз жылға дейін);
3) мемлекеттік әріптес пен жекеше әріптестің МЖӘ жобасын іске асыруға бірлесіп қатысуы;
4) МЖӘ жобасын іске асыру үшін мемлекеттік әріптес пен жекеше әріптестің ресурстарын біріктіру;
5) МЖӘ жобасын іске асыру үшін жекеше әріптестің инвестицияларды жүзеге асыруы жатады, бұл ретте жекеше әріптестің меншікті қаражатының үлесі МЖӘ жобасы бойынша инвестициялардың жалпы сомасының кемінде он пайызын құрауға тиіс;
6) МЖӘ жобасында инвестициялық және пайдалану кезеңдерінің болуы жатады.
Осылайша, МЖӘ шеңберіндегі сенімгерлік басқару «Мемлекеттік мүлік туралы» Заң бойынша Қазақстан Республикасының сенімгерлік басқаруынан мыналармен ерекшеленеді:
- жекеше әріптестің инвестицияларды міндетті салуы,
- 30 жылға дейінгі ұзақ мерзімді қатынастар,
- мемлекеттік қолдау шаралары, инвестициялық және/немесе операциялық шығындардың өтемақысы көзделуі мүмкін,
- МЖӘ шартында заңнамада көзделген әртүрлі мәмілелердің элементтері болуы мүмкін.
(мысалы, МЖӘ шартында қызмет көрсету шартының немесе Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің 16.01.2015 жылғы № 17 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік мүлікті сенімгерлік басқарудың үлгі шартының элементтері көзделуі мүмкін).
«Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң) 45-бабының 4-тармағына сәйкес, мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) шарты Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынбаған әртүрлі шарттардың элементтері қамтылатын шарт болып табылады (мысалы, МЖӘ шарты мердігерлік шартының, қызмет көрсету шартының, шарттардың үлгілік нысандарының элементтерін көздеуі мүмкін).
Сонымен қатар, МЖӘ шарты Заңның 46-бабында көзделген бірқатар міндетті шарттарды қамтуы тиіс (мысалы, МЖӘ жобасының мақсаттарына қол жеткізуді қамтамасыз ететін тараптардың құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ МЖӘ шарты бойынша тәуекелдерді басқару, дауларды сотқа дейінгі, сотта және (немесе) соттан тыс шешу тәртібі бөлігінде).
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Ұлттық экономика министрінің 2025 жылғы 16 маусымдағы № 52 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын жоспарлау және іске асыру қағидаларының 244-тармағына сәйкес, мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) шарты бойынша жекеше әріптесті ауыстыруға жекеше әріптес өз міндеттемелерін орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайларда (жекеше әріптестің мемлекеттік-жекешелік әріптестік шартының талаптарын бұзуы, жекеше әріптестің қаржылық жағдайының нашарлауы, жекеше әріптестің оңалту және банкроттық рәсімдеріне бастамашылық жасауы жатады) және (немесе) кредитормен келісім бойынша МЖӘ шарты бойынша жол беріледі. Жекеше әріптесті МЖӘ шарты бойынша ауыстыру жекеше әріптесті ауыстыру мақсатында мемлекеттік әріптестің конкурс өткізуі арқылы жүзеге асырылады).
Қазақстан Республикасы Премьер – Министрінің орынбасары –Ұлттық экономика министрінің 2025 жылғы 16 маусымдағы № 52 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларының тәуекелдерін бөлу және бағалау әдістемесіне және Мемлекеттік-жекешелік әріптестіктің әртүрлі кезеңдерінде туындайтын тәуекелдердің болжамды тізбесіне сәйкес, инвестициялық және пайдалану кезеңдеріндегі тәуекелдердің мынадай типтері көзделген:
1) заңдық тәуекелдер – бұл Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келмеу тәуекелі, мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) жобасы құжаттамасының дұрыс жасалмау тәуекелі және МЖӘ шарты тараптарының құқықтары мен міндеттеріне байланысты өзге де тәуекелдер (мысалы, МЖӘ шартының МЖӘ объектісін құру жұмыстары басталғанға дейін бұзылуы);
2) коммерциялық тәуекелдер – бұл жекеше әріптестің қаржы-шаруашылық қызметі көрсеткіштерінің және нарық конъюнктурасының өзгеруінің МЖӘ жобасын іске асыру шеңберінде кірістер алуға ықпал етуіне байланысты тәуекелдер (мысалы, жекеше әріптестің банкроттығы);
3) әлеуметтік тәуекелдер – бұл МЖӘ жобасын іске асыру шеңберінде халыққа, жекеше және (немесе) мемлекеттік әріптестің персоналына зиян келтірілуіне байланысты тәуекелдер (мысалы, тұрғындар үшін қолайсыздық пен қауіптілік);
4) экономикалық тәуекелдер – бұл Қазақстан Республикасы экономикасының көрсеткіштері өзгерістерінің ықпал етуіне байланысты тәуекелдер (мысалы, инвестициялық шығындардың төмендеуі);
5) техникалық тәуекелдер – бұл МЖӘ объектісінің болжанбайтын және (немесе) бақыланбайтын жұмыс істеуіне, сондай-ақ жобалық құжаттама мен техникалық шешімдердің дұрыс болмауына байланысты тәуекелдер
(мысалы, сапасыз жабдықтарды және (немесе) құрылыс материалдарын жеткізу);
6) қаржылық тәуекелдер – бұл қаржы нарығының көрсеткіштері өзгерістерінің МЖӘ жобасының қаржылық-экономикалық көрсеткіштеріне қолайсыз әсер етуіне байланысты тәуекелдер (мысалы, МЖӘ объектісін құру үшін қаржы қаражатын тартпау немесе уақтылы тартпау);
7) саяси тәуекелдер – бұл мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасында ескерілмеген немесе МЖӘ жобасын іске асыру кезінде өзгертілген заңнамаға байланысты тәуекел, сондай-ақ МЖӘ жобасын іске асыру кезінде саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты өзге де тәуекелдер (мысалы, жобаның шарттарын жақсартуы мүмкін Қазақстан Республикасының заңнамасындағы өзгерістер);
8) экологиялық тәуекелдер – бұл мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасын іске асыру шеңберінде қоршаған ортаға, сондай-ақ үшінші тұлғалардың өмірі мен денсаулығына зиян келтірілуіне байланысты тәуекелдер
(мысалы, экологиялық стандарттар мен нормаларға сәйкес келмеуі);
9) МЖӘ жобасының ерекшеліктеріне байланысты өзге де тәуекелдер.
«Бір ауыл-бір өнім» жобасын (бұдан әрі – Жоба) «Атамекен» Қазақстан Республисының Ұлттық Кәсіпкерлер палатасы (бұдан әрі - Оператор) жүзеге асыруда. Жоба мынадай іс-шаралар мен қызметтерді ұйымдастыруды қамтиды: консультация беру, өңірлік көрмелер өткізу, өнімді айқындау, ішкі және/немесе сыртқы нарыққа өнімді жәрдемдесу бойынша оқыту және маркетингтік сүйемелдеу.
Жобаға бизнес субъектілері, сондай-ақ жеке тұлғалар қатыса алады.
Жобаға қатысу үшін әлеуетті қатысушылар кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығына жүгінеді, сауалнама-өтінімді толтырады және құжаттар топтамасын жеке куәлік не оның «Цифрлық құжаттар» сервисінен (сәйкестендіру үшін) электрондық көшірмесі, кәсіпкерді тіркеу туралы анықтама/хабарлама (бар болса) ұсынады. Осыдан кейін оператор қатысушылардың тізімін қалыптастырады, Жоба аясында көрме ұйымдастырады.
Көрме қорытындысы бойынша жұмыс тобы өнім/тауар іріктеуін жүргізеді және жобаның финалистерін анықтайды. Жобаның финалистеріне оператор маркетингтік сүйемелдеу, өнім брендтері мен (немесе) логотиптерін әзірлеу және (немесе) редизайн жасау бөлігінде қолдау көрсетеді, сондай-ақ өңірлік, республикалық және (немесе) халықаралық көрмелерге, форумдар мен конференцияларға қатысуға жәрдемдеседі.
Сонымен қатар, жобаның финалистері 5 млн теңгеге дейінгі мөлшерде грант алуға арналған конкурсқа қатысу мүмкіндігі болады.
Мемлекеттік-жекешелік әріптестік компаниясының (бұдан әрі – МЖӘ) қызметі құрылтай шартының ережелері мен жарғыны қамтуы мүмкін МЖӘ шартымен реттеледі.
Сонымен қатар «Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Заңның
53-бабының 2-тармағына сәйкес, МЖӘ шарты мен МЖӘ компаниясы жарғысының арасында қайшылықтар болған жағдайда:
1) егер олар мемлекеттік әріптес пен жекеше әріптес арасындағы ішкі қатынастарға жататын болса, МЖӘ шартының;
2) егер оларды қолдану МЖӘ компаниясының үшінші тұлғалармен қатынастары үшін маңызды болса, жарғының талаптары қолданылуға тиіс.
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрінің 2025 жылғы 16 маусымдағы № 52 бұйрығымен бекітілген мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) жобаларын жоспарлау және іске асыру қағидаларының 124-тармағына сәйкес МЖӘ
веб-порталы арқылы электрондық конкурстық өтінімді енгізген әлеуетті жекеше әріптестер конкурстық өтінімді қағаз түрінде қайталамауға тиіс.
Осылайша, МЖӘ веб-порталы арқылы электрондық конкурстық өтінімді енгізген әлеуетті жекеше әріптестер конкурстық өтінімді қағаз түрінде қайталамауы тиіс.
Конкурстық өтінімдердің конверттерін ашу рәсімдері конкурстық құжаттамаға енгізілген және оған қоса берілетін құжаттарды қарау электрондық қол қою арқылы қол қойылған тиісті хаттамаларды жариялай отырып, МЖӘ веб-порталы арқылы да жүзеге асырылады.
«Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Заңның 10-бабы1-тармағының 1) тармақшасына, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Ұлттық экономика министрінің 2025 жылғы 16 маусымдағы № 52 бұйрығымен бекітілген мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) жобаларын жоспарлау және іске асыру қағидаларының 29-тармағына сәйкес, салалық орталық мемлекеттік органның немесе жергілікті атқарушы органның жеке бастаманы іске асыру шеңберінде МЖӘ жобаларын жоспарлауы жоба Әлеуметтік-экономикалық міндеттер тізбесіне сәйкес келген кезде және бұрын осы қажеттілікті қанағаттандыруға бағытталған бастамашылық жасалған өзге де жобалардың болмауы кезінде ғана, сондай-ақ тиісті саладағы (аяда, өңірде) тауарларға, жұмыстарға қажеттілік болған кезде ғана мүмкін болады.