Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі салалық мемлекеттік органдармен бірлесіп, сараптамалық қоғамдастықтың, мәслихаттар депутаттары мен халықтың қатысуымен «Уақыт белдеуінің өзгеруінің әсерін зерттеу бойынша зерттеулер» тақырыбында КӨШПЕЛІ ОТЫРЫСТА СӨЗ СӨЙЛЕУ
БІРЫҢҒАЙ УАҚЫТ БЕЛДЕУІНІҢ БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҮЛГЕРІМІ МЕН САБАҚҚА ҚАТЫСУЫНА ӘСЕРІН ТАЛДАУ НӘТИЖЕЛЕРІ
БесіншіуақытбелдеуінеҚазақстан2024жылғы29ақпаннан1наурызға өткен түндекөшті.ЖаңауақытеліміздіңМаңғыстау,Атырау,Ақтөбе,БатысҚазақстанжәнеҚызылордаоблыстарынанбасқа15өңірінде жұмыс істей бастады.
Ортабілім беру ұйымдарындажаңауақытқакөшу 2023-2024 оқу жылының үшінші(1наурыз - 20наурыз)жәнетөртіншіоқутоқсанын(1сәуір-25мамыр),сондай-ақ 2024-2025оқужылыныңбіріншіжартыжылдығынаяқтаукезеңінқамтыды.
ҚР ОГқу-ағарту министрлігінің жанынан құрылған жұмыс тобының мүшелері бірыңғай уақыт белдеуінің 15 өңірдегі мектеп оқушыларының үлгерімі мен сабаққа қатысуына әсерін талдады. Жұмыс тобының құрамына білім беру сапасын қамтамасыз ету жөніндегі өңірлік департаменттердің басшылары, ҚР Оқу-ағарту Министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдарының талдаушылары мен ғылыми қызметкерлері кірді.
2023-2024 және 2024-2025 оқу жылдарының бірінші тоқсанындағы білім сапасындағы өзгерістерді салыстырмалы талдау
I тоқсан. Қазақстанның көптеген өңірлерінде I және II тоқсандар арасында білім алушылардың білім сапасында оң өзгерістер байқалады. Білім сапасының ең жоғары өсімі Түркістан облысында (+5,4%), Қостанай облысында (+3,4%) және Ақтөбе облысында (+2,7%) байқалады. Солтүстік Қазақстан облысында I тоқсанда статистикалық маңызды өзгерістер тіркелмеген - өсім 0,7% құрады.
II тоқсан. Жақсарту бойынша көшбасшылар Түркістан облысы (+2,9%), Шығыс Қазақстан облысы (+2,7%) және Қостанай облысы (+2,5%) болып табылады.
Солтүстік Қазақстан облысында ең төменгі өсім -0,2% байқалады.
Мектептегі білім берудің әртүрлі деңгейлеріндегі оқушылардың білім сапасын талдау аясында келесі тенденциялар атап өтілді:
I тоқсан.
Бастауыш мектеп (1-4 сыныптар): көптеген аймақтарда оң өзгерістер тіркелді. Ең үлкен өсім Түркістан облысында (+4,1%) және Қостанай облысында (+3,0%) байқалды. Солтүстік Қазақстан облысында өсім 1% - ды құрады.
Негізгі мектеп (5-9 сыныптар): көптеген аймақтарда осындай оң өзгерістер байқалады. Түркістан облысы білім сапасын жақсарту бойынша көш бастап тұр (+7,9%), одан кейін Шығыс Қазақстан облысы (+3,5%), Қостанай облысы (+3%) және Алматы облысы (+2,4%). Солтүстік Қазақстан облысында теріс динамика байқалады (- 0,2%).
Жоғары мектеп (10-11 сыныптар): барлық өңірлерде білім сапасының өсуі тіркелді. Ең жоғары көрсеткіштер Ұлытау (+6,2%), Жетісу (+5,9%) және Түркістан облысында (+5,1%) тіркелген.
Солтүстік Қазақстан облысында білім сапасының өсімі 2,7% құрады.
Жалпы, бастауыш және негізгі мектептегі кейбір өңірлерді қоспағанда, мектептегі білім берудің барлық деңгейлерінде білім сапасының оң динамикасы байқалады.
II тоқсан.
2023-2024 және 2024-2025 оқу жылдарының II тоқсандары арасындағы білім алушылардың білім сапасындағы өзгерістерді талдау мектеп білімінің әртүрлі деңгейлерінде мынадай нәтижелерді анықтады:
Бастауыш мектеп (1-4 сыныптар): көптеген аймақтарда оң өзгерістер тіркелді. Ең үлкен өсім Түркістан облысында (+2,4%) және Қостанай облысында (+1,9%) байқалады. Сонымен қатар, білім сапасының төмендеуі Солтүстік Қазақстан облысында байқалды (-0,9%).
Негізгі мектеп (5-9 сыныптар): көрсеткіштердің өсуі көптеген өңірлерде, соның ішінде көшбасшыларда — Түркістан облысында (+1,8%) және Шығыс Қазақстан облысында (+3,5%) тіркелді. Солтүстік Қазақстан облысында (-0,6%) шамалы төмендеу байқалды.
Орта мектеп (10-11 сыныптар): барлық аймақтарда оң өзгерістер тіркелді. Жақсарту бойынша көшбасшы Ұлытау облысы (+8,1%), одан кейін Қостанай облысы (+4,1%) және Солтүстік Қазақстан облысы (+3,9%) болды.
Жалпы тренд барлық өңірлерде, әсіресе жоғары сыныптарда білім алушылардың білім сапасының өсуін көрсетеді.
2023 және 2024 жылдар арасындағы білім алушылардың білім жетістіктері мониторингінің (ББЖМ) нәтижелеріндегі өзгерістерді талдау.
ББЖМ-математика, оқу және жаратылыстану пәндері бойынша Мемлекеттік жалпы білім беру стандартының (МЖББС) талаптарына сәйкес білім алушылардың білім сапасын бағалауға мүмкіндік беретін ұлттық құрал. Жүргізілген талдау әртүрлі аймақтардағы 4 және 9 сынып оқушыларының нәтижелеріндегі айырмашылықтарды анықтады.
4-сыныптың нәтижелері: тапсырмаларды орындаудың ең үлкен өсімі Солтүстік Қазақстан облысында (+7,0%), Ұлытау облысында (+6,5%) және Шығыс Қазақстан облысында (+4,4%) байқалады. Бірқатар өңірлерде нәтижелер айтарлықтай өзгеріссіз қалды, ал Қарағанды облысында 7,1% - ға айтарлықтай төмендеу тіркелді.
9-сыныптың нәтижелері: барлық өңірлерде, әсіресе Маңғыстау облысында (+14,0%), Жетісу облысында (+13,6%) және Ұлытау облысында (+13,5%) оң динамика байқалды. Дегенмен, кейбір өңірлерде Астана (-9,7%), Павлодар облысы (-4,0%) және Қарағанды облысы (-3,7%) сияқты ең аз өзгерістер немесе прогрестің болмауы байқалады.
Солтүстік Қазақстан облысында оң динамика орын алуда (+6,1%).
Жалпы талдау көптеген өңірлерде білім алушылардың нәтижелерінің айтарлықтай жақсарғанын көрсетеді.
2023-2024 және 2024-2025 оқу жылдары арасындағы I және II тоқсандағы сабаққа қатысудың өзгеруін талдау
Сабаққа қатыспау деректеріне жүргізілген талдау оқушылардың сабаққа қатысуындағы айтарлықтай аймақтық айырмашылықтарды анықтады.
I тоқсан: Алматы, Шымкент қалаларында, Жамбыл облысы мен Жетісу облысында сабаққа қатыспау санының едәуір артуы байқалады. Ең жоғары өсім Алматыда (+21275 қатыспаған сабақ), Жамбыл облысында (+16434) тіркелді. Сонымен қатар, Қарағанды облысында, Астана және Павлодар облыстарында сабаққа қатыспаудың айтарлықтай төмендеуі тіркелді.
Солтүстік Қазақстан облысында қатыспаған сабақтардың артуы +62 құрады.
II тоқсан: Қостанай облысында, Шымкент қаласында, Абай, Жетісу, ШҚО, СҚО облыстарында (+405) және Ақмола облысында сабаққа қатыспау саны айтарлықтай өсті. Ең үлкен өсім Қостанай облысында (+10697 сабаққа қатыспау) және Шымкент қаласында (+4155) байқалды. Сонымен қатар, Қарағанды, Жамбыл, Түркістан облыстарында, сондай-ақ Астана және Павлодар облыстарында қатыспау санының айтарлықтай төмендеуі тіркелді. Мысалы, Алматы қаласында (-16 603 сабақ), Қарағанды облысында -3773 сабаққа, Астанада -3089 сабаққа төмендеді.
Бірқатар аймақтарда әлеуметтік және ұйымдастырушылық факторларды қоса алғанда, себептерді талдауды қажет ететін сабақты босату санының тұрақты өсу тенденциясы байқалады.
Сонымен қатар, «Білім туралы» Заңының 6-1-бабына сәйкес облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) білім беруді басқару органдары осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасында айқындалған құзырет шегінде тиісті аумақта білім беру саласындағы жергілікті мемлекеттік басқару функцияларын жүзеге асырады. Осының негізінде жергілікті атқарушы органдар мектептердегі сабақтарының басталу және аяқталу уақытын белгілеуге құқылы екенін түсіну қажет.
Бұдан басқа, білім беру ұйымдары Заңның 43-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының заңнамасында, тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларында және білім беру ұйымдарының жарғыларында белгіленген шектерде оқу-тәрбие процесін жүзеге асыруда, кадрларды іріктеуде және орналастыруда, ғылыми, қаржы-шаруашылық және өзге де қызметті дербес жүзеге асырады.
Қазақстанның бесінші уақыт белдеуіне көшуінің білім сапасына және білім алушылардың сабаққа қатысуына әсерін талдау келесі қорытындылар жасауға мүмкіндік береді:
Білім сапасы Қазақстанның көптеген өңірлерінде оқушылардың білім деңгейінде оң динамика байқалады. Бұл I және II тоқсандар арасындағы өзгерістерге де, білім беру жетістіктерін бақылау (ББЖМ) шеңберінде көрсетілген нәтижелерге де қатысты.
Жоғары мектеп үшін Түркістан, Қостанай, Шығыс Қазақстан облыстарында, сондай-ақ Ұлытау облысында айтарлықтай жақсартулар тіркелді. Мектептегі білім берудің барлық деңгейлерінде оң өзгерістер байқалды.
Ұлытау және Солтүстік Қазақстан облыстары сияқты кейбір өңірлерде білім сапасының төмендеуі жергілікті сипатқа ие және білім беру олқылықтарын жою үшін атаулы жұмысты талап етеді.
Сабаққа қатысу: талдау көрсеткендей, Алматы, Шымкент, Жамбыл облысы және Жетісу облысы сияқты бірқатар өңірлерде сабаққа қатыспаулар саны артты. Сонымен қатар, Қарағанды облысында, Астанада және Павлодар облысында сабаққа қатыспау санының төмендеуі тіркелді, бұл жаңа уақытша жағдайлардың жекелеген өңірлерге келуге оң әсерін көрсетеді.
II тоқсанда Қостанай және Ақмола сияқты кейбір облыстарда сабаққа қатыспаудың өсу үрдісі сақталды, бұл себептерді қосымша талдауды талап етеді.
Уақытша ауысудың әсері: жаңа уақыт белдеуіне көшу елдің 15 аймағында білім беру процесіне теріс әсер еткен жоқ. Керісінше, көптеген аймақтарда білім сапасының жақсаруы және сабаққа қатысу көрсеткіштерінің тұрақтануы немесе жақсаруы тіркелді.