Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті (бұдан әрі – Комитет) ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын ғылыми басылымдардың тізбесіне (бұдан әрі – Комитет басылымдарының тізбесі) ғылыми журналдар кіру үшін ол Қазақстанда тіркелу керек және халықаралық тіркеуі де болу қажет.
Бұл норма Комитет басылымдарының тізбесіне енгізу үшін бекітілген талаптарда көрсетілген (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409).
Журналды Қазақстанда тіркеу процесі «Мерзімді баспасөз басылымдарын, ақпараттық агенттіктерді және желілік басылымдарды есепке қою немесе қайта есепке алу» мемлекеттік қызмет көрсету қағидаларына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035283) сәйкес өткізіледі. Ол қызметті Мәдениет және ақпарат министрлігі жүргізеді. Нәтижесінде журналға есепке қойылу туралы куәлік беріледі.
Сонымен қатар ғылыми журнал ISSN (International Standard Serial Number) халықаралық стандартты сериялық нөмірін алып тіркелу керек.
Резидентураның аккредитациясын өткізу үшін танылған аккредиттеу органдарын Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында танылған аккредиттеу органдарының тізілімінен (бұдан әрі – 1-тізілім) табуға болады.
1-тізілім Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ақпараттық жүйесінде «Жоғары білім берудің бірыңғай платформасында» (бұдан әрі – ЖБББП) (https://epvo.kz/#/) қолжетімді.
1-тізілімге енгізілген аккредиттеу органдары резидентура бағдарламаларының білім беру бағдарламаларының мамандандырылған (бағдарламалық) аккредиттеуін өткізуге құқылы, себебі резидентура жоғары білім деңгейіне жатады.
Аккредиттеу органы – аккредиттеу стандарттарының (регламенттерінің) негізінде білім беру ұйымдарын институционалдық және (немесе) мамандандырылған (бағдарламалық) аккредиттеуді жүргізетін заңды тұлға болып табылады (Қазақстан Республикасы «Білім беру туралы» (1-баптың 2-3)-тармақшасы)
(https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319).
1-тізілім Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы аккредиттеу органдарын, оның ішінде шетелдік аккредиттеу органдарын тану қағидаларына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600014438) сәйкес Министрлікпен жүргізіледі.
Мысал:
«Білім беруді, денсаулық сақтауды сапамен қамсыздандыру және аккредиттеудің еуразиялық орталығы» атты аккредиттеу органы Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында танылған аккредиттеу органдарының тізілімінде бар ма екені туралы білу керек.
Ол үшін Сіз интернетте іздеу арқылы Жоғары білім берудің бірыңғай платформасын табуыңыз керек. Порталдың бірінші бетінде Сіз «Танылған аккредиттеу органдардың тізілімі» батырмасын көресіз. Осы батырмаға басқасын Сіз 1-тізілімге кіретін барлық аккредиттеу органдарды көресіз.
Олардың ішінен «Білім беруді, денсаулық сақтауды сапамен қамсыздандыру және аккредиттеудің еуразиялық орталығы» атты аккредиттеу органын тауып аласыз. Осында бұл орган туралы нақты ақпарат болады – сайтына сілтеме, Министрліктің аккредиттеу органын тану туралы бұйрығы, тану мерзімі, білім беру сапасын қамтамасыз ету үшін халықаралық және еуропалық желілерге толық мүшелігі.
Шетелде алған PhD немесе бейін бойынша доктор ғылыми дәрежесін тану процесі Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігіне қарасты Жоғары білімді дамыту ұлттық орталығында жүргізіледі. Бұл білім туралы құжаттарды тану бойынша мемлекеттік көрсетiлетiн қызмет ретінде жүзеге асады.
Мемлекеттік қызмет Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім туралы құжаттарды тану қағидалары бойынша тәртіппен жүреді (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032800).
Қауымдастырылған профессор (доцент) және профессор ғылыми атақтарға ізденушілердің шыққан монографиясы немесе оқу құралы немесе оқулығы соңғы бес жылда жарияланған болуы керек.
Нормативті түрде бұл ереже Ғылыми атақтар беру ережелерінде бекітілген (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939).
Мысалы, ізденушінің 2018 жылғы монографиясы бар, ол 2025 жылы қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағына құжаттар тапсырды. Монографияның жариялыған мерзімі бес жылдан асып тұр, сондықтан оны санамайды.
Ғылыми атақтар беру кезінде халықаралық рецензияланатын ғылыми журналдардағы Жарияланымдар олардың процентильіне байланысты әр түрлі ескеріледі. Бұл талап Ғылыми атақтар (қауымдастырылған профессор (доцент), профессор) беру ережелерінің 4-тармағында жазылған. (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006939)
Егер қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағына ізденуші процентилі 35-тен жоғары (немесе журнал Q1, Q2, Q3 квартилінде болса) журналда мақаласын жарияласа, онда сол бір мақала ҚР ҒЖБМ Ғылым және жоғары білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитет (бұдан әрі – Комитет) ұсынатын журналдағы екі мақала ретінде саналады.
Егер журналдың процентилі 35-тен төмен болса, онда осы журналдағы бір мақала Комитет ұсынатын журналдағы бір мақала ретінде саналады.
PhD және бейіні бойынша докторлық диссертацияларды қорғауға арналған диссертациялық кеңестер (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1100006929) Диссертациялық кеңес туралы үлгі ереженің талаптарына (бұдан әрі – Үлгі ереже) сәйкес құрылады.
Диссертациялық кеңес (бұдан әрі – дискеңес) даярлау бағыты бойынша ашылады. Дискеңес ашу үшін Жоғары оқу орны (бұдан әрі – ЖОО) келесі шарттарды орындау керек:
1) ЖОО-да докторантура бағдарламасы бойынша лицензия және (немесе) лицензияға қосымша болуы тиіс;
2) ЖОО соңғы 3 (үш) жыл ішінде докторантураның білім беру бағдарламаларын жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларының тізіліміне енгізуі тиіс;
3) ЖОО-да жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының аккредиттелген білім беру бағдарламаларының тізіліміне енгізілген докторантураның аккредиттелген білім беру бағдарламалары болуға тиіс;
4) ЖОО-да барлық үш курста грант бойынша білім алушылар контингенті болуға тиіс.
Осы шарттардың орындалғанын растайтын құжаттар өзекті болуы керек.
Дискеңесті ашу тетікгі ЖОО-ның ерекше мәртебесә бар не жоқ болуына байланысты. Ерекше мәртебесі бар ЖОО көрсетілген шарттарды орындаған жағдайда дискеңесті өз бетінше Ғылыми кеңестің шешімі негізінде ректор бұйрығымен ашады. Және ол туралы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитетіне (бұдан әрі – Комитет) хабарлайды
Ерекше мәртебесі жоқ ЖОО-лар Комитетке келесі құжаттар тапсырады:
1) ілеспе хат;
2) Жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларының тізілімінде соңғы 3 (үш) жылда докторантураның білім беру бағдарламаларының болуы (әскери, арнайы оқу орындарын (бұдан әрі – ӘАОО) қоспағанда);
3) докторантураның тиісті кадрлар даярлау бағыты бойынша мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде білім алушылар контингентінің болуы туралы мәлімет (ӘАОО-ларды қоспағанда);
4) осы Үлгі ережеге 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша диссертациялық кеңестің тұрақты мүшелігіне үміткерлер туралы ақпарат;
5) қолданыс мерзімдерін көрсете отырып, мәтінді пайдалануды анықтаудың, оның ішінде халықаралық деректер базалары бойынша лицензиялық жүйесінің болуын растайтын құжаттың көшірмесі (ӘАОО-лар үшін Плагиатқа тексеру жөнінде комиссия құру туралы мәлімет);
6) докторантураның білім беру бағдарламасының кем дегенде 3 (үш) жыл мерзімге аккредиттелгені және Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының аккредиттелген білім беру бағдарламаларының тізіліміне енгізілгені туралы мәлімет (ӘАОО-ларды қоспағанда).
Құжаттарды Комитет 30 жұмыс күн ішінде қарайды. Егер барлық шарттар орындалған болса Комитет бұйрығымен осы ЖОО-да дискеңес ашылады.
Тізімде көрсетілген құжаттар өзектелген болуы керек.
Дискеңестердің тізімі Комитеттің және ЖОО-лар сайтында орналастырылған.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті (бұдан әрі – Комитет) ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын ғылыми басылымдардың тізбесі (бұдан әрі – Комитет басылымдарының тізбесі) ғылыми журналдардан қалыптастырылады және оны Комитет бекітеді. Оны көбінесе ВАК тізімі деп атайды.
Ғылыми журналды Комитет басылымдарының тізбесіне енгізу үшін журнал ғылыми қызметтің нәтижелерін жариялау үшін ұсынылатын басылымдар тізбесіне енгізу үшін ғылыми басылымдарға қойылатын талаптарға (бұдан әрі – Ғылыми басылымдарға қойылатын талаптар) сәйкес келуі тиіс (https://www.gov.kz/memleket/entities/quality/activities/directions?lang=kk).
Әр түрлі уақыт кезеңдерінде Комитет басылымдарының тізімінде әр түрлі журналдар болды.
Комитет сайтында «қызмет» қойындысында басылымдар тізімінің 4 нұсқасын табуға болады:
- Комитеттің 2012 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі басылымдарының тізбесі;
- Комитеттің 2020 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі басылымдарының тізбесі;
- Комитеттің басылымдар тізімі 1 қаңтар 2021-27 маусым 2024;
- Комитет басылымдарының өзекті тізімі, Қазіргі уақытта жарамды.
Журнал көрсетілген тізімдердің біріне кіруі мүмкін, ал екіншісіне кірмеуі мүмкін.
Мысалы, «Қазақстан ғылымының жаңалықтары» журналы 2012 жылғы 31 желтоқсанға дейін Комитет басылымдарының тізіміне енгізілген, бірақ Комитет басылымдарының өзекті тізбесіне кірмейді.
Сондықтан осы тізімдердегі журналдарды Сіз жарияланған мақалаңыздың кезеңіне байланысты іздеуіңіз керек.
Жоғары оқу орындарының аккредиттелген бағдарламалары Аккредиттелген жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларының тізілімінде (бұдан әрі – 3-Тізілім) жинақталған.
3-Тізілім EPVO АЖ «Аккредитация» модулінде ашық қолжетімді түрде орналастырылған.
Аккредиттелген қысқамерзімді курстар (қосымша білім беру) 3-Тізілімге енгізілмеген. Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы, оның ішінде шетелдік аккредиттеу органдарын тану қағидаларына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600014438) сәйкес 3-Тізілімде тек жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламалары енгізілген.
Мысалы, 3-Тізілімінде аккредиттелген бакалавриат, магистратура, резидентура немесе докторантура бағдарламаларын табуға болады.
Қазақстан Республикасының аумағында шетелдік білім беру ұйымы берген білім туралы құжаттың заңды күшінің болуы үшін, оқуды жалғастыру немесе жұмысқа орналасу мақсатында оны тану рәсімінен өту қажет.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 39-бабына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_#z218), шетелдік білім беру ұйымдары, оның ішінде олардың филиалдары, сондай-ақ ғылыми орталықтар мен зертханалар берген білім туралы құжаттар Қазақстан Республикасының аумағында заңнамада белгіленген тәртіппен танылуға жатады және оларды аяқтаған тұлғаларға тиісті куәлік беріледі.
Білім туралы құжаттарды тану рәсімі мемлекеттік қызмет болып табылады және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 12 маусымдағы № 268 бұйрығымен бекітілген Білім туралы құжаттарды тану қағидаларымен (бұдан әрі – Қағидалар) реттеледі (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032800).
Қағидалардың 9-тармағына сәйкес, тануға басқа мемлекеттерде, сондай-ақ халықаралық немесе шетелдік оқу орындарында (оның ішінде олардың филиалдарында), ғылыми орталықтар мен зертханаларда білім алған жеке тұлғалардың жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім туралы құжаттары жатады.
Мысалы, егер сізде шетелдік жоғары немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім туралы диплом болса, оны Қазақстанда растау үшін тану рәсімінен өту қажет. Бұл рәсім құжаттың түпнұсқалығын тексеруді және біліміңіздің талаптарға сәйкестігін растауды қамтиды. Нәтижесінде сіз өз мамандығыңыз бойынша жұмыс істеуге немесе Қазақстандағы білім беру ұйымдарында оқуды жалғастыруға құқықылысыз.
«Білім туралы құжаттарды тану» мемлекеттік қызметін көрсетуші – Жоғары білімді дамыту ұлттық орталығы (бұдан әрі – Орталық) болып келеді.
Өтініштерді қабылдау және мемлекеттік қызмет көрсету нәтижесін беру «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы немесе «Азаматтарға арналған үкімет» Мемлекеттік корпорациясы» Коммерциялық емес акционерлік қоғамы арқылы жүзеге асырылады.
Осы рәсімнен өту үшін қажетті құжаттардың тізбесі Қағидаларға 3-қосымшада көрсетілген мемлекеттік қызмет көрсетуге қойылатын негізгі талаптар тізбесінде айқындалған.
Білім туралы құжаттарды тану мәселелері бойынша қосымша ақпаратты Орталықтың https://enic-kazakhstan.edu.kz/ru/ ресми сайтынан «Білім туралы құжаттарды тану» бөлімінен немесе келесі телефондар арқылы алуға болады: 8 (7172) 57-20-83, 57-20-86.
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлау жөніндегі білім беру бағдарламаларын іске асыратын заңды тұлғалар білім беру ұйымдары болып табылады. Білім беру қызметімен айналысу құқығы Жоғары білім беру ұйымдарында Қазақстан Республикасының Рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасына сәйкес лицензияны және (немесе) лицензияға қосымшаны алған кезден бастап туындайды.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын іске асыратын заңды тұлғалардың білім беру саласындағы қызметті лицензиялау кадрлар даярлау бағыттары мен оқыту нысандары бойынша жүргізіледі.
Лицензияның және (немесе) лицензияға қосымшаның қолданылу мерзімі – берілген күннен бастап бес жыл.
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында білім беру қызметімен айналысуға лицензия беру мемлекеттік көрсетілетін қызмет түрі болып табылады және «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында білім беру қызметімен айналысуға лицензия беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет қағидаларымен (бұдан әрі – Қағидалар) регламенттеледі (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2022 жылғы 29 қарашадағы №164 бұйрықпен) https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200030832.
Лицензияны және (немесе) лицензияға қосымшаны алуға арналған өтініштер мен құжаттар Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 5 қаңтардағы № 4 бұйрығымен бекітілген Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беретін ұйымдардың білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарына (бұдан әрі – Біліктілік талаптары) сәйкес жүзеге асырылады. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400033892
Мысалы, Қазақстан Республикасында жоғары және жоғары оқудан кейінгі білім беру саласында білім беру қызметіне лицензия алу үшін келесі қадамдарды орындау қажет:
1. Заңнаманы зерттеу: «Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңымен және лицензия беру процесін реттейтін Ғылым және жоғары білім министрлігінің бұйрықтарымен танысу.
2. Біліктілік талаптарын сақтау: Ұйымның келесі біліктілік талаптарға сәйкес екеніне көз жеткізу:
Оқытушы-профессорлық құраммен қамтамасыз ету.
Ғылыми-әдістемелік және материалдық-техникалық базаның жеткіліктілігі (оқу корпустары, зертханалар, оқу-техникалық құралдар, лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз ету және т.б.).
Ғылыми әлеуеті.
3. Білім беру бағдарламаларын тіркеу: Әзірленген білім беру бағдарламаларын уәкілетті органның білім беру бағдарламаларының тізілімінде тіркеу. Операторы – Жоғары білімді дамыту ұлттық орталығы».
4. Құжаттарды дайындау:
Ұйымның құжаттары.
Білім беру бағдарламалары.
Оқытушылар туралы мәліметтер.
Материалдық-техникалық базаны растау.
Біліктілік талаптарға сәйкес екенін растайтын өзге де қажетті құжаттар.
5. Өтінім беру: «электрондық үкімет» электрондық порталдары арқылы (www.egov.kz, www.elicense.kz) қоса берілген материалдармен бірге өтінім беру. Өтінім 30 жұмыс күні ішінде қарастырылады.
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласында білім беру қызметімен айналысуға лицензия беру қызметі «Е-лицензиялау» веб-порталы арқылы (http://e-license.kz) жүзеге асырылады.