Жиі қойылатын сұрақтар
Жеке тұлғалардың электр энергиясын тұтыну көлемдеріне байланысты электрмен жабдықтаушы ұйымдардың электр энергиясына тарифтерді саралау қағидаларының (Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының 2009 жылғы 20 ақпандағы №57-ОД бұйрығымен бекітілген) 7-тармағына сәйкес, тұтынудың базалық шамасы 30 күнтізбелік күн негізінде айқындалады. Бұл ретте, егер есептік кезең 30 күнтізбелік күнге тең болмаса, тұтыну көлемі есептік кезеңнің нақты күнтізбелік күндер санына пропорционалды түрде түзетілуге жатады. Осы жағдайда есептік кезең деп электр энергиясын есепке алу құралының көрсеткіштерін алу арасындағы және электрмен жабдықтаушы ұйым шот ұсыну кезінде қолданатын кезең түсініледі.
Осылайша есептеу көрсеткіштерді алу арасындағы нақты кезең үшін жүргізіледі; көлем (лимит) тұтастай күнтізбелік айға емес, дәл осы кезеңдегі күнтізбелік күндер санына пропорционалды түрде түзетіледі.
Егер көрсеткіштерді алу арасындағы кезең 30 күнтізбелік күннен артық немесе кем болса, бекітілген тұтыну шамасы (мысалы, 180 киловатт сағат) тиісінше пропорционалды түрде ұлғайтылады немесе азайтылады.
Бұдан басқа, есептеулердің дұрыстығын талдау кезінде мыналарды ескеру қажет: көрсеткіштерді алудың нақты күндері; есептік кезеңнің ұзақтығы; қолданылған пропорционалдылық коэффициенті. Көрсетілген бастапқы деректерсіз есептеулердің дұрыстығын нақты растау немесе жоққа шығару мүмкін емес. Есептеулермен келіспеген жағдайда, Сіз тексеру жүргізу үшін түбіртектердің көшірмелерін және есепке алу құралдарының көрсеткіштерін қоса бере отырып, Комитеттің аумақтық департаментіне жүгінуге құқылысыз.
Мысал: Көппәтерлі тұрғын үйдің кіреберістерін жарықтандыруға, лифтілердің, домофондардың, сорғылардың, желдету жүйелерінің және ортақ мүлікке жататын өзге де объектілердің жұмысына пайдаланылатын электр энергиясының көлемі ортақүйлік қажеттіліктерге жатады. Мұндай тұтыну көлемі жеке тұлғалардың тұрмыстық тұтынуы болып саналмайды, өйткені ол үйдің ортақ мүлкін күтіп-ұстау үшін пайдаланылады. Осыған байланысты, электр энергиясы үшін төлем тұтыну деңгейлері бойынша тарифтерді саралауды қолданбай, босату тарифі бойынша жүргізіледі.
Электр энергиясын пайдалану қағидаларының 75-тармағына сәйкес (Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 25 ақпандағы № 143 бұйрығымен бекітілген) үйге ортақ мұқтаждарға пайдаланылған электр энергиясының көлемі электр желісінің теңгерімдік тиесілігін бөлу шекарасында белгіленген есепке алу аспаптары бойынша айқындалады. Жалпы үй мұқтаждықтарын есепке алу аспабының астынан қосылған тұтынушылар болған кезде, жалпы үй мұқтаждықтары есепке алу аспабының астынан қосылған тұтынушылардың (тұрмыстық және тұрмыстық емес тұтынушылардың) жиынтық тұтыну көлемін шегеру.
Сондай - ақ, жалпыүйлік қажеттіліктер – бұл көппәтерлі тұрғын үйдің ортақ мүлкінің жұмыс істеуін және қызмет көрсетуін қамтамасыз ету үшін тұтынылатын коммуналдық ресурстың (атап айтқанда электр энергиясының) көлемі.
Үйге ортақ қажеттіліктерге мыналар жатады: кіреберістерді, жертөлелерді, шатырларды, техникалық қабаттарды және жалпы пайдаланылатын өзге де орындарды жарықтандыру; үй маңындағы аумақты жарықтандыру; лифт жабдығының, домофондардың, сорғылардың, желдету жүйелерінің және өзге де инженерлік коммуникациялардың жұмысы; автоматтандыру, кіруді қорғау және бақылау жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету; ортақ мүлікті ұстауға байланысты электр энергиясының өзге де шығыстары.
Қазақстан Республикасы тұрғын үй заңнамасына, сондай-ақ ережелерге сәйкес бір адамға тұтынылатын электр энергиясының көлемі жеке тұлғалардың тұрмыстық тұтыну санатына жатпайды, өйткені ол пәтерлердің ішінде емес, ортақ мүліктің қажеттіліктеріне пайдаланылады.
Бұдан басқа, Қағидалардың 11-тармағына сәйкес үйге ортақ қажеттіліктерге (жарықтандыру, лифтілер, паркингтер, жертөлелер және тағы басқа) тұтынылатын электр энергиясы саралауды қолданбай әдеттегі демалыс тарифі бойынша төленеді.
Мысал: Егер ортақүйлік қажеттіліктерге арналған есепке алу құралының көрсеткіштері бойынша бір айда 10 000 киловатт сағат (бұдан әрі – кВт·сағ) электр энергиясы тұтынылып, ал барлық пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың жиынтық тұтыну көлемі 9 500 кВт·сағ құраса, онда 500 кВт·сағ көлеміндегі айырма ортақүйлік қажеттіліктерге (кіреберістерді жарықтандыруға, лифтілердің, домофондардың, сорғы жабдықтарының және үйдің өзге де ортақ мүлкінің жұмысына) тұтынылған электр энергиясына жатады. Аталған көлем көппәтерлі тұрғын үйдегі үй-жайлардың меншік иелері арасында белгіленген тәртіппен бөлінеді және электр энергиясын тұтыну көлеміне қарай тарифтерді саралауды қолданбай, энергиямен жабдықтаушы ұйымның босату тарифі бойынша төленеді.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 679-бабы 1-тармағының 6) тармақшасына сәйкес, Қазақстан Республикасындағы көздерден алынатын бейрезиденттің табыстарына резидентке тауарларды жеткізуге төлеу үшін міндеттемелері түріндегі табыс, жұмыстарды орындау және қызметтер көрсету үшін, бейрезиденттің тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсеткен күннен бастап он екі ай ішінде орындамаған жағдайда туындайтын табыстары жатады. Бұл ретте аталған норманы қолдануға қатысты өтпелі ережелер көзделмеген.
Осылайша, егер бейрезидент тауарлар, жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер үшін төлеу жөніндегі міндеттемесін олар жеткізілген (орындалған, көрсетілген) күннен бастап 12 ай ішінде орындамаса, онда бейрезидентте Қазақстан Республикасындағы көздерден алынатын табыс орындалмаған міндеттеме сомасы мөлшерінде туындайды және бұл міндеттемелердің туындаған күніне қарамастан қолданылады.
Аталған норма капиталды негізсіз шығарудың алдын алуға, сыртқы экономикалық шарттар бойынша міндеттемелерді орындауды негізсіз созу тәуекелдерін азайтуға және мемлекеттің фискалдық мүдделерінің теңгерімін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл ретте табысты тану міндеттемелер белгіленген мерзімде орындалмаған жағдайда ғана жүзеге асырылады және шарт талаптары тиісінше орындалған жағдайларға қолданылмайды.
Бұл мәселе 2026 жылғы 28 сәуірде өткен Жобалық офис отырысында қаралды. Талқылау қорытындысы бойынша тұжырымдамалық тұрғыдан бейрезиденттерге төленген аванстарға салық салу кезінде 12 ай мерзімін сақтай отырып, салалық мемлекеттік органдардың қорытындысына сәйкес жекелеген инвестициялық жобалар үшін 24 айға дейін ерекшелік белгілеу жөніндегі ұсыныс мақұлданды.
Сонымен қатар тиісті норманы түзету мәселесін бағалау үшін оның инвестициялық жобаларға және экономиканың сабақтас салаларына әсерін, қалыптасқан шарттық тәжірибені және қаржылық салдарын ескере отырып кешенді талдау жүргізу қажет.
Мысал: Қазақстандық кәсіпорын шетелдік компанияға жабдық жеткізді. Жеткізу күнінен бастап 12 ай өткен соң бейрезидент жеткізілген тауар үшін төлем жүргізген жоқ.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) нормаларына сәйкес корпоративтік табыс салығын (бұдан әрі – КТС) есептеу кезінде тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді алған күнге арнаулы салық режимін (бұдан әрі – АСР) оңайлатылған декларация негізінде қолданатын тұлғалардан сатып алуға байланысты шығыстар шегерімге жатпайды.
Аталған норма бизнесті бөлшектеу тәжірибесінің алдын алуға, сондай-ақ салық төлеушілер арасында салық жүктемесінің әділ бөлінуін қамтамасыз етуге бағытталған. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің ақпараты бойынша жекелеген жағдайларда оңайлатылған декларация негізіндегі АСР-ды қолданатын үлестес құрылымдарды пайдалану арқылы салық жүктемесін азайту тетіктері орын алуда. Атап айтқанда, ірі компаниялар өз қызметін бірнеше өзара байланысты дара кәсіпкерлер немесе заңды түрде дербес болып көрінгенімен, іс жүзінде бір тұлғалар тобының бақылауындағы өзге де субъектілер арқылы жүзеге асыруы мүмкін. Мұндай тетіктер табыстарды қайта бөлуге және жиынтық салық жүктемесін төмендетуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ өзара байланысты субъектілер арасында нарықтық деңгейден жоғары құн бойынша қызмет көрсету шарттары жасалатын жағдайлар кездеседі. Бұл негізгі кәсіпорынның шығыстарының ұлғаюына және КТС бойынша салық салынатын табыстың азаюына алып келеді, ал үлестес тұлға жеңілдікті салық режимін қолданады.
Осыған байланысты мұндай шығыстарды шегерімге жатқызуды шектеу осындай тәжірибелердің алдын алу мақсатында енгізілді. Бұл ретте аталған шектеу тек оңайлатылған декларация негізіндегі АСР қолданатын дара кәсіпкерлермен және заңды тұлғалармен жасалатын операцияларға ғана қолданылады.
Өзге арнаулы салық режимдері осы норманың қолданылу аясына кірмейді. Қосымша хабарлаймыз, әртүрлі салық режимдерін қолданатын субъектілер арасындағы өзара іс-қимылға заңнамамен тыйым салынбаған. АСР шағын бизнесті қолдау құралы ретінде қолданылуын жалғастырады.
Мысал:
Жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібін қолданатын «А көлік компаниясы» ЖШС оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкерден тасымалдау қызметтерін сатып алады. Бұл жағдайда мұндай қызметтерге жұмсалған шығыстар корпоративтік табыс салығын есептеу кезінде шегерімге жатқызылмайды, себебі аталған норма бизнесті бөлшектеудің және өзара байланысты құрылымдар арқылы салық жүктемесін азайтудың алдын алуға бағытталған.
Сұрақ:
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкерден тасымалдау қызметтерін сатып алу бойынша шығыстар корпоративтік табыс салығын есептеу кезінде шегерімге жата ма?
Жауап:
Жоқ, жатпайды. Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкерден тасымалдау қызметтерін сатып алуға байланысты шығыстар корпоративтік табыс салығын есептеу кезінде шегерімге жатқызылмайды. Аталған норма бизнесті бөлшектеудің және өзара байланысты құрылымдар арқылы салық жүктемесін азайтудың алдын алуға бағытталған.
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 715-бабына сәйкес (бұдан әрі – Кодекс), өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген, қызметті өз бетінше жүзеге асыратын жеке тұлғаларға арналған. Айына 300 айлық есептік көрсеткішке дейінгі табыс кезінде жеке табыс салығы төленбейді, бұл ретте 4 % мөлшерінде әлеуметтік төлемдер төленеді. Осылайша, көрсетілген 4 % салық болып табылмайды, ол азаматтардың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ететін міндетті әлеуметтік төлемдердің жиынтығы болып табылады. Есептеу және төлеу мобильді қосымша арқылы автоматтандырылған тәртіппен жүзеге асырылады.
Мысал: Такси жүргізушісі ретінде цифрлық платформа арқылы өз бетінше қызметті жүзеге асыруға шешім қабылдаған жеке тұлға Кодексте көзделген талаптарды сақтаған жағдайда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолдануға құқылы.
Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 75-бабының 1-тармағына сәйкес бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің бюджеттік сұранымы мемлекеттік органның функциялары, өкілеттіктері мен құзыреттерінің іске асырылуын, мемлекеттік органның даму жоспарының немесе даму жоспары жобасының, астананың, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың даму жоспарының тиісті мақсатына және нәтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізілуін немесе Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесі құжаттарының нысаналы индикаторларының іске асырылуын қамтамасыз ету жөніндегі қызметін ашып көрсететін, бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі шығыстар көлемдерін негіздеу үшін кезекті жоспарлы кезеңге жасайтын бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің бюджеттік құжаттамасы болып табылады. Бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің бюджеттік сұранымын бюджеттік бағдарламалар әкімшісі жыл сайын жоспарлы кезеңге әзірлейді.
Мысалы, бюджеттік бағдарлама әкімшісі кезекті жоспарлы кезеңге бюджеттік жоспарлауды цифрландыру жөніндегі іс-шараларды іске асыруға арналған шығыстарды жоспарлайды. Бюджеттiк сұранымда ол бюджет қаражатын бөлу қажеттiгiн негiздейдi, шығыстардың мақсаттары мен мiндеттерiн, жоспарланатын iс-шаралар мен нәтижелер көрсеткiштерiн, оның iшiнде автоматтандырылған процестердiң санын, оларды iске асыру кезеңдерiн және ақпараттық жүйенi енгiзуден күтiлетiн әсерді көрсетедi.
Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 75-бабының 2-тармағына сәйкес бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің бюджеттік сұранымын бюджеттік бағдарламалар әкімшісі жыл сайын жоспарлы кезеңге әзірлейді және ол мынадай құжаттардан тұрады:
1) жоспарланатын кезеңге арналған: жетекшілік ететін саладағы (аядағы) мемлекеттік саясаттың мазмұны мен негізгі бағыттары туралы ақпаратты; бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі қызметінің нормативтік-құқықтық негізін; бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі қызметінің мақсаттары мен нысаналы индикаторлары немесе функциялар, өкілеттіктер мен құзыреттер туралы мәліметтерді; жауапты орындаушы немесе бірлесіп орындаушы бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі болып табылатын, қызметтің күтілетін нәтижелері көрсетілген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесі құжаттарының тізбесін; ункцияларды, өкілеттіктерді, құзыреттерді іске асыруға жоспарланатын шығыстар көлемдерінің қысқаша сипаттамасын немесе Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын қамтитын бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі қызметінің паспорты;
2) бюджеттік бағдарламалар әкімшісінің бюджеттік бағдарламалары туралы жалпы мәліметтерді: осы Кодекстің 74-бабының 5 және 10-тармақтарында белгіленген блоктар бойынша бюджеттік бағдарламаның әкімшісі шығыстарының лимиттерін; бюджеттік бағдарламалардың, нысаналы индикаторлардың және түпкілікті нәтижелердің жалпы санын; көзделген бюджет қаражатымен өзара байланысын қамтитын бюджеттік бағдарламалардың паспорттары туралы біріктірілген жиынтық ақпарат;
3) мемлекеттік органның бекітілген даму жоспары немесе даму жоспарының жобасы (мемлекеттік органдардың даму жоспарын әзірлейтін бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері үшін);
4) бюджеттік бағдарламалардың паспорттары;
5) есеп-қисаптар.
Мысалы, кезекті жоспарлы кезеңге арналған бюджеттік сұранымды дайындау кезінде бюджеттік бағдарламалар әкімшісі өз қызметінің паспортын қалыптастырады, онда тиісті саладағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын, қызметтің құқықтық негіздерін, мақсаттары мен нысаналы индикаторларын, сондай-ақ Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын іске асырудан күтілетін нәтижелерін көрсетеді. Бұдан әрі бюджет қаражатына жалпы қажеттілікті, бюджеттік бағдарламалар саны мен жоспарланған нәтижелерді көрсете отырып, бюджеттік бағдарламалар бойынша біріктірілген жиынтық ақпарат қалыптастырылады. Сондай-ақ бюджеттік сұранымға даму жоспары немесе оның жобасы, бюджеттік бағдарламалардың паспорттары және мәлімделген шығыстарды негіздейтін тиісті есеп-қисаптар қоса беріледі.
Қазақстан Республикасы Бюджет кодексiнiң 97-бабына сәйкес секвестрлеу бюджет қаражатының шығыстарын белгілі бір шектерде қысқартуды көздейтін арнаулы тетікті білдіреді, ол республикалық және жергілікті бюджеттерді атқару кезінде бекітілген түсімдердің республикалық және жергілікті бюджеттерге толық түспеуі салдарынан бекітілген бюджеттік бағдарламаларды толық көлемде қаржыландыру мүмкін болмаған жағдайларда енгізіледі.
Секвестрлеуге жатпайтын бюджеттік бағдарламалардың (кіші бағдарламалардың) шығыстарын қоспағанда, шығыстардың жылдық бекітілген (нақтыланған) көлемін он пайыздан аз сомаға секвестрлеу – Қазақстан Республикасы Үкіметінің немесе жергілікті атқарушы органның (аудандық маңызы бар қала, ауыл, кент, ауылдық округ әкімінің) шешімімен, он пайыздан жоғары сомаға секвестрлеу республикалық бюджет туралы заң немесе жергілікті бюджет туралы мәслихаттың шешімі негізінде жүзеге асырылуы мүмкін.
Мысалы, республикалық бюджетті атқару процесінде бюджетке нақты түсімдер бекітілген көлемнен төмен болатын жағдай туындайды. Нәтижесінде бюджеттің теңгерімділігін қамтамасыз ету үшін жекелеген бюджеттік бағдарламалар бойынша шығыстарды қысқарту қажеттілігі туындайды. Мұндай жағдайда заңнамада белгіленген шектеулерді және секвестрлеуге жатпайтын шығыстар тізбесін ескере отырып, шығыстарды секвестрлеу туралы шешім қабылдануы мүмкін. Егер шығыстарды қысқарту көлемі белгіленген шектен аспаса, секвестрлеу Үкіметтің немесе жергілікті атқарушы органның тиісті шешімімен, ал көрсетілген шектен асқан кезде – республикалық бюджет туралы заңның немесе жергілікті бюджет туралы мәслихат шешімінің негізінде жүзеге асырылады.
Ауылдық елді мекенді беру тәртібі «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында реттеледі (бұдан әрі – Конституциялық заң).
Конституциялық заңның 17-бабы 2-тармағының 2-тармақшасына сәйкес облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті өкілді және атқарушы органдары бірлескен шешіммен облыстардың жергілікті өкiлдi және атқарушы органдарына қалалардың шекараларын өзгерту, оның iшiнде олардың құрамына ауылдық округтерді, кенттерді, ауылдарды енгiзу туралы ұсынысты енгiзедi.
Бұдан кейін Конституциялық заңның 15-бабының 3-тармағына сәйкес облыстардың жергілікті өкiлдi және атқарушы органдары бiрлескен шешiммен аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, ауылдық округтердiң шекараларын белгiлейдi және өзгертедi, кенттердi, ауылдарды бiр ауданнан екiншi ауданға немесе қаланың әкiмшiлiк бағынысына беру туралы мәселелердi шешедi.
Осылайша, қолданыстағы Конституциялық заңнамаға сәйкес ауылдық округтерді, кенттерді, ауылдарды қала әкімшілік аумағына қосу туралы мәселе жергілікті өкілді және атқарушы органдардың бірлескен шешімі негізінде заңнамада белгіленген тәртіппен қаралады.
Мысалы: Айшабибі ауылдық округін Тараз қаласының әкімшілік аумағына қосу туралы.
- Тараз қаласының жергілікті өкілді және атқарушы органдары бірлескен шешіммен Жамбыл облысының жергілікті өкілді және атқарушы органдарына қала шекарасын өзгерту, оның ішінде Айшабибі ауылдық округін оның құрамына енгізу туралы ұсыныс енгізеді.
- Жамбыл облысының жергілікті өкілді және атқарушы органдары көрсетілген ұсынысты қарайды, қажетті құжаттар мен материалдарды зерделейді және өз құзыреті шегінде тиісті бірлескен шешім қабылдайды.
- Оң шешім қабылданған жағдайда Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен әкімшілік-аумақтық құрылымды және тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктердің шекараларын өзгерту бойынша қажетті іс-шаралар жүзеге асырылады
Қазақстан Республикасының Корпоративтік басқарудың үлгілік кодексінің 69-70-баптарына сәйкес, мемлекет қатысатын акционерлік қоғамдардың Директорлар кеңесін қалыптастыру кезінде кандидаттардың құзыреттері, дағдылары, жетістіктері, іскерлік беделі және кәсіби тәжірибесі ескеріледі. Директорлар кеңесінің құрамында тәуелсіз директорлар болуға тиіс.
Мемлекет бақылайтын акционерлік қоғамдарға объективті және тәуелсіз шешімдер қабылдауды қамтамасыз ету үшін тәуелсіз директорлардың жеткілікті санын қамтамасыз ету ұсынылады.
Мысал: Егер акционерлік қоғамда 7 адамнан тұратын Директорлар кеңесі қалыптастырылса, кандидаттарды іріктеу кезінде олардың стратегиялық басқару, қаржы, аудит, салалық қызмет және корпоративтік басқару салаларындағы тәжірибесі ескеріледі. Сонымен қатар құрамға тәуелсіз директорлар енгізіледі.