2026 жылғы 21 тамызда «Кредиттік рейтингтік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңыжарияланды.
Заңды Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Қазақстан Ұлттық Банкімен бірлесіп әзірледі. Құжат алғашрет Қазақстандағы кредиттік рейтингтік агенттіктер қызметінің құқықтық негіздерін белгілейді, олардың мәртебесін, қызмет шарттары мен тәуелсіздікке, ашықтық пен есептілікке қойылатын талаптарды айқындайды.
Заңның қабылдануы кредиттік рейтингтерді пайдаланушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, рейтингтік қызметтердің жергілікті нарығын дамытуға және капитал нарығын дамыту үшін жағдай жасауға бағытталған.
Заң ережелерін іске асыру шеңберінде бәсекеге қабілетті ұлттық рейтингтік агенттік құру көзделеді. Бұл ШОБ субъектілерін қоса алғанда, қазақстандық компаниялар үшін сапалы рейтингтік қызметтердің қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Тәуелсіз рейтингтік бағалау ақпараттық асимметрияны төмендетуге, инвесторлардың сенімін арттыруға және қор нарығы арқылы қаржыландыруды тарту бойынша бизнестің мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал ететін болады.
Заңда мынадай негізгі бағыттар көзделген.
Агенттіктердің үш түрін көздейтін нарықтың институционалдық моделін құру.
Біріншіден, Ұлттық Банк құрылтайшысы болып табылатын қазақстандық рейтингтік агенттікті құру, бұл оның нарық тарапынан орнықтылығы мен сенімін қамтамасыз етеді.
Екіншіден, ЭЫДҰ-ның бес елі таныған халықаралық рейтингтік агенттіктер.
Үшіншіден, шыққан елдің реттеушісі таныған шетелдік рейтингтік агенттіктер.
Мемлекеттік бақылау мен қадағалауды енгізу. Заң кредиттік рейтингтік агенттіктердің қызметін реттеу мен қадағалаудың толық циклін белгілейді. Агенттікке халықаралық және шетелдік рейтингтік агенттіктерді тану, мониторингтеу және тануды кері қайтарып алу, сондай-ақ заңнама талаптарының сақталуын бақылау жөніндегі өкілеттіктер беріледі. Нарыққа шығу үшін халықаралық және шетелдік агенттіктерге қойылатын біліктілік талаптары белгіленеді.
Қазақстандық агенттік үшін капиталға, басшы қызметкерлерге қойылатын талаптар, сондай-ақ реттеушіге рейтингтер, әдіснамалар және статистика туралы ақпарат беру міндеті енгізіледі.
Әдіснамаға қойылатын талаптарды белгілеу. Рейтингтік қызмет тек бекітілген әдіснаманың негізінде жүзеге асырылады, ол кредит қабілеттілігін кешенді бағалауды қамтамасыз етуге, тәуекелдің барлық негізгі факторларын ескеруге, тарихи деректер негізінде салыстырылатын және тексерілетін болуға тиіс. Жылына кемінде бір рет әдіснаманы жүйелі түрде өзектендіру талабы енгізіледі.
Тәуелсіздікті қамтамасыз ету және мүдделер қақтығысын басқару. Агенттіктердің институционалдық және операциялық тәуелсіздігін қамтамасыз ету бойынша шаралар енгізілуде. Мүдделер қақтығысын басқаруға, рейтингтік және өзге де қызмет түрлерін бөлуге, сондай-ақ рейтингтік талдаушыларға, оның ішінде ротациялауға және рейтинг берілетін тұлғалардың қаржы құралдарын иеленуіне тыйым салуға қойылатын талаптар белгіленеді. Корпоративтік басқаруға қойылатын жоғары талаптар енгізіледі: директорлар кеңесі құрамының кемінде жартысын тәуелсіз директорлар құрауға тиіс.
Ақпаратты ашу стандарттарын белгілеу. Барлық агенттіктер әдіснамаларды, баға белгілеу саясатын, дефолт деңгейлері туралы тарихи деректерді және бенефициарлық меншік иелерінің құрылымын қамтитын қызметтің ашықтығы туралы жыл сайынғы есепті жариялауға міндетті.
Заң ережелерін іске асыру капитал нарығының инфрақұрылымын одан әрі дамытуға, қаржыландыруды тарту құралдарын кеңейтуге және Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын арттыруға ықпал ететін болады. IOSCO қағидаттарымен үздік халықаралық практикаға негізделген реттеуді енгізу қазақстандық эмитенттердің халықаралық капиталға қолжетімділігін кеңейтуге ықпал ететін болады.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының банк секторында екінші деңгейдегі 23 банк, оның ішінде 10 еншілес банк, сондай-ақ мемлекеттің 100% қатысуымен 1 банк бар.
Банк секторының активтері 2026 жылғы 1 тамызда, ағымдағы жылғы шілде айында негізінен өтімді активтердің 4,0%-ға 28,7 трлн теңгеге дейін ұлғаюы есебінен 75,6 трлн теңгені құрап, 1,9%-ға ұлғайды (2026 жылдың басынан бастап 6,9%-ға өсу).
Екінші деңгейдегі банктердің өтімділігі жоғары активтері 23,2 трлн теңгені немесе активтердің 30,7%-ын құрады, бұл банктерге өз міндеттемелеріне толық көлемде қызмет көрсетуге мүмкіндік береді.
Экономикаға екінші деңгейдегі банктер берген кредиттер портфелі 2026 жылғы шілдеде халыққа берілген кредиттердің өсуі есебінен 0,4%-ға ұлғайып, 42,1 трлн теңгені құрады (2026 жылдың басынан бері 4,8%-ға өсу).
Ұлттық валютадағы кредиттер 0,8%-ға 37,9 трлн теңгеге дейін ұлғайды, ал шетел валютасындағы кредиттер негізінен теңгенің АҚШ долларына қатысты күшеюі аясында қайта бағалау нәтижесінде 2,7%-ға 4,2 трлн теңгеге дейін азайды. Нәтижесінде теңгемен кредиттердің үлес салмағы 2026 жылғы 1 тамызда 90,0%-ды құрап, 0,3 п.т. ұлғайды.
2026 жылғы шілдеде екінші деңгейдегі банктер барлығы 3,8 трлн теңгеге жаңа кредиттер берді, бұл өткен жылдың шілдедегі деңгейінен 10,7%-ға көп.
Бизнес субъектілеріне кредиттер портфелі 2026 жылғы шілдеде теңгенің нығаюы аясында ірі мерзімінен бұрын өтеу және валюталық кредиттерді бағамдық қайта бағалау салдарынан негізінен ірі бизнеске қарыздар портфелінің 1,6%-ға 4,9 трлн теңгеге дейін төмендеуі (2026 жылдың басынан бері 10,3%-ға төмендеу) және ШОБ субъектілеріне қарыздар портфелінің 1,0%-ға 7,7 трлн теңгеге дейін төмендеуі (2026 жылдың басынан бастап 12,9%-ға өсу) есебінен 0,7%-ға 16,0 трлн теңгеге дейін азайды (2026 жылдың басынан бері 3,5%-ға ұлғаю). Өз кезегінде 2026 жылғы шілдеде ДК қарыздар портфелі 1,1%-ға 3,3 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бастап 7,5%-ға өсу).
2026 жылғы шілдеде қарыздар портфелінде экономиканың негізгі салаларында көп бағытты серпін байқалады. Мәселен, сауда, ақпарат және байланыс, сондай-ақ өнеркәсіп салаларында тиісінше 0,5%, 1,5% және 2,2% төмендеу тіркелді. Бұл ретте ауыл шаруашылығында кредиттер портфелі 0,3%-ға 513 млрд теңгеге дейін, құрылыста – 0,8%-ға 899 млрд теңгеге дейін, көлік саласында – 2,7%-ға 1,0 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
2026 жылғы шілдеде бизнес субъектілеріне 2,1 трлн теңге сомасына жаңа қарыздар берілді, бұл негізінен ірі бизнес субъектілеріне жаңа қарыздар беруді 40,8%-ға ұлғайту нәтижесінде 2025 жылғы шілдемен салыстырғанда 23,6%-ға артық.
Халыққа берілген кредиттер портфелі 2026 жылғы шілдеде 1,2%- ға 26,1 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 5,5%-ға өсу), оның ішінде кепілсіз тұтынушылық қарыздың өсуі есебінен тұтынушылық қарыздар 0,7%-ға 17,4 трлн теңгеге дейін (2026 жылдың басынан бері 4,6%-ға өсу), ипотекалық қарыздар – 2,4%-ға 7,6 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 9,7%-ға өсу).
2026 жылғы шілдеде бизнес субъектілеріне ұлттық валютада берілген кредиттер бойынша орташа сараланған сыйақы мөлшерлемесі негізінен ірі бизнеске берілген кредиттер бойынша мөлшерлеменің 18,8%-ға дейін 0,6 п.т.-ға азаюы есебінен 0,1 п.т.-ға 21,5%-ға дейін азайды. Халыққа ұлттық валютада берілген кредиттер бойынша орташа сараланған сыйақы мөлшерлемесі тұтынушылық қарыздар бойынша сыйақы мөлшерлемесінің 22,5%-ға дейін 1.5 п.т-ға ұлғаюы аясында 20,3%-ды құрады (2026 жылғы маусымда – 19,5%).
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша банк секторындағы 90 күннен астам мерзімі өткен берешегі бар қарыздардың деңгейі (NPL90+) өткен айдың деңгейінде сақталды және несие портфелінен 4,1%-ды немесе 1,9 трлн теңгені құрады. Халыққа берілген кредиттер портфеліндегі мерзімі өткен берешегі бар қарыздар деңгейі 0,1 п.т-ға 4,7%-ға немесе 1,2 трлн теңгеге дейін азайды. Бизнес субъектілеріне берілген кредиттер портфеліндегі NPL90+ қарыздарының деңгейі 0,1 п.т-ға ұлғайып, 3,9%-ды немесе 625 млрд теңгені құрады.
Жұмыс істемейтін қарыздарды провизиялармен жабу жоғары деңгейде сақталуда және 60,4%-ды (01.07.2026ж. – 60,7%) құрайды.
Банк секторының міндеттемелері 2026 жылғы шілдеде заңды тұлғалар салымдарының 2,7%-ға ұлғаюы есебінен 1,9%-ға 64,2 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 6,8%-ға өсу). Банк секторы міндеттемелерінің құрылымындағы негізгі үлесті 80,4% ды немесе 51,7 трлн теңгені құрайтын клиенттердің салымдары алады.
Резиденттердің депозиттік ұйымдардағы депозиттері 2026 жылғы шілдеде ұлттық валютадағы депозиттердің ұлғаюы есебінен 1,5%-ға 50,9 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 6,0%-ға өсу).
Заңды тұлғалардың депозиттері 1,8%-ға 22,5 трлн теңгеге дейін, жеке тұлғалардың депозиттері 1,3%-ға 28,4 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
Ұлттық валютадағы депозиттер өткен аймен салыстырғанда 2,3%-ға 41,2 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Шетел валютасындағы депозиттер басқасымен қатар теңгенің АҚШ долларына қатысты 1,5%-ға нығаюы аясында қайта бағалау нәтижесінде бір айда 1,5%-ға 9,7 трлн теңге дейін азайды. Нәтижесінде 2026 жылғы 1 тамызда долларлану деңгейі 19,1%-ға дейін азайды (2026 жылғы маусымда – 19,7%).
Банктік емес заңды тұлғалардың ұлттық валютадағы мерзімді депозиттері бойынша орташа өлшенген сыйақы мөлшерлемесі 2026 жылғы шілдеде 2026 жылғы маусымдағы 16,2%-дан 15,9%-ға дейін төмендеді, жеке тұлғалардың депозиттері бойынша өткен айдың деңгейінде сақталып, 14,7%-ды құрады.
2026 жылғы шілдеде банктердің меншікті капиталы қайта бағалау резервтерінің ұлғаюы есебінен 1,9%-ға 11,4 трлн теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 7,6%-ға өсу). 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша негізгі капиталдың жеткіліктілік коэффициенті (к1) 19,9%-ды, меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффициенті (к2) 20,7%-ды құрады, бұл белгіленген нормативтерден едәуір асып түседі және банк секторындағы әлеуетті тәуекелдерді жабуды қамтамасыз етеді.
2026 жылдың басынан бері банктердің таза пайдасы 1 396 млрд теңгені құрады, бұл 2025 жылғы ұқсас кезеңге қарағанда 14,9%-ға аз. Банк активтерінің рентабельділігі (ROA) 2026 жылғы 1 тамызда 3,5%-ды (2026 жылғы 1 шілдеде – 3,7%), капиталдың рентабельділігі (ROE) – 23,2%-ды (2026 жылғы 1 шілдеде – 24,1%) құрады.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының сақтандыру секторында 25 сақтандыру ұйымы бар, оның 10-ы – өмірді сақтандыру.
2026 жылғы маусымның қорытындысы бойынша сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының активтері 2,0%-ға 4,5 трлн теңгеге дейін (2026 жылдың басынан бастап 15,6%-ға өсу) ұлғайды, ол негізінен бағалы қағаздар көлемінің ұлғаюы нәтижесінде болды.
2026 жылғы 1 тамызда активтер құрылымында ең көп үлес бағалы қағаздарға – 72,9% (3,3 трлн теңге), екінші деңгейдегі банктердегі ақшалай қаражат пен салымдарға – 7,8% (351,8 млрд теңге), сақтандыру бойынша дебиторлық берешекке – 4,8% (218,3 млрд теңге) тиесілі.
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының міндеттемелері 2026 жылғы шілдеде негізінен жасалған шарттар бойынша сақтандыру резервтерінің өсуі нәтижесінде 2,2%-ға 3,4 трлн теңгеге дейін (2026 жылдың басынан бастап 21,3%-ға өсу) ұлғайды, ол негізінен сақтандыру резервтерінің 4,0%-ға өсуі нәтижесінде болды (2026 жылдың басынан бастап 21,1%-ға өсу).
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының меншікті капиталы 2026 жылғы шілдеде 1,2%-ға 1,1 трлн теңгеге дейін (2026 жылдың басынан бастап 1,2%-ға өсу) ұлғайды. 2026 жылғы шілдеде сақтандыру нарығы бойынша таза пайда 7,2 млрд теңгені құрады (жылдың басынан бастап таза пайда – 89,0 млрд теңге).
2026 жылдың басынан бастап жеке және заңды тұлғалар бойынша жасалған сақтандыру шарттарының саны 10,4 млн шартты құрады, бұл сақтандыру сыйлықақысының 10%-дан астам деңгейінде банктік қарыздармен байланысты сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру агенттері үшін комиссиялық сыйақыны шектеудің енгізілуіне байланысты, жазатайым жағдайлардан сақтандыру бойынша жасалған шарттар санының 78,5%-ға азаюына байланысты өткен жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 31,6%-ға аз.
Сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша қабылданған сақтандыру сыйлықақылары 2026 жылғы шілдеде 190,3 млрд теңгені құрады, 2025 жылғы шілдеге қарағанда 16,1%-ға көп. Жыл басынан бастап сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары бойынша қабылданған сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 1 048,6 млрд теңгені құрады, бұл 2025 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 8,8%-ға көп.
Міндетті сақтандыру бойынша 2026 жылғы шілдеде 28,6 млрд теңге сомаға сақтандыру сыйлықақылары жиналды, 2026 жылдың басынан бастап – 176,6 млрд теңге, бұл 2025 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 14,2%-ға артық. Өсу негізінен қызметкер еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде оны жазатайым оқиғалардан сақтандыру бойынша сыйлықақылардың 13,6%-ға және көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігінің 17,2%-ға ұлғаюына байланысты.
Ерікті жеке сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 2026 жылғы шілдеде 112,0 млрд теңгені, 2026 жылдың басынан бастап – 542,4 млрд теңгені құрады, бұл 2025 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 15,7%-ға көп. Өсу зейнетақы аннуитеттік сақтандыру бойынша жиналған сыйлықақылар көлемінің 100,1%-ға ұлғаюына байланысты болды.
Ерікті мүліктік сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақылары ағымдағы жылғы шілде 49,6 млрд теңгені, 2026 жылдың басынан бастап – 329,6 млрд теңгені құрады, бұл 2025 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 3,2%-ға аз. Төмендеу мүлікті залалдан сақтандыру сыныбы бойынша жиналған сыйлықақылардың 28,0%-ға азаюына байланысты.
Сақтандыру төлемдері 2026 жылғы шілдеде 59,1 млрд теңгені, 2026 жылдың басынан бастап – 312,0 млрд теңгені құрады, бұл 2025 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 27,3%-ға артық.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша акциялар нарығын капиталдандыру 47,7 трлн теңгені құрады, ол 2026 жылғы шілдеде негізінен «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ (+2,3%) және «Қазақстан Халық Банкі» АҚ (+5,7%) KASE индексінің өкілдік тізіміне кіретін акциялар бағасының өсуі есебінен 0,3%-ға ұлғайды (2026 жылдың басынан бастап 22,3%-ға өсу).
2026 жылғы шілдеде акциялармен сауда-саттық көлемі бір айда негізінен «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ және «Kaspi.kz» АҚ акцияларымен сауда-саттық көлемінің төмендеуі есебінен 20,1%-ға азайып, 19,8 млрд теңгені құрады.
2026жылғы1 тамыздағы жағдайбойынша «Қазақстанқорбиржасы»АҚ-тың(бұдан әрі – KASE) сауда тізімдерінде 74 қазақстандық эмитенттің 87 атауының акциялары болды, оның ішінде 2 эмитенттің 2 атауының акциялары «Листингтік емес бағалықағаздар» секторында айналысқа жіберілді.
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша KASE индексі 1,2%-ға 7 807,55 тармаққа дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 11,0% ға өсу).
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша «KASE Global» секторында 49 атаудағы, 3 ADR және 68 шетелдік эмитенттің 25 ETF акциялары болды. «KASE Global» секторындағы сауда-саттық көлемі бір айда негізінен Microsoft Corporation, Alphabet Inc., Space Exploration Technologies Corp., Tesla, Inc., Apple Inc., Meta Platforms, Inc., iShares Bitcoin Trust ETF акцияларымен сауда-саттық көлемінің өсуі есебінен 3,8%-ға ұлғайып, 2026 жылғы шілдеде 26,7 млрд теңгені құрады.
KASE-де саудаланатын корпоративтік борыш көлемі 2026 жылғы шілдеде 0,05%-ға ұлғайып, 16,8 трлн теңгені құрады (2026 жылдың басынан бастап 3,4%-ға өсу). KASE-дегі корпоративтік облигациялармен сауда-саттық көлемі алдыңғы аймен салыстырғанда негізінен бастапқы нарықтағы сауда-саттық көлемінің өсуі есебінен 2026 жылғы шілдеде 3,7 есе 1,3 трлн теңгеге дейін ұлғайды. 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша KASE сауда тізімдерінде 171 эмитенттің 787 корпоративтік облигациялар шығарылымы болды.
KASE-де саудаланатын мемлекеттік борыш 2026 жылғы шілдеде 0,4%-ға ұлғайып, 36,4 трлн теңгені құрады (2026 жылдың басынан бастап 14,2%-ға өсу). 2026 жылғы шілде айының қорытындысы бойынша KASE-де мемлекеттік бағалы қағаздармен сауда-саттықтың жиынтық көлемі 28,8%-ға ұлғайып, 1,0 трлн теңгені құрады. МБҚ бастапқы нарығындағы сауда-саттық көлемі 43,7%-ға 0,8 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Оның ішінде өтеуге кірістілігі 13,99-18,93% болатын 9 облигациялар шығарылымын орналастырып, ҚР Қаржы министрлігі 750,4 млрд теңге тартты, он екі облыстың және Астана қаласының әкімдіктері мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру шеңберінде 81,0 млрд теңге тартты.
Ұжымдық инвестициялау нарығында 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша 57 инвестициялық пай қоры, оның ішінде 24 аралық, 29 жабық, 2 ашық және 2 биржалық пай қоры жұмыс істеді.
Инвестициялық пай нарығындағы басқарудағы активтер негізінен бағалы қағаздардың әділ құнын және шетел валютасын теріс қайта бағалау есебінен 2026 жылғы шілдеде 3,4%-ға азайып, 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша 314,0 млрд теңгені құрады. 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша бағалы қағаздар портфелі 255,9 млрд теңгені немесе инвестициялық пай қорларының жиынтық активтерінің 81,5%-ын құрады.
2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша бағалы қағаздар нарығының институционалдық құрылымына 44 брокер мен дилер, 11 кастодиан-банк, 21 инвестициялық портфельді басқарушы, 6 трансфер-агент, сондай-ақ 3 инфрақұрылымдық ұйым: KASE, KASE Клирингтік орталығы және Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі кірді.
2026 жылғы шілдеде Орталық депозитарийдің номиналды ұстау жүйесіндегі шоттардың саны 2,4%-ға 5 748,2 мың шотқа дейін ұлғайды, оның ішінде:
- депоненттер клиенттерінің қосалқы шоттарының саны 0,1%-ға 699,1 мың қосалқы шотқа дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 0,1%-ға өсу);
- брокерлер ашқан және жинақталған омнибус-шоттар арқылы есепке алынатын дербес шоттардың саны 2,7%-ға 5 049,1 мың шотқа дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 15,7 %-ға өсу).
Бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушылардың активтері 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша негізінен бағалы қағаздар портфелінің өсуі есебінен 2,3%-ға 645,7 млрд теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 7,6%-ға өсу).
Міндеттемелер негізінен жекелеген қатысушылардың алынған қарыздар, сондай-ақ «РЕПО» операциялары бойынша міндеттемелерінің өсуі есебінен 6,5%-ға 175,1 млрд теңгеге дейін ұлғайды (2026 жылдың басынан бері 20,1%-ға өсу). Меншікті капитал негізінен есепті кезеңдегі бөлінбеген пайданың ұлғаюы нәтижесінде 0,9%-ға 470,7 млрд теңгеге дейін ұлғайды (жылдың басынан бері 3,6%-ға өсу).
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
2026 жылғы шілдеде Агенттік қаржы ұйымдары мен коллекторлық агенттіктердің қызметіне байланысты жеке және заңды тұлғалардың 15,1 мың жолданымын қарады, бұл 2026 жылғы алдыңғы айға қарағанда 7,5%-ға аз. Олардың ішінде жолданымдардың ең көп үлесі банк секторына – 50,0%, микроқаржы ұйымдарына – 33,9%, коллекторлық агенттіктерге – 8,8% тиесілі. Қаралған жолданымдар мәселесінің сипаты бойынша жолданымдардың негізгі үлесі қарыздар бойынша берешекті реттеуге – 43%, заңнаманы түсіндіруге – 18% және түрлі мәселелер бойынша консультацияларға – 10% тиесілі болды.
2026 жылғы шілдеде анықталған Қазақстан Республикасы заңнамасының бұзушылықтары бойынша Агенттік қаржы нарығының субъектілеріне қадағалап ден қоюдың 12 ұсынымдық шараларын (ҚДҰШ), 4 жазбаша ұйғарым және жалпы сомасы 13,9 млн теңгеге әкімшілік құқық бұзушылық туралы 26 хаттама бойынша 27 әкімшілік айыппұл салынды, оның ішінде:
- банктерге – 6 ҚДҰШ және 1 әкімшілік айыппұл;
- микроқаржы ұйымдарына – 4 жазбаша ұйғарым, 6 әкімшілік айыппұл;
- сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарына – 6 ҚДҰШ және 16 әкімшілік айыппұл;
- коллекторлық ұйымдарға – 4 әкімшілік айыппұл.
Агенттік үш бағыт бойынша жалғыз тұрғын үйді сақтауға және борыш жүктемесін төмендетуге бағытталған Ипотекалық тұрғын үй қарыздарын (ипотекалық қарыздарды) қайта қаржыландыру бағдарламасын (бұдан әрі – Бағдарлама) іске асырады.
2004-2020 жылдар кезеңінде ипотекалық қарыз алған қарыз алушылардың жалғыз тұрғын үйін сақтауға бағытталған Бағдарламаның бірінші бөлігі шеңберінде 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша банктер 214,3 млрд теңге сомасына 33,3 мың қарызды қайта қаржыландырды.
01.01.2016 жылға дейін берілген валюталық ипотекалық қарыздарды айырбастауға/қайта қаржыландыруға бағытталған Бағдарламаның екінші бөлігі шеңберінде банктер 114,4 млрд теңге сомасына 16,2 мың валюталық ипотекалық қарыздарды айырбастауды/қайта қаржыландыруды жүргізді.
Бағдарламаның үшінші бөлігі шеңберінде 2026 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша банктер 101,2 млрд теңге сомасына 10,6 мың халықтың әлеуметтік осал топтарына жататын қарыз алушыға қосымша қаржылық қолдау шараларын көрсетті. Қолдау шаралары қарыз алушының берешегін азайту, өтеудің жеңілдікті кестелерін белгілеу, сондай-ақ банктің балансында тұрған жалғыз тұрғын үйді қарыз алушының меншігіне қайтару түрінде көрсетіледі.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
Микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың (бұдан әрі – МҚҚЖҰ) активтері 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша микрокредиттер бойынша қамтамасыз етуге қабылданған мүліктен тұратын ломбардтар активтерінің өсуі есебінен 2026 жылғы 2-тоқсанда 0,2%-ға ұлғайып, 3,5 трлн теңгені құрады (2026 жылдың басынан бастап 0,1%-ға төмендеу).
МҚҚЖҰ активтерінің құрылымындағы ең көп үлес микроқаржы ұйымдарына – 1,7 трлн теңге немесе 49,4%, кредиттік серіктестіктерге – 1,1 трлн теңге немесе 31,7%, ломбардтарға – 0,7 трлн теңге немесе 18,9% тиесілі.
МҚҚЖҰ-ның несие портфелі 2026 жылғы 2-тоқсанда негізінен ломбардтардың микрокредиттер беру көлемінің төмендеуі есебінен 0,6%-ға 3,1 трлн теңгеге дейін азайды (2026 жылдың басынан бастап 0,8%-ға өсу). МҚҚЖҰ микрокредиттерінің құрылымында бизнес субъектілеріне берілген микрокредиттердің үлесі 54,7%-ды, халыққа берілген микрокредиттер – 45,3%-ды құрады.
Бизнес субъектілеріне берілген микрокредиттер портфелі 2026 жылғы 2-тоқсанда кредиттік серіктестіктер берген маусымдық қарыздардың өтелуіне байланысты 1,0%-ға, 1,7 трлн теңгеге дейін төмендеді.
Халыққа берілген қарыздар портфелі 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша негізінен ломбардтардың тұтынушылық микрокредиттерінің азаюы есебінен 2026 жылғы 2-тоқсанда 0,2%-ға азайып, 1,4 трлн теңгені құрады.
МҚҚЖҰ портфеліндегі 90 күннен астам төлем мерзімі өткен қарыздардың (NPL90+) деңгейі 2026 жылғы 1 шілдеде 3,9%-ды құрады (01.07.2025ж. – 4,9%). Жеке тұлғалардың портфелінде бұл көрсеткіш 5,1%-ды (01.07.2025ж. – 7,4%) құрады.
МҚҚЖҰ-ның міндеттемелері 2026 жылғы 2-тоқсанда басқа да міндеттемелер көлемінің өсуі есебінен 0,2%-ға ұлғайып, 2,3 трлн теңгені құрады. Қорландыру құрылымындағы негізгі үлес алынған қарыздарға тиесілі, олардың үлесі жиынтық міндеттемелердің 61,5%-ын немесе 1,4 трлн теңгені құрайды.
МҚҚЖҰ-ның меншікті капиталы 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша негізінен МҚҚЖҰ-ның бөлінбеген таза пайдасының өсуі есебінен 2026 жылғы 2-тоқсанда 0,2%-ға ұлғайып, 1,3 трлн теңгені құрады (2026 жылдың басынан бастап 0,6%-ға өсу).
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің Атырау қаласындағы өңірлік өкілдер басқармасы бастығының 2026 жылғы 2 қыркүйектегі №2 бұйрығына сәйкес «Кредиттік серіктестік «Атырау-Болашақ» ЖШС-нің (бұдан әрі – КС) микрокредиттер беру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға арналған лицензиясының қолданысы 3 ай мерзімге тоқтатыла тұрды.
Бұған пруденциялық нормативтерді және (немесе) сақталуы міндетті өзге де нормалар мен лимиттерді бұзу негіз болды. Лицензияның қолданысын тоқтата тұру жаңа шарттар жасасуға тыйым салуды көздейді.
Микроқаржы ұйымы бұрын жасалған микрокредит беру туралы шарттар бойынша өзіне қабылдаған міндеттемелерін орындауға міндетті.
Микрокредит беру туралы шарттар бойынша орындалмаған міндеттемелері бар клиенттер міндеттемелерді орындау талаптарын бұзғаны үшін жауапты болады.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
Капитал нарығын дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасының жобасы биржадан тыс операциялардың ашықтығын арттыруды және клиенттік тапсырмаларды ең жақсы орындау қағидатын енгізуді көздейді.
Құжатты Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен, нарыққа қатысушылармен және сараптамалық қоғамдастықпен бірлесіп әзірледі.
Бағыттардың бірі биржадан тыс нарықтың ашықтығын арттыруға байланысты. Орталықтандырылған есеп беру жүйесі арқылы биржадан тыс жасалған мәмілелердің негізгі өлшемдерін міндетті түрде ашуды енгізу жоспарлануда. Мәміленің бағасы, көлемі мен орындалу уақыты, сондай-ақ оны жасау орны туралы мәліметтер ашылады.
Ақпаратты жариялау мерзімі қаржы құралының өтімділігіне және мәміле көлеміне байланысты болады. Өтімді құралдар туралы мәліметтер операция жасалғаннан кейін көп ұзамай ашылады. Ірі және блоктық мәмілелер үшін ақпаратты ашу маңызды позицияны қабылдаған қатысушы үшін қосымша тәуекел туғызбауы үшін кейінге қалдырылған жариялау мүмкіндігі көзделетін болады.
Биржалық және биржадан тыс нарықтардағы операциялар туралы ақпаратты сауда деректерін жинаудың, өңдеудің және жариялаудың бірыңғай жүйесінде біріктіру жоспарлануда. Бұл қатысушыларға мәміле жасалған жерге қарамастан қаржы құралы бойынша бағалар мен көлемдердің неғұрлым толық көрінісін көруге мүмкіндік береді.
Келесі бағыт – ең жақсы орындау қағидатын енгізу. Қолданыстағы заңнама брокердің клиенттің мүддесі үшін әрекет ету міндетін бекітеді, бірақ мәміленің ең тиімді шарттары мен орындарын таңдауға бірыңғай және жеткілікті егжей-тегжейлі талаптарды белгілемейді. Нәтижесінде, іс жүзінде брокерлердің тәсілдері әр түрлі болуы мүмкін, ал клиентке өз тапсырмасының орындалу сапасын бағалау қиынға соғады. Ұсынылатын өзгерістер нақты және тексерілетін жұмыс қағидаларын белгілеуге мүмкіндік береді.
Кәсіби қатысушы клиент үшін барынша қолайлы нәтижеге қол жеткізу үшін қажетті шараларды қабылдайды. Орындау тәсілін таңдау кезінде бағалы қағаздың бағасын, ілеспе шығыстарды, қол
жетімді көлемді, тапсырманы орындау мерзімдері мен ықтималдығын, сондай-ақ есеп айырысулардың сенімділігін ескере отырып, мәміленің жалпы нәтижесі бағаланатын болады.
Ең төменгі баға әрдайым клиент үшін ең тиімді бола бермейді. Егер мұндай баға бойынша қажетті көлем болмаса немесе тапсырманы толық орындау мүмкін болмаса, кәсіби қатысушы неғұрлым қолайлы жалпы нәтижені қамтамасыз ететін басқа нұсқаны таңдай алады. Биржалық және биржадан тыс нарықтар арасында таңдау кезінде брокер екі алаңда да қолжетімді жағдайларды ескереді.
Кәсіби қатысушылар пайдаланылатын алаңдарды, оларды таңдау өлшемшарттарын, тапсырмаларды жіберу тәртібін және орындау сапасын бағалауды айқындайтын ең жақсы орындау саясатын әзірлеп, ашады. Мұндай саясат нарықтық жағдайларды ескере отырып, кезең-кезеңімен қайта қаралатын болады.
Қабылданған шешімдер туралы ақпарат клиенттің немесе Агенттіктің сұранысы бойынша белгіленген саясаттың сақталуын растау үшін құжатталады.
Бақылауды кәсіби қатысушылар, сауда-саттықты ұйымдастырушылар және Агенттік арасында бөлу көзделеді. Кәсіби қатысушылар өз саясатын қолдануға, сауда-саттықты ұйымдастырушыла операциялардың ашықтығы мен мониторингі үшін, ал Агенттік талаптарды белгілеуге және қадағалап бағалауға жауапты болады. Ішкі процестер мен ақпараттық жүйелерді бейімдеу үшін өтпелі кезең көзделетін болады.
Реформа нәтижесінде нарықта клиенттік тапсырмаларды орындаудың бірыңғай және тексерілетін стандарты қалыптастырылатын болады. Инвестор брокердің мәміленің шарттары мен орнын қандай өлшемшарттар бойынша таңдағанын түсіне алады, алынған нәтижені бағалай алады және қажет болған жағдайда оның негіздемесін сұрай алады. Биржалық және биржадан тыс операциялар туралы ақпаратты біріктіру баға белгілеудің ашықтығын арттырады, брокерлік қызметтердің сапасын объективті салыстыруға мүмкіндік береді және клиенттердің мүдделерінің сақталуын қадағалауды күшейтеді.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
Алматыда Капитал нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасының негізгі ережелері мен басты бағыттарын талқылауға арналған дөңгелек үстел өтті. Құжатты Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен және нарыққа қатысушылармен бірлесіп әзірледі.
Іс-шараға Агенттіктің, Ұлттық Банктің, Еуропалық қайта құру және даму банкінің, Қазақстан қор биржасының (KASE), Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының басшылығы, нарыққа қатысушылар, сондай-ақ сараптамалық қоғамдастық өкілдері қатысты.
Бүгінгі күні капитал нарығы негізгі көрсеткіштер бойынша орнықты өсуді көрсетіп отыр. Соңғы бес жылда қазақстандық акциялар нарығын капиталдандыру екі еседен астам – 19,1 трлн теңгеден 41,8 трлн теңгеге дейін өсті, орташа жылдық өсу қарқыны 11%. Борыштық бағалы қағаздар нарығы да іс жүзінде екі есе – 32 трлн теңгеден 58 трлн теңгеге дейін өсті, ал корпоративтік борыш көлемі 24 трлн теңгені құрады.
«Агенттікке Ұлттық Банкпен бірлесіп Капитал нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасын әзірлеу және Капитал нарығы туралы жаңа заң дайындау тапсырылды. Аталған бастамаларды іске асыру қор нарығының заманауи архитектурасын қалыптастыруға, сондай-ақ банктерді кредиттеумен қатар экономиканы ұзақ мерзімді қаржыландырудың негізгі көздерінің бірі ретінде қор нарығын одан әрі дамыту үшін жағдай жасауға бағытталған. Бұл ретте бағалы қағаздардың дамыған нарығы қаржыландыру көздерін әртараптандырудың, макроэкономикалық орнықтылықты нығайтудың және инвесторлардың сенімін арттырудың маңызды факторы болып табылады», – деп атап өтті сөз сөйлеу барысында Агенттік Төрағасы Мәдина Әбілқасымова.
Бағдарламаның пайымы – терең, өтімді және әртараптандырылған капитал нарығын қалыптастыру, ол бизнестің ұзақ мерзімді қаржыландыруға, халықтың ұзақ мерзімді жинақтар үшін ауқымды сенімді құралдарға қол жеткізуін, ал экономика бойынша ішкі жинақтарды инвестицияларға тиімді түрлендіруді қамтамасыз етеді.
Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін 35 бастамадан тұратын 7 стратегиялық бағытты іске асыру жоспарлануда.
Институционалдық инвесторлардың рөлін күшейту жоспарланып отыр. Институционалдық инвесторлар қазақстандық компаниялардың акциялары мен облигацияларына орнықты ұзақ мерзімді сұранысты қалыптастыра алады. Осы бағытта зейнетақы активтерін басқару тәсілдерін жетілдіру және қаржы ұйымдарының қаражатын ішкі нарық құралдарына инвестициялау мүмкіндіктерін кеңейту қаралып отыр.
Компаниялардың қор нарығына шығуын жеңілдету көзделуде. Бағалы қағаздарды шығару рәсімдерін жылдамдатып, барынша ыңғайлы ету орынды болады. Ол тіркеуді Орталық депозитарийге беру және цифрлық форматқа көшу арқылы жүзеге асырылады.
Сондай-ақ, орта бизнес үшін орналастырудың икемді шарттарын көздеу жоспарлануда. Бұл әкімшілік және реттеушілік кедергілерді азайтуға және қаржыландыруды қор нарығы арқылы тартатын компаниялар аясын кеңейтуге мүмкіндік береді.
Акциялардың қайталама нарығының өтімділігін арттыру үшін бағалы қағаздарды қарызға алудың орталықтандырылған тетігін құру жоспарлануда, ол институционалдық инвесторларға уақытша бос қағаздарды нарықтық операциялар үшін ұсынуға мүмкіндік береді. Осы негізде жабық қысқа сатылымдарға рұқсат беріледі, маркет-мейкерлердің рөлі күшейтіледі және эмитенттердің тәуелсіз талдамасына қолдау көрсетіледі.
Нарықтың бәсекеге қабілеттілігін одан әрі арттыру үшін оның инфрақұрылымын дамытуды жалғастыру қажет. Негізгі қадамдардың бірі – қазақстандық акцияларды ірі халықаралық сақтау және есеп айырысу жүйелеріне қосу. Бұл шетелдік инвесторларға қазақстандық акциялармен әдеттегі инфрақұрылым арқылы жұмыс істеуге мүмкіндік береді, транзакциялық шығасыларды азайтады және әлеуетті инвесторлар тобын кеңейтеді.
«Корпоративтік басқару сапасын арттыруға және инвесторлардың құқықтарын қорғауға ерекше назар аударылатын болады. Жария компаниялар қызметінің ашықтығын арттыру, корпоративтік басқаруға қойылатын талаптарды күшейту және миноритарлық инвесторлардың құқықтарын тиімді қорғауды қамтамасыз ету жоспарлануда. Бұл нарыққа ұзақ мерзімді сенімді қалыптастыру және жеке инвесторлардың қатысуын кеңейту үшін аса маңызды», – деп атап өтті Агенттік Төрағасы.
Сонымен бірге капитал нарығын реттеу және қадағалау моделі жаңартылатын болады. Агенттік формальды талаптарды сақтауға, сонымен қатар нарыққа қатысушылардың нақты тәуекелдері мен іс-қимыл факторларын бағалауға баса назар аудара отырып, тәуекелге бағдарланған қадағалау моделін қалыптастыруда. Биыл пилоттық режимде жаңартылған модельді сынақтан өткізу аяқталды, сондай-ақ инвесторларды қорғау мен корпоративтік басқаруды бағалау күшейтілді. Аталған модельді бүкіл нарыққа қолдану жоспарлануда.
Биржаның рөлі күшейтіледі және оның реттеушілік функцияларының дербестігі арттырылады. Бүгінде KASE қатысушылар мен эмитенттерді сауда-саттыққа жіберуге, ақпаратты ашуға және сауда-саттық белсенділігіне мониторинг жүргізуге байланысты бірқатар функцияларды орындауда. Келесі қадам биржаның құрылымында тәуелсіз реттеушілік комитет құру болады. Ол шешімдерді биржаның коммерциялық басшылығына тәуелсіз қабылдайды. Бұл ретте нарықта айла-шарғы жасау белгілерінің анықталғаны туралы ақпарат Агенттікке жедел түрде берілетін болады.
«Белгіленген бағыттар нарықты дамытудың негізгі элементтерін, атап айтқанда сұранысты кеңейту мен жаңа эмитенттердің шығуынан бастап инфрақұрылымды дамытуға, инвесторларды қорғауды арттыруға және қадағалауды жетілдіруге дейін қамтиды», – деп атап өтті М. Әбілқасымова.
Барлық міндеттерді іске асыру үшін Бағдарламамен қатар «Капитал нарығы туралы» жаңа Заң әзірленуде. Құжат қолданыстағы нормаларды біріктіріп, жүйелейді және нарықтың тұтас реттеушілік архитектурасын қалыптастырады.
Бағдарлама мен жаңа Заң бағалы қағаздар нарығын одан әрі дамыту, бизнес үшін қаржыландыруды тарту мүмкіндіктерін кеңейту және жаңа инвестициялық мүмкіндіктер жасау үшін заманауи негіз қалайды.
Дөңгелек үстелдің қорытындылары бойынша қатысушылар Қазақстанның капитал нарығын одан әрі жетілдіруге және дамытуға бағытталған ұсыныстар мен практикалық ұсынымдарды тұжырымдады.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы
Капитал нарығын дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасының жобасын Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен, нарыққа қатысушылармен және сарапшылар қоғамдастығымен бірлесіп әзірледі. Құжат жеті бағыт бойынша 35бастаманықамтиды.
Бағыттардың бірі акциялар нарығына шығу кезінде шағын және орта бизнесті қолдауға бағытталған шараларды қарастырады. Листинг демеушілерінің институтын енгізу ұсынылады. Демеуші компанияның қоғамдық мәртебеге дайындығын бағалайды, дайындық бағдарламасын қалыптастырады, инвестициялық банктердің, аудиторлардың және заң консультанттарының жұмысын үйлестіреді, сондай-ақ листингтен кейін эмитентпен бірге жүреді. Оның функцияларына ақпаратты ашу және инвесторлармен өзара іс-қимыл мәселелері кіреді. Бұл ретте демеуші компанияның биржа мен реттеуші алдындағы дайындық сапасына жауап береді. Мұндай ұйымдар үшін біліктілікке, ішкі бақылауға және аккредиттеу тәртібіне қойылатын талаптарды белгілеу жоспарлануда.
Жергілікті орналастыруды ынталандыру үшін IPO дайындауға және өткізуге тікелей байланысты шығыстарды салықтық шегеру мүмкіндігін қарастыру ұсынылады. Оларға инвестициялық банктердің, аудиторлардың және заң консультанттарының қызметтеріне шығындар кіруі мүмкін. Сондай-ақ, еркін айналыстағы акциялардың белгіленген үлесін қолдайтын жария компаниялар үшін корпоративтік табыс салығының мөлшерлемесін уақытша төмендету мүмкіндігі зерделенуде. Қолдау көрсету көлемі орналастыру өлшемдеріне және оның қайталама нарықтың өтімділігіне қосқан үлесіне байланысты болады деп болжанады.
Қазақстандық инвесторлардың отандық компаниялардың бағалы қағаздарын шетелдік орналастыруға қатысу тәсілдерін де неғұрлым икемді ету жоспарлануда. Жергілікті ұсыныстың тіркелген ең төменгі үлесінің орнына эмитенттің инвесторларға KASE немесе AIX арқылы шетелдік ұсыныстармен салыстыруға болатын шарттарда орналастыруға қатысу мүмкіндігін беру міндетін бекіту ұсынылады. Жергілікті орналастырудың нақты көлемі инвесторлар арасындағы сұраныс негізінде айқындалатын болады.
Квазимемлекеттік сектор компаниялары үшін жеке тәсілді сақтау ұсынылады. IPO және SPO өткізу кезінде бастапқыда бөлшек инвесторлар үшін резервтелетін ең аз үлесі және акцияларды бөлу қағидалары алдын ала ашылған міндетті жергілікті транш көзделетін болады. Халықтың сұранысы артқан кезде бөлшек транш мөлшері ұлғайтылуы мүмкін, ал ұсыныстың бөлінбеген бөлігі инвесторлардың басқа санаттарына жіберіледі.
Сондай-ақ, серіктестік пен жария акционерлік қоғам арасында аралық орынды алатын жария емес акционерлік қоғамның оңайлатылған нысанын енгізу мүмкіндігі қарастырылуда. Мұндай компания әр түрлі санаттағы акциялар шығара алады, капитал мөлшері мен корпоративтік басқаруға икемді талаптары бар қызметкерлер үшін айырбасталатын құралдар мен опциондық бағдарламаларды пайдалана алады.
Компанияның мөлшері мен акционерлер саны бойынша белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізгенге дейін директорлар кеңесін қалыптастыру талап етілмейді. Корпоративтік қатынастардың едәуір бөлігі жарғымен және акционерлік келісімдермен реттелуі мүмкін, ал акционерлер тізілімі Орталық депозитарий немесе тіркеуші арқылы электрондық нысанда жүргізілетін болады. Акцияларды жария орналастыру компания толыққанды акционерлік қоғам болып қайта құрылғаннан кейінмүмкін болады.
Тағы бір бағыт ұжымдық инвестициялар нарығын кеңейту болады. Инвестициялық қорлар туралы жаңа заң ақша нарығы қорларын, облигациялық және индекстік қорларды, салалық және тақырыптық стратегияларды және жылжымайтын мүлік қорларын дамытуға жағдай жасауға тиіс.
Сонымен бірге инвестициялық өнім туралы негізгі ақпараттың бірыңғай стандартын енгізу ұсынылады. Өнімді сатып алғанға дейін инвесторинвестициялық стратегия, тәуекелдеңгейі, тарихи кірістілік, өтімділік және комиссиялар туралы мәліметтерді қамтитын стандартты форматтағы қысқаша құжатты алады. Бұл қабылданған тәуекел мен шығыстарды ескере отырып, кірістілікті бағалауға, сондай-ақ бірыңғай көрсеткіштер негізінде әр түрлі басқарушы компаниялардың ұсыныстарын салыстыруға мүмкіндік береді.
Шетелдік инвесторлар үшін халықаралық депозитарлық инфрақұрылым арқылы қазақстандық акцияларға қол жеткізуді жеңілдету жоспарлануда. Халықаралық инвесторларға таныс тетіктерді пайдалана отырып, есеп айырысуды, дивидендтер алуды, корпоративтік іс-әрекеттерге және дауыс беруге қатысуды қамтамасыз ету көзделеді. Сондай-ақ электрондық құжаттар мен электрондық апостильді қолдану, қашықтан сәйкестендіру және халықаралық депозитарий немесе жаһандық кастодиан жүргізген клиентті тексеру нәтижелерін тану мүмкіндігі көзделеді. Ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл жөніндегі талаптарды сақтай отырып, ұқсас рәсімдерді жергілікті деңгейде қайта өту талап етілмейді.
Қайталама нарықтың белсенділігін арттыру үшін бағалы қағаздарды қарызға алудың орталықтандырылған тетігін құру ұсынылады. БЖЗҚ, инвестициялық қорлар мен сақтандыру ұйымдарын қоса алғанда, ұзақ мерзімді инвесторлар басқа қатысушыларға қолда бар қағаздарды уақытша беріп, қосымша кіріс ала алады. Қарыз алушылар бұл құралдарды жабық қысқа сатылымдар, тәуекелдерді хеджирлеу және төрелік операциялар үшін пайдалана алады.Мұндай тетікті іс жүзінде қолдану үшін қажетті инфрақұрылым құрылады және бағалы қағазды беру және оны кейіннен қайтару тәуелсіз сатып алу-сату мәмілелері ретінде қарастырылмайтындай салық режимі реттеледі.
Сондай-ақ, олардың қызметінің ерекшеліктерін және нарықтық тәуекелді өз балансына қабылдауды ескеретін маркет-мейкерлерді реттеудің жеке пропорционалды режимі көзделеді. Олардың жұмысының сапасы орташа спрэдті, өтінімдердің тереңдігін, екіжақты баға белгілеулерді қолдау ұзақтығын және ұсынылатын өтімділік көлемін қоса алғанда, өлшенетін көрсеткіштер бойынша бағаланатын болады. Экономикалық ынталандыру осы көрсеткіштердің нақты орындалуына, оның ішінде сауда белсенділігі шектеулі құралдарға байланысты болады.
Қазақстандық эмитенттер туралы ақпаратты кеңейту үшін орташа мөлшердегі компаниялардың демеушілік талдамалық қамту бағдарламаларын дамыту жоспарлануда. Бұл ретте талдамалық тұжырымдардың тәуелсіздігіне және мүдделер қақтығысын басқаруға қойылатын талаптар көзделетін болады. Стандартталған корпоративтік деректердің бірыңғай массивіне көшу оларды талдамалық материалдарды автоматтандырылған өңдеу және дайындау үшін пайдалануға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар Бағдарлама кредиттік портфельдерді айналыстағы облигацияларға айналдыруға және жаңа кредиттеу үшін ресурстарды босатуға мүмкіндік беретін секьюритилендіруді дамытуды көздейді. Бастапқы кредитор дәрменсіз болған жағдайда активтерді берудің құқықтық режимін күшейту, портфельдердің құрамына және олардың жай-күйі туралы ақпаратты ашуға қойылатын талаптарды стандарттау, сондай-ақ төлемдерге қызмет көрсетудің резервтік тетігін көздеу жоспарлануда. Бастапқы кредитор берілген портфель тәуекелінің бір бөлігін сақтайды. Салық режимі мәміле барлық кезеңдерде бейтарап болатындай етіп құрылуы керек.
Цифрлық қаржы активтері нарығы одан әрі дамиды. Есеп айырысулардың түпкілікті болуын бекіту, платформа операторларының, банктер мен есептік инфрақұрылымның өзара іс-қимыл тәртібін, сондай-ақ жобалардың реттеуші ортадан тұрақты режимге өту шарттарын айқындау жөніндегі шаралар қаралады. Сондай-ақ біліктілігі жоқ инвесторларды қорғауға қойылатын талаптар және олардың салымдарының көлеміне шектеулер нақтыланатын болады.
Орнықты қаржыландыру саласында жобалардың бірыңғай ұлттық сыныптамасын қалыптастыру және KASE пен AIX қағидаларын халықаралық тұрғыдан танылған қағидаттармен үндестіру жоспарлануда. Қолданыстағы жасыл таксономия әлеуметтік жобаларды жіктеу тәсілдерімен толықтырылатын болады. Сондай-ақ, ESG-ақпаратты ашуды дамыту, оны тәуелсіз тексеру және өздерін орнықты деп санайтын инвестициялық қорларға қойылатын талаптарды белгілеу көзделеді.
Қосымша шаралар исламдық қаржы құралдарын дамытуға бағытталатын болады. Мемлекеттік исламдық бағалы қағаздарды шығару үшін олардың Бюджет кодексіндегі мәртебесін және мемлекеттік мүлікті шығару құрылымында пайдалану тәртібін айқындау жоспарлануда. Бұл корпоративтік ислам құралдары үшін кірістілік бағдарын қалыптастыра алатын мемлекеттік шығарылымды өткізуге жағдай жасайды. Сондай-ақ шариғаттық басқару мен сараптамаға бірыңғай талаптар белгілеу және көп сатылы шығарылым құрылымдарының салықтық бейтараптығын қамтамасыз ету ұсынылады.
Бағдарламаны іске асыру 2030 жылға дейін есептелген. Көзделген бастамалар нәтижелерді және туындайтын тәуекелдерді үнемі бағалай отырып, дәйекті түрде енгізілетін болады. Оларды іске асыру бизнес үшін қаржыландыруды тартуды жеңілдетеді, инвесторлар үшін құралдарды таңдауды кеңейтеді, қайталама нарықтың өтімділігін арттырады және капитал нарығының жаңа сегменттерін одан әрі дамытуға жағдай жасайды деп күтілуде.
Сыртқы коммуникациялар басқармасы