Пирамида схемасының құрбаны болудан қалай сақтануға болады

Қаржы пирамидаларының белгілері:

 - БАҚ-та, интернет-ресурстарда, оның ішінде әлеуметтік желілерде жоғары кірістілікке, пассивті кіріске уәде берілген белсенді жарнама;

 - Компания клиенттерден жылжымалы немесе жылжымайтын мүлікті нарықтық бағадан жоғары бағамен сатып алуды ұсынады (үш айдан бастап бөліп төлеу немесе ең төменгі пайыздық мөлшерлеме бойынша) немесе клиенттерге жылжымалы немесе жылжымайтын мүлікті нарықтық бағадан төмен бағамен сатып алуды ұсынады (міндетті аванстық төлеммен);

 - Белгілі бір сомаға тауарды/қызметті сатып алу және қосымша бірнеше тұлғаны тарту (бұл ретте бөлшек сауда жоқ) міндетті шарт болып табылады;

 - ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (бұдан әрі – ҚНРДА) лицензиясының/есептік тіркеуінің болмауы, мыналарды жүзеге асыруды қоса алғанда, бірақ онымен шектелмей:

• банктік қызмет, оның ішінде депозиттер тарту, кредит беру, аударымдар мен төлемдерді жүзеге асыру және т.б.;
• бағалы қағаздар нарығындағы қызмет;
• сақтандыру нарығындағы қызмет;
• микрокредиттер беру жөніндегі қызмет;
• коллекторлық қызмет. 

 - Ақшаны енгізу жеке тұлғаның карточкалық шотына немесе төлем ұйымдарының терминалдары арқылы электрондық әмиянға қолма қол ақшамен жүзеге асырылады;

 - Компанияның, жеке тұлғаның немесе қоғамдық жобаның нақты анықтамасы жоқ (бірегей қызмет туралы мәлімдеме);

 - Компанияның немесе жобаның қызметіне кейіннен қатысу үшін алдын ала (арнайы) жарналардың болуы;

 - Нарықтық көрсеткіштен едәуір жоғары жоғары кірістілік туралы жария  уәде беру;

 - Кірістілікке кепілдік беру (банк салымдарынан басқа қаржы нарығында тыйым салынған);

 - Атауында, белгілерінде, жарнамаларында сөздер мен сөз тіркестерін, танымал брендтердің брендбук элементтерін қолдану.

 - Компанияның, жеке тұлғаның немесе жария жобаның өз қызметін растай алмауы (тартылған қаражатты орналастыру бағыттары, оларды орналастыру туралы ақпарат). Көбінесе қаржы пирамидалары өз қызметін жоғары кірістілікпен байланысты салаларда жүргізеді деп мәлімдейді: мұнай өндіру, алтын өндіру, құрылыс, микроқаржылық қызмет, Forex нарығы, бағалы қағаздар нарығы.

Қаржы пирамидасына кіру, әдетте, ерікті негізде және заңды сүйемелдеусіз жүзеге асырылады. Демек, ешкім инвестицияланған қаражатты қайтаруға кепілдік бермейді. Сондықтан, егер сіз келісімшартқа қол қоюға және ақша салуға асығыс болсаңыз, арандатушылыққа бой алдырмаңыз.

Егер сіз қаржылық пирамидаға хабарластыңыз деп күдіктенсеңіз, сізге қажет:

• тұрғылықты жері бойынша құқық қорғау органдарына дереу жүгіну;
• Қазақстан Республикасының Қаржы мониторингі жөніндегі агенттігіне және Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігіне дереу жүгіну.

Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне "Fingramota Online" мобильдік қосымшасының "қаржы пирамидалары және қаржылық алаяқтық" бөлімі арқылы немесе Call-орталықтың қысқа нөмірі: 1459 (жұмыс уақыты: жұмыс күндері сағат 9.00-ден 17.00-ге дейін) арқылы жүгінуге болады.

ҚР Қаржы мониторингі агенттігінің ресми интернет-ресурсында қаржы пирамидасы ретінде қызметке күдікті, сондай-ақ сот үкімдері шығарылған ұйымдардың кеңейтілген тізбесі жарияланды.

Бұдан басқа, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ресми сайтында кепілді кірісті (мүліктік пайданы) төлеуге уәде бере отырып, азаматтар мен ұйымдардан ақша тарту жөніндегі қызмет белгілері бар адамдардың тізімі жарияланды.

 

Қазақстан мыналарды қамтамасыз етеді:

• қылмыстық жауапкершілік - қаржы пирамидасын құрғаны және (немесе) қызметін басқарғаны үшін (Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 217-бабына сәйкес), сондай-ақ қаржы (инвестициялық) пирамидасын жарнамалауға (ҚР Қылмыстық кодексінің 217-1-бабына сәйкес);
• әкімшілік - қаржылық (инвестициялық) пирамида қызметі туралы жарнамаларды дайындау, тарату және орналастыру үшін («Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 150-бабына сәйкес) және 150-ден 600-ге дейінгі АЕК мөлшерінде айыппұл салынуы мүмкін.

Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігінің (бұдан әрі – ҚМА) ресми интернет-ресурсында қаржы пирамидасы ретінде әрекет етеді деген күдікке ілінген, сондай-ақ сот үкімі шыққан ұйымдардың кеңейтілген жарияланған.

Сізге қаржы пирамидасына қатысушы болу ұсынысы жасалатын болса, тұрғылықты орныңыз бойынша дереу құқық қорғау органдарына, Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігіне және ҚМА-ға жүгіну қажет.

Қаржылық алаяқтық пен қаржы пирамидаларының заманауи түрлері туралы қаржылық сауаттылықты арттыру бойынша www.fingramota.kz интернет-порталындағы «Абайлаңыз, алаяқтар» бөлімінен оқып танысуға болады

Пирамида ғұмырының үш кезеңі:

Бірінші – қаржы пирамидасын құру. Әдетте, қатысушылар аздаған, сондай-ақ айтарлықтай көп сома енгізсе де ұйымдастырушылар бірінші қатысушыларға өз қаражатынан уәде етілген табысты төлейді.

Екінші – қаржы пирамидасын көпшілікке тарату. Құныққан салымшылар қатысушыларды, оның ішінде туыстары мен таныстарын бірінен соң бірін тарта бастайды. Сондай-ақ ұйымдастырушылар әйгілі блогерлерді, жұлдыздарды тарту арқылы әлеуметтік желілерде агрессивті жарнаманы пайдаланады. Бірақ бұл кезеңде жаңа қатысушыларға сыйақы жеке қаражат есебінен емес, жаңадан тартылған адамдардың есебінен төленеді.

Үшінші – пирамиданың сөзсіз құлдырауы. Ол белгілі бір қатысушылар саны мен қомақты сома жиналған кезде орын алады. Оңай әрі жедел қол жеткізуге болатын пайдаға сеніп келген адамдар сыйақыдан да, өз ақшасынан да қағылады. Сондай-ақ, оларды қандай да бір жолмен қорғау мүмкіндігі болмайды, өйткені Қазақстанда қаржы пирамидаларының қызметі заңсыз әрі тыйым салынған, демек пирамида ұйымдастырушылары қол қойған құжаттардың ешқайсысы заңды күшке ие болмайды.