Жиі қойылатын сұрақтар

Жер пайдаланушы уақытша өтеулі жер пайдалану құқығын ұзартуға өтінішті жалдау шартында белгіленген мерзімде, ал мұндай мерзім болмаған кезде — жалдау шартының қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін үш айдан кешіктірмей беруге тиіс.

Өтініш жер учаскесінің орналасқан жері бойынша әкімдікке беріледі.

Шартты ұзартудың міндетті шарты жер учаскесі шекараларының өзгермеуі болып табылады. Шаруа немесе фермер қожалығын, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін берілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге қатысты жерді пайдалану мониторингінің оң нәтижелерінің болуы қосымша талап етіледі.

 

Мысал:

Жер пайдаланушы жалдау шартының қолданылу кезеңінде өз міндеттемелерін тиісінше орындады, оның ішінде жер учаскесін нысаналы мақсаты бойынша пайдаланды және Қазақстан Республикасы Жер заңнамасының талаптарын сақтады. Бұл жағдайда жалдау шартын ұзарту үшін ол жалдау мерзімі аяқталғанға дейін үш айдан кешіктірмей жер учаскесінің орналасқан жері бойынша әкімдікке жазбаша өтініш беруге құқылы.

Қолданыстағы заңнамамен ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін қосалқы жалға беруге тыйым салынады.

Басқаша айтқанда, ауыл шаруашылығы өндірісінің мақсаттары үшін уақытша жер пайдалану құқығындағы жеке және заңды тұлғалардың жер учаскелері кейінгі жер пайдалануға (қосалқы жалға) берілмейді.

Мұндай тәртіп Ауыл шаруашылығы жерлерін нысаналы және тиімді пайдалануды қамтамасыз етуге, олардың тиімсіз берілуіне жол бермеуге және белгіленген талаптар мен шектеулердің сақталуын бақылауды сақтауға бағытталған.

 

Мысал

Фермер А мемлекеттен 500 гектар егістік жерді жалға алады. Ол учаскенің жартысын осы жерді пайдалану үшін фермер В-ға бергісі келеді. Алайда, мұны қосалқы жалдау шарты бойынша жасауға болмайды, өйткені қолданыстағы заңнама ауылшаруашылық жерлерін қосалқы жалға беруге тікелей тыйым салады. Мұндай жағдайда жалғыз заңды нұсқа – бұл учаскені мемлекетке қайтару, содан кейін фермер Б конкурсқа жер учаскесін алу үшін өз бетінше қатыса алады. Не фермер А азаматтық-құқықтық мәміле (сатып алу-сату, сыйға тарту) негізінде жерді пайдалану құқығын иеліктен шығара алады.

Егер: топырақ құнарлылығын жоғалтса, батпақты, тұзды немесе тасты;

учаске төмен өнім береді және оны тиімді пайдалану мүмкін емес;

жер улы заттармен ластанған және дақылдарды өсіруге жарамсыз болса егістікті аз құнды ауылшаруашылық жерлеріне (мысалы, жайылымға немесе тыңайған жерге) ауыстыруға болады.

Ауыстыруды жүргізу үшін жер пайдаланушы аудан немесе қала әкімдігіне өтініш береді:

негіздемесі бар түсіндірме жазба;

учаскенің сипаттамасы және схемасы;

жерді зерттеу актісі;

топырақ пен суару жүйелерінің жай-күйі туралы деректер.

 

Құжаттар тексергеннен және мамандардың қорытындыларын кейін әкімдік жерді ауыстыру туралы шешім қабылдайды.

 

Мысал:

Егер егістік жер тасты немесе батпақты аумақта болса және онда өнім өспесе, оны жайылымға ауыстыруға болады.

Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сәйкес ішкі көші-қон жөніндегі мемлекеттік бағдарлама шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған өңірлерге қоныс аударушыларға шаруа немесе фермер қожалығын жүргізу үшін жер учаскелері беріледі.

Мұндай учаскелер уақытша қысқа мерзімді өтеулі жер пайдалану (жалға алу) құқығымен бес жылға дейінгі мерзімге және конкурстан тыс тәртіппен беріледі, бұл қоныс аударушыларға аукциондарға немесе конкурстарға қатыспай ауыл шаруашылығы қызметіне кірісуге мүмкіндік береді.

Берілетін жер учаскелерінің мөлшері өңірдің ерекшеліктерін ескере отырып белгіленеді. Мысалы, Шығыс Қазақстан облысында учаскелердің ауданы 0,9-дан 6,3 гектарға дейін болуы мүмкін.

Жер учаскелері қоныс аударушыларға заңнамада көзделген бірқатар шектеулермен беріледі. Атап айтқанда, мұндай учаскелер:

иеліктен шығаруға (сатуға немесе сыйға беруге);

шаруашылық серіктестіктің жарғылық капиталына салым ретінде беруге;

акционерлік қоғамның акцияларын төлеуге беруге;

өндірістік кооперативке жарна ретінде беруге жатпайды.

Көрсетілген шаралар қоныс аударушылардың өздері жерді тек ауыл шаруашылығын жүргізу үшін мақсатты пайдалануды қамтамасыз етуге және жер ресурстарының алыпсатарлығын болдырмауға бағытталған.

Мысал:

Қазақстанның оңтүстік өңірінен қоныс аударушылар отбасы қоныс аударудың мемлекеттік бағдарламасы бойынша Шығыс Қазақстан облысына қоныс аударды. Жаңа тұрғылықты жері бойынша тіркелгеннен кейін отбасы басшысы әкімдікке шаруа қожалығын жүргізу үшін ауданы 5 гектар жер учаскесін беру туралы өтінішпен жүгінді.

Жер комиссиясының шешімі негізінде учаске тиімді пайдаланылған кезде одан әрі ұзарту құқығымен 5 жыл мерзімге уақытша өтеулі пайдалануға берілді.

Жария сервитут жер учаскесін пайдалану халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру немесе инфрақұрылымның жұмыс істеуі үшін қажет болған кезде қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ету мақсатында белгіленеді, бұл ретте меншік немесе жер пайдалану құқығы учаске иесінде сақталады.

Қауымдық сервитуттар: ортақ пайдаланудағы объектiлерге, зираттарға, ғибадат объектiлерiне;

коммуналдық, инженерлiк, электр және басқа да желiлерді салу,  пайдалану және қызмет көрсету;

магистральдық құбырларды орналастыру және пайдалану;

байланыс желілерін салу және пайдалану;

жер учаскесiнде межелік белгілер мен геодезиялық пункттерді және оларға кірме жолдарды орналастыру;

су алу және суат;

жер учаскесi арқылы мал айдап өту;

аң аулау, балық аулау, жабайы өсiмдiктердi жинау;

жағалау белдеуiне еркiн өту;

мемлекеттiк органдардың шешiмiмен жер учаскесiн мәдени-көпшiлiк iс-шаралар өткiзу;

қоғамдық және мемлекеттiк мүдделерге байланысты өзге де жағдайлар үшiн белгiленуi мүмкiн.

Жария сервитут белгілеу туралы шешімді жергілікті атқарушы орган (әкімдік) немесе уәкілетті мемлекеттік орган учаскенің меншік иесін (жер пайдаланушысын) міндетті түрде хабардар ете отырып және мәліметтерді мемлекеттік жер кадастрына енгізе отырып қабылдайды.

Мысал:

Аудан әкімдігі көрші елді мекенді қосу үшін қажетті электр беру желісін тарту үшін ауыл шаруашылығы кәсіпорнының жер учаскесінің бір бөлігіне жария сервитут белгілеу туралы шешім қабылдады. Учаскенің меншік иесіне жер пайдалану құқығы сақталды, бұл ретте сервитут белдеуінде жерді алып қоймай ЭБЖ орналастыруға және пайдалануға жол беріледі.

Павильондар, кискілер және өзге де шағын бизнес объектілерін орнатуды қоса алғанда, коммерциялық мақсаттар үшін жер учаскелерін беру сауда-саттықта (аукциондарда) жүзеге асырылады. Бұл Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленген негізгі және міндетті тәртіп.

Аукциондар «Мемлекеттік тізілім» веб-порталында (https://gosreestr.kz) электрондық форматта өткізіледі және барлық өтініш берушілердің ашықтығы мен тең қолжетімділігін қамтамасыз ететін автоматтандырылған рәсім болып табылады.

Жер учаскесін сауда-саттыққа шығару үшін өтініш беруші учаскенің орналасқан жері бойынша әкімдікке мүдделі аумақты аукционға шығарылатын учаскелер тізбесіне енгізу туралы өтініш береді. Бұл ретте өтініш беруші елді мекен шекаралары шегінде жария кадастрлық картада жер учаскесін бөлу схемасын дербес қалыптастыра алады.

Аукционға қатысу үшін «Мемлекеттік тізілім» порталында тіркелу, лотты таңдау, электрондық өтінім беру және оған электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) қол қою қажет. Сауда-саттық қорытындысы бойынша жеңімпазға мәлімделген коммерциялық мақсаттарды іске асыру үшін жер учаскесі ұзақ мерзімді жалға беріледі.

Жекелеген жағдайларда, егер өтініш беруші уәкілетті орган таныған инвестициялық жобаны іске асырса немесе учаске инвестициялық келісімшарт негізінде мемлекеттік заттай грант ретінде берілсе, жер учаскесі аукцион өткізбей берілуі мүмкін.

Мұндай жағдайларда өтініш «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін, мемлекет меншігіндегі жер учаскелеріне құқықтар алу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет шеңберінде «Электрондық үкімет» порталы арқылы беріледі

Мысал:

Өтініш беруші тұрмыстық қызмет көрсету үшін павильон орнатуды жоспарлап отыр. Ол әкімдікке аукционға арналған учаскелер тізбесіне ауданы 0,03 га жер учаскесін қосу туралы өтінішпен жүгінеді. Сауда-саттық туралы ақпарат жарияланғаннан кейін өтініш беруші «Мемлекеттік тізілім» порталында тіркеледі, өтінім береді және электрондық аукционды ұтып алады. Әкімдік шешімінің негізінде оған учаске 5 жыл мерзімге ұзақ мерзімді жалға беріледі.

Бұрын жеке тұрғын үй салу үшін жалға берілген жер учаскесі құрылыс аяқталғаннан және объект пайдалануға берілгеннен кейін жеке меншікке ресімделуі мүмкін. Ол үшін жалға алушы жер учаскесінің орналасқан жері бойынша әкімдікке учаскені жеке меншікке беру туралы өтінішпен жүгінеді. Өтінішке:

тұрғын үйге құқық белгілейтін құжаттар (пайдалануға беру актісі, меншік құқығы туралы куәлік);

жер учаскесін жалдау шарты немесе жер пайдалану құқығын растайтын өзге де құжат;

жер учаскесінің кадастрлық жоспары (бар болса) қоса беріледі.

Ұсынылған материалдарды тексергеннен кейін және жалдау шарттарын бұзушылық болмаса әкімдік учаскені жеке меншікке беру туралы шешім қабылдайды. Шешім негізінде жер учаскесіне жеке меншік құқығы туралы акт беріледі.

Мысал:

Өтініш беруші жеке тұрғын үй салу үшін 0,10 га жер учаскесін жалға алды. Құрылыс аяқталғаннан кейін және үйді пайдалануға беру актісі алынғаннан кейін ол «e-Otinish» жүйесі арқылы учаскені жеке меншікке беру туралы өтініш берді. Құжаттарды қарағаннан кейін әкімдік учаскені өтініш берушінің меншігіне беру туралы шешім қабылдады және оған жерге жеке меншік құқығына мемлекеттік акт берілді.

Шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін жер учаскелері конкурстық негізде ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалануға беріледі. Учаске алу үшін жарияланған конкурстарға қатысу не жердің орналасқан жері бойынша әкімдікке мүдделі учаскені конкурсқа шығару туралы өтініш (өтінішхат) беру қажет. Жер учаскелерін беру жөніндегі конкурстар Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленген тәртіппен өткізіледі. Өтініш берушілердің материалдарын жер комиссиясы қарайды, ол ұсынылған құжаттарды бағалайды және қатысушыларға жұмыс тәжірибесіне, ауыл шаруашылығы техникасының, өндірістік жоспардың, еңбек ресурстарының және басқа да өлшемшарттардың болуына байланысты балл береді.

Жер комиссиясының отырыстары хаттамамен ресімделеді, оның негізінде конкурс жеңімпазына жер учаскесін беру туралы шешім қабылданады. Егер бірнеше қатысушы бірдей балл жинаған жағдайда, жеңімпаз комиссия мүшелерінің дауыс беруі арқылы анықталады.

Мысал:

Өтініш беруші әкімдікке шаруа қожалығын жүргізу үшін ауданы 200 гектар жер учаскесін беру туралы өтініш береді. Комиссия барлық қатысушылардың құжаттарын қарайды, олардың өндірістік мүмкіндіктері мен ауыл шаруашылығындағы жұмыс тәжірибесін бағалайды. Қарау қорытындысы бойынша ең көп балл жинаған өтініш берушіге 49 жыл мерзімге ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалануға учаске беріледі.

Жайылымдар мен шөп шабуға арналған жер учаскелері өтініш берушінің пайдалану мақсаты мен санатына қарай беріледі.

Ауыл шаруашылығы құрылымдары (шаруа және фермер қожалықтары) үшін жайылымға арналған жер учаскелері конкурстық негізде ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалануға беріледі. Конкурсқа қатысу үшін өтініш беруші учаскенің орналасқан жері бойынша әкімдікке оны конкурсқа шығару туралы өтініш береді немесе жарияланған конкурсқа қатысады. Конкурстар жер комиссиясымен өтінімдерді міндетті түрде қараумен, жер заңнамасында белгіленген тәртіппен өткізіледі.

Жеке қосалқы шаруашылықтың малын жаю үшін жекелеген жайылымдық учаскелер жеке жер пайдалануға берілмейді. Мал жаю жергілікті атқарушы органдар әзірлейтін және халықтың жайылымдық жерлерді пайдалану тәртібі мен шекарасын айқындайтын Жайылымдарды басқару жөніндегі жоспарларға сәйкес жүзеге асырылады.

Азаматтарға шөп шабу үшін жер учаскелері өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығымен 5 жылға дейінгі мерзімге конкурс өткізбей беріледі. Шөп дайындау үшін учаске алу үшін азамат учаскенің орналасқан жері бойынша әкімдікке оның орналасу схемасын қоса бере отырып өтініш береді. Өтініш «Сауда-саттықты (аукциондарды) өткізуді талап етпейтін, мемлекет меншігіндегі жер учаскелеріне құқықтар алу» мемлекеттік қызмет көрсетілетін шеңберінде «Электрондық үкімет» порталы арқылы беріледі.

Мысал:
Шаруа қожалығына иелік ететін өтініш беруші әкімдікке ауданы 150 гектар жайылым үшін жер учаскесін беру туралы өтінішпен жүгінеді. Құжаттарды тексергеннен кейін учаске конкурсқа шығарылады, оның қорытындысы бойынша шаруашылыққа ұзақ мерзімді өтеулі жер пайдалану құқығы беріледі. Басқа азамат «Электрондық үкімет» порталы арқылы шөп шабу үшін ауданы 10 гектар учаскеге өтініш береді. Әкімдікпен келісілгеннен кейін учаске өтеусіз жер пайдалану құқығымен 5 жыл мерзімге беріледі.