Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан Республикасының азаматтығын алу шарттарының бірі – мемлекеттік тілді, Қазақстан Республикасы Конституциясының негіздерін, Қазақстан тарихын білу көлемін айқындау бойынша тестілеуден өту. Тестілеу өткізудің талаптары ҚР Ғылым және жоғары білім министрінің 2026 жылғы 12 қаңтардағы №9 бұйрығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау немесе азаматтығын қалпына келтіру кезінде мемлекеттік тілді қарапайым деңгейде, Қазақстан Республикасы Конституциясының негіздерін, сондай-ақ Қазақстан тарихын білу көлемін айқындау бойынша тестілеуді өткізу қағидаларында» көрсетілген.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600037844
Мысалы, шетел азаматы Арон Қазақстан Республикасының азаматтығын алу үшін тестілеуге қатысқысы келеді. Ол үшін ол https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600037844 сілтеме арқылы өтіп, оның талаптарымен танысады. Одан кейін ол testcenter.kz сайты арқылы тестілеуге тіркеліп, тіркелгеннен кейін мемлекеттік тіл, ҚР Конституциясының негіздері мен Қазақстан тарихынан тест тапсырады.
Елімізде жергілікті атқарушы органдардың жанынан құрылған 116 тілдерді оқыту орталығы жұмыс істейді. Орталықтардың тізімі мына сілтеме бойынша қолжетімді:
https://www.gov.kz/memleket/entities/language/documents/details/443373?lang=kz.
Аталған орталықтарда азаматтарға қазақ тілі тегін оқытылады. Орталықтардан бөлек қазақ тілін жаппай ашық онлайн курсы арқылыүйренуге де болады. Мысалы, азамат Ольга қазақ тілін Астана қаласында офлайн форматта тегін үйренгісі келді. Ол үшін оған Астана қаласының тіл оқыту орталығы «Руханият» КММ сілтеме арқылы ресми парақшасына өтіп https://share.google/tfNcazdEFhSgVjM6L сайтта берілген байланыс нөміріне хабарласып, тегін қазақ тілін оқыту курсына тіркеле аласыз.
«Болашақ» халықаралық стипендиясына үміткерлер Қазтест сертификатын алу үшін testcenter.kz сайтына тіркеліп, тестілеуге қатысуға өтініш береді. Одан соң белгіленген күні тест тапсыра алады.
Мысалы, «Болашақ» халықаралық стипендиясына үміткер Гауһар Қазтест тапсыруды жоспарлауда. Ол алдымен testcenter.kz сайтына тіркелуі қажет. Одан соң сайттағы «Қазтест» бөліміне өтеді, сол кезде «Тестіленушілерге» батырмасын таңдап, тестілеуден өтуге өтініш береді. Содан кейін Гаухардың жеке кабинетіне тестілеу өтетін уақыты, орны және аудиториясы жазылған хабарландыру келеді.
Жыл сайын Польша Үкіметі қазақстандық азаматтарды келесі бағыттар бойынша оқытуға гранттар бөледі: «бакалавриат» (3 орын), «магистратура» (4 орын), «докторантура» (4 орын).
Шарттар Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Польша Республикасы Үкіметі арасындағы білім беру саласындағы ынтымақтастық туралы келісімде айқындалған: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1600000328.
Мысалы: Мен, Мұрат, магистратураны аяқтағаннан кейін оқуымды жалғастыруды жоспарлап отырмын және Польшада «докторантура» бағыты бойынша гранттар бөліне ме, соны білгім келеді.
Қайырлы күн, Мұрат. Иә, сіз Польша жоғары оқу орындарында «докторантура» бағдарламасы бойынша оқу үшін құжат тапсыра аласыз, себебі Польша жыл сайын докторантураға 4 орын бөледі.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 15 қарашадағы № 522 «Мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес (бұдан әрі – Ережелер) https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035385, жеке кәсіпкерлік субъектілерін, ұлттық және шетелдік компанияларды ғылыми-инновациялық салаға тарту, оларда ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық және инновациялық қызметті дамытуға уәждемені қалыптастыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, сондай-ақ ғылыми-техникалық қызметке байланысты қатынастарды реттеу мақсатында қағидалар әзірленді. мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу.
Мемлекеттік-жекешелік әріптестік (бұдан әрі – МЖӘ) негізінде ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік – конструкторлық жұмыстарды ұйымдастыру мен жүргізудің негізгі міндеттері:
1) таланттарды анықтау, тәрбиелеу, тарту және ұстап қалу және ғылыми, инженерлік және кәсіпкерлік кадрлардың кәсіби өсуі үшін қолайлы жағдайлар жасау;
2) инновациялық қызметті қолдау, инновацияларды тиімді енгізу, жоғары технологиялық өндірістерді, корпоративтік инновацияларды және технологиялар трансфертін дамыту үшін жағдайлар жасау;
3) стартап-инфрақұрылымды және венчурлік инвестициялау мәдениетін дамыту үшін жағдайлар жасау;
4) инновацияларға сұранысты ынталандыру;
5) мемлекеттік технологиялық саясатты іске асыру үшін қолайлы жағдайлар жасау.
Мысалы, мен жас ғалыммын, энергетика саласындағы зерттеулермен белсенді айналысамын. Мен мемлекеттен қолдау ала аламын ба және зерттеу барысында бірлескен жұмысты жүзеге асыра аламын ба?
Ия, сіз өзіңіздің зерттеулеріңізді жүзеге асыруға көмек ала аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2024 жылғы 1 қарашадағы № 507 «Ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу туралы есептің негізінде олардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүзеге асыруға (сатып алуға) арналған шығыстар бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары, пайдалануға беру актісі бар есептің негізінде олардың ғылыми орталықтар құруға арналған шығыстар бойынша ғылыми орталық құруы, ендіру актісі бар ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар нәтижелерін ендіру туралы есептің негізінде олардың ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды жүзеге асыруға (сатып алуға) арналған шығыстар бойынша ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстары бойынша адамдарға хабарламаларды беру нысанын, мерзімі мен қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес (бұдан әрі – Бұйрық) https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035329.
Ғылыми немесе ғылыми-техникалық қызметті, сондай-ақ жеке кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын Субъект ғылым саласындағы уәкілетті органға «ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» автоматтандырылған ақпараттық жүйесі арқылы салықтық жеңілдіктер мен салықтық шегерімдер алуға өтінім бере алады.
Мысалы, мен, Қазақстан Республикасының азаматы, ғылыми және ғылыми-техникалық қызметпен айналысамын, маған ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығыстар бойынша салықтық жеңілдіктер мен шегерімдер түрінде көмек қажет. Мен осындай көмек ала аламын ба?
Ия, сіз салық жеңілдіктерін ала аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қазандағы № 491 «Ғылыми-техникалық кеңес бойынша үлгілік ережені бекіту туралы» (бұдан әрі – Бұйрық) бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035287, ғылыми-техникалық кеңес (бұдан әрі – ҒТК) – реттелетін салалардағы салалық уәкілетті органдар, ғылыми ұйымдар және жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары жанындағы консультативтік-кеңесші орган.
ҒТК қызметі мынадай негізгі міндеттерді шешуге бағытталған:
1) ғылым және ғылыми-техникалық, технологиялық және инновациялық қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруға ұсыныстар әзірлеу және жәрдемдесу;
2) ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламаларды іске асыруды қалыптастыру бойынша ұсыныстар әзірлеу;
3) салалық ғылыми ұйымдарды дамытуға және технологиялық және инновациялық қызметті ұйымдастыруға ұсыныстар әзірлеу және қатысу.
ҒТК төраға мен тұрақты мүшелерден тұрады. ҒТК құрамына салалар бойынша жетекші ғалымдар, мемлекеттік органдар мен даму институттарының, «Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер палатасының, Ұлттық холдингтер мен компаниялардың өкілдері, ұлттық ғылыми кеңестердің, жеке кәсіпкерлік субъектілерінің салалық қауымдастықтарының, жер қойнауын пайдаланушылардың, сондай-ақ ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері болып табылатын бейінді ғылыми ұйымдардың мүшелері кіреді.
Мысалы, мен Қазақстан Республикасының азаматымын, уәкілетті органның реттелетін салаларында докторлық (PhD) философия дәрежесі және ғылыми-зерттеу және (немесе) ғылыми-педагогикалық жұмыс өтілі 5 жыл. ҒТК құрамына кіре аламын ба? Иә, сіз ҒТК құрамына қосылуға өтініш бере аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 10 қаңтардағы № 8 «Технологиялардың әзірлігі мен ұйымдардың технологиялық әзірлігі деңгейлерін айқындау әдістемесін бекіту туралы» бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz.rus/docs/V2400035634 технологиялар мен ғылыми зерттеулердің дайындық деңгейін анықтау үшін «технологиялардың дайындығы мен ұйымдардың технологиялық дайындығы деңгейлерін анықтау әдістемесі» арнайы әдістемесі белгіленді. Ол гранттық, бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерінің ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру бойынша конкурсқа ұсынылған ғылыми зерттеулер кезеңінің әзірлену дәрежесін және аяқталу дәрежесін бағалауға арналған.
Мысалы, азамат А. ұзақ уақыт бойы ғылыми зерттеулермен айналысып, инновациялық технологияны дамытты және ол әзірлеуге дайындық деңгейін анықтағысы келеді. Азамат А. осы әдісті қолдана отырып, өз зерттеулерінің дайындық деңгейін дербес анықтай ала ма? Ия, азамат А. бұл әдісті қолдана алады.
Қазақстан аумағында сапарлар кезінде «Болашақ» бағдарламасының стипендиаттарына әуе көлігімен немесе теміржол көлігімен (тікелей маршрут бойынша) жүру шығындары өтеледі. Бұл ретте өтемақы сомасы купе вагонындағы билет құнынан аспайтын мөлшерде есептеледі. Қымбат санаттағы билеттер, атап айтқанда: жоғары жайлылықтағы вагон санаты, сондай-ақ жүрдек пойыздардағы «Турист» және «Бизнес» сыныптары бойынша билеттер өтелмейді. Қосымша түрде теміржол кассасынан өз маршрутыңыз бойынша жол жүру билеті құны көрсетілген анықтаманың түпнұсқасын ұсыну қажет.
Аталған мәселе Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 7 қазандағы № 413 бұйрығымен реттеледі:
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880
Мысалы:
Мен, Исатай, «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты болып табыламын және National University of Singapore (Сингапур) университетінің магистратурасына оқуға түстім. Ақтау қаласында тұрамын. Мен Ақтау – Астана бағыты бойынша, әрі қарай Астана – Сингапур бағыты бойынша әуе билетін сатып алдым. Ақтау – Астана, яғни Қазақстан Республикасы аумағындағы ішкі бағыттағы әуе билеті құны өтелуге жата ма?
Иә, Қазақстан Республикасы аумағындағы ішкі бағыт бойынша әуе билеті құны өтелуге жатады, алайда өтемақы әуе билеті құны бойынша емес, теміржол көлігі тарифі шегінде, купе вагонында жүру құнынан аспайтын мөлшерде жүзеге асырылады. Сондай-ақ қосымша түрде теміржол кассасынан сіздің бағытыңыз бойынша жол жүру билеті құны туралы анықтаманың түпнұсқасын ұсыну қажет.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 13 сәуірдегі №163 бұйрығына сәйкес (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1200007613), әуе ұшу шығындары (әуе билеті) шетелдік жоғары оқу орнының академиялық күнтізбесіне сәйкес ұзақтығы 2 (екі) ай және одан да көп семестраралық каникул кезеңінде ғана төленеді (өтеледі). Ұзақтығы екі апта болатын семестраралық каникул кезеңіндегі ұшуға жұмсалған шығындар өтелмейді.
Мысалы: Менің ұлым «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты болып табылады және Бостон университетінде (Америка Құрама Штаттары) магистратурада білім алуда. Ұзақтығы 2 апта болатын каникул кезеңінде Қазақстанға келуді жоспарлап отыр. «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ оның әуе ұшу шығындарын төлей ме?
Жоқ, ұлыңыздың әуе ұшу шығындары төленбейді, себебі әуе ұшу шығындары тек ұзақтығы 2 (екі) ай болатын семестр аралық каникул кезеңіне ғана төленеді.