Жиі қойылатын сұрақтар

Уақытша тұруға рұқсат (УТР) – Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптар сақталған кезде көшіп келушілерге берілетін және оларға Қазақстан Республикасының аумағында уақытша тұруға құқық беретін құжат.

УТР келу мен болудың визасыз тәртібі туралы Қазақстан Республикасымен келісім жасасқан мемлекеттерден (Әзірбайжан, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан) келген азаматтар үшін тиісті санаттағы визаны ауыстырады.

Осылайша, шетелдіктер біздің еліміздің аумағында заңды болу үшін УТР – уақытша тұруға рұқсат ресімдей алады.

Жеке куәлік пен паспортты алған кезде туған күнінің, айының, жылының және орнының өзгеруіне байланысты мынадай құжаттарды ұсыну қажет:

- жазбаша өтініш;

- өтінішхаттың негізділігін растайтын құжат;

- ауыстыруға жататын жеке куәлік, паспорт;

- жеке куәлік үшін 0,2 АЕК сомасында мемлекеттік баж төленгені туралы түбіртек, көлемі 36 бет 8 АЕК мөлшерінде, көлемі 48 бет 12 АЕК мөлшерінде төлқұжат.

Бұл ретте уәкілетті қызметкер АХАТ органдарының ақпараттық жүйесінен интеграциялық өзара іс-қимыл арқылы анықтама деректерінің, туған күні мен орнының өзгеруі туралы мәліметтерді алатынын ескерген жөн. Алайда, олар болмаған жағдайда, Қазақстан Республикасы азаматының белгілеу деректерін, туған күні мен орнын өзгерту жөніндегі паспортын, жеке куәлігін беруге ресімдеу, неке қию (бұзу) бойынша тегін өзгерту жағдайларын қоспағанда, көші-қон қызметінің уәкілетті қызметкері белгілеу деректерін өзгертудің дұрыстығын анықтау және белгілеу деректерін ауыстыру туралы қорытынды шығару үшін тексеру жүргізілгеннен кейін жүргізілетін болады, ұлттық дәстүрлерге сәйкес ұлты қазақ адамдарға тегі мен әкесінің аты.

Осыған байланысты тексеру материалында анықтама деректерінің өзгергені туралы куәліктің (ол болған кезде), туу туралы қайталама куәліктің (ол болған кезде) көшірмесін ұсыну талап етіледі. Сондай-ақ, бастапқы туу туралы куәлік берілген АХАТ органынан анықтама деректеріне енгізілген өзгерістерді растау үшін туу туралы акт жазбасының көшірмесі талап етілетін болады.

16 жасқа толмаған балаларға, сондай-ақ жеке басын куәландыратын құжаттарға, 16 жасқа толған адамдарға Қазақстан Республикасы азаматының паспортын ресімдеуге арналған құжаттар тізбесі:

1) баланың туу туралы куәлігі не оның цифрлық нысаны;

2) жеке басын сәйкестендіру және Қазақстан Республикасының азаматтығын растау үшін – ата-анасының біреуінің (заңды өкілінің) жеке басын куәландыратын құжат не оның цифрлық нысаны;

3) Қазақстан Республикасы азаматының паспорты, оны 16 жасқа толғанға дейін алған жағдайда;

4) нотариалды куәландырылған өтініш-баланың Қазақстан Республикасы азаматының жеке басын куәландыратын құжаттарды алуына шетелдіктің ата-анасының келісімі (Бала Қазақстан Республикасынан тыс жерде туылған және ата-анасының азаматтығы әртүрлі болған жағдайда, олардың бірі бала туған кезде Қазақстан Республикасының азаматтығында болған және осы уақытта ата-анасының екеуі де Қазақстан Республикасынан тыс жерде тұрақты тұратын).

Тұрақты тұруға арналған визасы, инвестициялар жөніндегі уәкілетті органның өтініші бойынша берілген инвесторлық көп мәрте визасы, шетелдіктердің Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат алуы үшін талап етілген кәсіптер тізбесіне сәйкес берілген визасы бар не Қазақстан Республикасымен келісім жасасқан мемлекеттерден келген шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар келу мен болудың визасыз тәртібі туралы не Қазақстан Республикасында босқын мәртебесі бар адамдар, сондай-ақ этникалық қазақтар оларға берілген виза санатына қарамастан ішкі істер органдарына тұрақты тұруға рұқсат алу үшін жеке өзі жүгінеді және ІІМ-нің 2015 жылғы 4 желтоқсандағы № 992 "Қазақстан Республикасында шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға уақытша және тұрақты тұруға рұқсат беру қағидаларын бекіту туралы" бұйрығына сәйкес құжаттардың бекітілген тізбесін ұсынады құжаттар: 1)осы шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға Қазақстан Республикасында уақытша және тұрақты тұруға рұқсат беру қағидаларына (бұдан әрі – қағидалар) 4-қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат беру туралы өтініш-сауалнама;

2) өтініш берілген күнге күнтізбелік 180 күннен асатын қолданылу мерзімі көрсетілетін қызметті алушының шетелдік паспортының көшірмесі және түпнұсқасы (салыстыру үшін), азаматтығы жоқ адамның құжаты;

3) Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2023 жылғы 30 маусымдағы № 531 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат алуға үміткер шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасында болу кезеңінде өзінің төлем қабілеттілігін растау қағидаларына сәйкес өзінің төлем қабілеттілігін растау туралы құжат (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде тіркелген); № 33001), не "Халықтың көші – қоны туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 49-бабының 4)тармақшасына сәйкес төлем қабілеттілігін растаудан босату үшін негіздердің бар екендігін куәландырушы;

4) тиісті мемлекеттің құзыретті органы берген (егер халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасында босқын мәртебесі бар адамдарды және Қытай Халық Республикасы азаматтарының этникалық қазақтарын қоспағанда) азаматтық тиесілілігі және/немесе тұрақты тұратын мемлекетте соттылығы (соттылығының болмауы) туралы құжат;

5) 14 жастан 18 жасқа дейінгі баланың Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға нотариалды куәландырылған келісімі;

6) жеке немесе заңды тұлғамен нотариалды куәландырылған Шарт (Қазақстан Республикасында болу кезеңінде өзінің төлем қабілеттілігін растайтын көрсетілетін қызметті алушылар үшін) не жеке немесе заңды тұлғаның өтініш берушіге тұру үшін тұрғын үй беру және кемінде күнтізбелік 180 күн мерзімге тұрақты тіркеу есебіне қою туралы нотариалды куәландырылған өтініші;

7) "Қазақстан Республикасына шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың келуіне тыйым салатын аурулардың тізбесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2011 жылғы 30 қыркүйектегі № 664 бұйрығына сәйкес болуы шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасына келуіне тыйым салатын аурулардың болмауы туралы шетелдікті медициналық куәландыру туралы анықтама (медициналық 028/у нысанындағы анықтама), (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7274 болып тіркелген);

8) өлшемі 35х45 мм бір фотосурет;

9) мемлекеттік баж төленгені туралы құжат;

10) "шетелдіктердің Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат алуы үшін талап етілетін кәсіптердің тізбесін және Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат алу үшін талап етілетін кәсіптердің тізбесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 20 ақпандағы № 49 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат берудің оңайлатылған тәртібі белгіленетін, талап етілетін кәсіптер тізбесінің талаптарына жауап беретін адамдар (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 31938 болып тіркелген) - салалық мемлекеттік органның Қазақстан Республикасы Ұлттық жіктеуішінің (бұдан әрі - НКЗ) сабақ тобын көрсете отырып және НКЗ (кәсіп, дағдылардың деңгейі мен мамандануы, диплом, мамандандыру бойынша жұмыс өтілі, біліктілік деңгейі) талаптарына сәйкес келетін өтінішхаты.

11) "дактилоскопиялық және геномдық тіркеуді жүргізу қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 31 қаңтардағы № 36 қаулысына сәйкес шетелдіктің немесе азаматтығы жоқ адамның дактилоскопиядан өткені туралы анықтама.

3), 4), 7) тармақшаларда көрсетілген құжаттардың қолданылу мерзімі 180 күнтізбелік күннен аспайды.

Қазақстан Республикасындағы басқа мемлекеттердің дипломатиялық өкілдіктері мен консулдық мекемелері арқылы өзге мемлекеттің азаматтығын ресімдеген және Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тіркелген көрсетілетін қызметті алушы тармақшаларда көрсетілген құжаттарды ұсынады 1), 2), 8), 9).

Он сегіз жасқа толмаған, ата-анасымен не ата-анасының бірімен бірге келген не Қазақстан Республикасының азаматы не Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдік немесе азаматтығы жоқ адам болып табылатын заңды өкілі (ата-анасы, қорғаншысы, қамқоршысы) 1), 2), 5-тармақшаларда көрсетілген құжаттарды ұсынады), 6), 8), 9), сондай-ақ: туу туралы куәліктің немесе кәмелетке толмаған баланың жеке басын куәландыратын басқа құжаттың көшірмесі және түпнұсқасы (салыстыру үшін); нотариалды куәландырылған өтініш-екінші ата-ананың (ата-анасының екеуінің де), ол (олар) Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде тұрған жағдайда, келісімі.

Шет тілінде жасалған құжаттар қазақ немесе орыс тілдеріне аударылуға тиіс. Бір тілден екінші тілге аударманың дұрыстығын "Нотариат туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 80-бабына сәйкес нотариус куәландырады.

Егер Қазақстан Республикасының заңнамасында немесе ратификацияланған халықаралық шартта өзгеше көзделмесе, шет мемлекеттер билігінің қатысуымен жасалған немесе осы биліктен шығатын құжаттар мен актілер "Қазақстан Республикасының Консулдық жарғысын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 25 сәуірдегі № 240 Жарлығының 60-тармағына сәйкес жария ету болған кезде қарауға қабылданады. Рұқсат беру туралы өтінішхат оң қаралған жағдайда, шетелдік тұрақты тұрғылықты жері бойынша тіркелуге және Шетелдіктің тұруға ықтиярхатымен құжатталуға тиіс.

     Қарау мерзімі 45 күнтізбелік күн.

Тұрақты тұруға кету құжаттарын ресімдеу жөніндегі қағидаларға сәйкес қызметті Халыққа қызмет көрсету орталығына жүгіну арқылы қағаз форматта алуға болады.

Осыған байланысты, Сіз Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тіркелген жеріңіз бойынша Халыққа қызмет көрсету орталығына (бұдан әрі - ХҚКО) жүгінуіңіз қажет.

Қажетті құжаттар тізімі:

1) өтініш-сауалнама;

2) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігі мен паспорты, он алты жасқа толмаған балалардың туу туралы куәлігі, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхаты (жеке басын сәйкестендіру үшін);

3) алимент төлеу туралы келісім (алимент төлеу жөніндегі атқару парағы болған жағдайда);

4) он жасқа толған баланың ата-анасымен не өзге де заңды өкілдерімен (бала сізбен бірге кеткен жағдайда) кететіні туралы шешім қабылдаған кезде оның пікірін есепке алу туралы қорғаншылық және қамқоршылық органдарының қорытындысы;

5) он сегіз жасқа толмаған Қазақстан Республикасының азаматтары ата – анасының бірімен (қорғаншысымен, қамқоршысымен) бірлесіп тұрақты тұруға кеткен кезде-Қазақстан Республикасының аумағында тұратын басқа ата-анасының нотариалды куәландырылған келісімі. Келісім болмаған жағдайда кәмелетке толмағанның кетуіне сот тәртібімен рұқсат етілуі мүмкін;

6) мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжаттардың көшірмесі.

Күнтізбелік 20 күн ішінде ішкі істер органдары мемлекеттік органдарға салықтық, алименттік және өзге де берешек бойынша, әкімшілік айыппұлдар бойынша тексеруге, өтініш берушінің мемлекеттік және заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын мәліметтерді иеленуіне, сот оған жүктеген міндеттемелерді орындаудан жалтаруына, қылмыс жасағаны үшін сотталуына, азаматтық сот ісін өндірісінде ол жауапкер болып табыла ма, жоқ па деген сауалдар жібереді.

Шығудан бас тарту үшін негіздер болмаған кезде тіркеуден шығару үшін жолдама беріледі.

Қазақстан Республикасының қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерінде өзге тәртіп көзделмеген.

ҚР қолданыстағы заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдануы мүмкін:

      1) Қазақстан Республикасының аумағында заңды негіздерде кемінде бес жыл тұрақты тұратын не Қазақстан Республикасының азаматтарымен кемінде үш жыл некеде тұрған адамдар.

      Бұл талап кәмелетке толмағандарды, әрекетке қабілетсіз адамдарды және Қазақстан Республикасы алдында ерекше еңбегі бар не кәсіптері бар және Қазақстан Республикасының Президенті белгілейтін тізбе бойынша талаптарға жауап беретін адамдарды және олардың отбасы мүшелерін Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау кезінде талап етілмейді;

      2) Қазақстан Республикасына тұрақты тұру мақсатында келген, жақын туыстарының бірі - Қазақстан Республикасының азаматтары: баласы (оның ішінде асырап алынған баласы), жұбайы (зайыбы), ата-анасының (асырап алушыларының) біреуі, әпкесі, ағасы, атасы немесе әжесі бар бұрынғы одақтас республикалардың азаматтары.

     Бұдан басқа, жеңілдетілген (тіркеу) ҚР азаматтығын қабылдау тәртібі бар, оған сәйкес азаматтыққа қабылдануы мүмкін:

      1) қандастар. Қазақстан Республикасының аумағында тұру мерзіміне қарамастан заңды негіздерде тұрақты тұратындар;

      2) жаппай саяси қуғын-сүргіндердің құрбандары, сондай-ақ олардың ерік-жігерінсіз азаматтығынан айырылған немесе жоғалған, тұру мерзіміне қарамастан заңды негіздерде Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұратын ұрпақтары, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар негізінде оңайлатылған тәртіппен Қазақстан Республикасының азаматтығын алуға құқығы бар адамдар;

      3) Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарында оқитын этникалық қазақтар.

      4) тұру мерзіміне қарамастан, Қазақстан Республикасының аумағында заңды негіздерде тұрақты тұратын Қазақстан Республикасы азаматтарының жесірлері.

      Азаматтықты оңайлатылған (тіркеу) тәртіппен алу туралы материалдарды қарау мерзімі өтініш берілген күннен бастап үш айдан аспауға тиіс, ҚР Президентінің Жарлығы бойынша-алты айдан аспауға тиіс.

       Шет мемлекеттің азаматтығын қабылдаған Қазақстан Республикасының азаматы өзге азаматтығын алған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде паспортты және/немесе жеке куәлікті бір мезгілде тапсыра отырып, шетел азаматтығын алу фактісі туралы Қазақстан Республикасының Ішкі істер органдарына (ҚР шегінен тыс жерде тұрған жағдайда - Қазақстан Республикасының шет елдердегі мекемелеріне) хабарлауға міндетті.

Өзге мемлекеттің азаматтығын алған күннен бастап күнтізбелік 30 күннен астам мерзімнен асатын хабарламағаны немесе хабарламағаны үшін азамат жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл түрінде әкімшілік жауаптылыққа тартылады не Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге әкімшілік шығарып жіберіледі.

Жазаны шартты түрде мерзімінен бұрын босатудың (бұдан әрі-ШМББ) немесе жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жазамен ауыстырудың (ЖЖА) негізгі шарттары сотталғанның қылмыспен келтірілген зиянды толық өтеуі және жазаны өтеудің белгіленген тәртібін қасақана бұзудың болмауы болып табылады.

Мекеме әкімшілігі сотталғанның ШМББ немесе ЖЖА туралы өтінішхатына оның жазасын өтеу кезеңінде жеке басын, мінез-құлқын, жұмысқа және оқуға қатынасын сипаттайтын мәліметтер қоса беріледі және сотталған адам өтініш жасағаннан күннен бастап 10 күн мерзім ішінде материалды сотқа жолдайды, сондай-ақ прокурорды жазбаша нысанда хабардар етеді.

Бұған қоса, ШМББ және ЖЖА ауыстыру мәселелерін қарау соттың құзіретіне жататын атап өтеміз.

Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес соттың сот төрелігін жүзеге асырудағы қызметіне аралсуға жол берілмейді және заңда көзделген жауапкершілікке әкеп соғады.

 

Ұстау жағдайлары бас бостандығынан айыру орындарындағы сотталғандардың мінез-құлқына тікелей байланысты. Егер сотталғанға оң мінездеме берілсе, онда ол жазасын бір мекемеде өтеу барысында дағдылы ұстау жағдайынан жеңілдікті ұстау жағдайына ауыстырылады. Режимді қаскөйлікпен бұзушы сотталғандар қалғандарынан бөлек, қатаң жағдайда ұсталады. Осылайша, сотталғандардың өз мінез-құлқына байланысты және сол арқылы оларға үлкен ынталанырушы әсер ететін жазаны өтеу шарттарын өзгертудің бірыңғай жүйесі жасалды.