Мемлекет басшысы республикалық штабтың отырысын өткізді

Қасым-Жомарт Тоқаев су тасқынына қарсы іс-шараларды үйлестіру және су тасқыны кезеңінің салдарын жою жөніндегі республикалық штабтың отырысында биылғы су тасқыны 2012 және 2017 жылдардағы су тасқыны ауқымынан асып түскенін атап өтті, олар 30 жылдағы ең ірі болып саналды. 

Бұл нені білдіреді? Болжалды жұмыс мүлдем болмады, бұл тиісті профильдегі мамандардың тапшылығына байланысты. Егер әкімдіктер жыл сайын барлық жоспарланған су тасқынына қарсы іс-шараларды орындаса, апаттың салдары мен ауқымы, тіпті ауа-райын ескере отырып, аз болуы мүмкін. Әкімдіктер бұл мәселемен айналыспаған сияқты. Қазіргі су тасқынының шыңы әлі өткен жоқ, сондықтан барлық күштер мен құралдарды, соның ішінде ІІМ, Ұлттық ұлан, Қарулы күштер мен ҰҚК-нің кадрлық және техникалық ресурстарын барынша жұмылдыру қажет. Еріктілерді, көмектескісі келетін азаматтарды тарту мәселесі бөлек тұр, бірақ бастысы ― мемлекеттік органдар. Жағдай кез келген уақытта күрт нашарлауы мүмкін. Қазір басты міндет ― адам шығынын болдырмау. Жіберілген қателіктер мен сәтсіздіктерді ескеру қажет, - деп атап өтті Мемлекет басшысы.

Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке, уәкілетті мемлекеттік органдарға және өңірлердің әкімдеріне бірқатар міндеттер қойды.

Зардап шеккен азаматтарға барлық қажетті көмекті көрсету қажет. Ол үшін Үкімет пен әкімдіктердің резервтері де, "Қазақстан халқына"қорының қаражаты да жұмылдырылуы тиіс. Осы жауапты сәтте отандық бизнестің барлық өкілдерін шетте қалмауға және адамдарға көмек қолын созуға шақырамын. Табиғи апаттан зардап шеккен барлық тұрғындар мен өңірлерге барынша қолдау көрсету қажет. Бүгінде бұл бәріміз үшін ортақ міндет. Қатты су тасқынынан зардап шеккен батыс аймақтарда көптеген ірі кәсіпорындар бар. Олардың ішінде "Самұрық-Қазына" қорының құрамына кіретін компаниялар, сондай-ақ кен орындарын игерумен айналысатын компаниялар бар. Олар адамдарға қажетті көмек көрсететініне және бүлінген инфрақұрылымды қалпына келтіруге белсенді қатысатынына сенімдімін, ― деді Президент.

Мемлекет басшысы Үкіметке зардап шеккен өңірлерде әлеуметтік маңызы бар қызметтер мен азық-түлік бағасының өсуіне жол бермеуді тапсырды.

Су тасқыны мен өрттің жағдайы жылдан жылға қайталанып жатыр. Жауапты органдар мен бейіндік қызметтердің (Қазсушар, Қазгидромет) болжамды-талдамалық жұмысы нашар ұйымдастырылған. Әрекет ету шаралары негізінен фактіден кейін немесе болжаудың аздығымен қабылданады. Сондықтан бізге дағдарыстық жағдайларды болжаудың тиісті тетігі өте қажет. Цифрлық даму министрлігі Экология, Су ресурстары және ТЖМ министрліктерімен бірлесіп жыл соңына дейін барлық ықтимал төтенше жағдайларды (су тасқыны, өрт және т.б.) модельдеуге, тиісті болжамдар, ұсынымдар мен іс-қимыл қадамдарын жасауға мүмкіндік беретін ақпараттық жүйені әзірлеуі тиіс. Айтпақшы, қазір Үкімет пен жергілікті атқарушы органдар, ең алдымен, облыс әкімдері жазғы кезеңге дайындалуы керек. Өрт және басқа да табиғи апаттар болуы мүмкін. Алдын ала қамдану қажет, қазіргідей емес:  ояна сап, кенеттен су тасқыны болғанын біліп отырмай. Мұнда ТЖМ мен "Қазақстан Ғарыш Сапары" ұлттық компаниясының еліміздің шығыс өңірлеріндегі су тасқынын модельдеу бойынша бірлескен жұмыс тәжірибесін пайдалануға болады,-деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президент жоспарды әзірлеп, ауыл шаруашылығы қажеттіліктері үшін тасқын суды сақтау жөнінде пәрменді шаралар қабылдауды тапсырды. Оның айтуынша, әкімдіктер еріген қар суын елді мекендерден өзен арналарына немесе су қоймаларына бұру жұмыстарын жүргізуі керек.

Мемлекет басшысы сондай-ақ 2030 жылға дейін су ресурстарын басқару жүйесін дамытудың Үкімет бекіткен тұжырымдамасын сынға алды. Оның пікірінше, оны іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары су тасқынынан болатын залалдың алдын алу және азайту мәселесін кешенді шешуге мүмкіндік бермей, декларативтік сипатта болған. Тұжырымдаманың ережесін қайта қарау тапсырылды.

Құзыретті мекемелер (әкімдіктер, ТЖМ, су ресурстары министрлігі) бірлесіп жұмыс істемейді, жауапкершіліктен жалтарады. Жұмысты бір-біріне сілтейді. Егер жағдай өзгермесе, жауапты тұлғаларды қызметтен шеттету керек. Мемлекеттік органдар мен әкімдіктер арасында коммуникацияның нақты және тұрақты алгоритмі жоқ. Тиісті министрлік елдің табиғи апаттарға дайындығын бақылауы керек. Бұл оның басты міндеті. Бұл мәселеге баса назар аудару керек. Министрлік гидротехникалық және басқа да маңызды нысандардың жай-күйін тексеріп, сенімді деректер беруі тиіс, - деп атап өтті Президент.

Ол су тасқынына қарсы күрес мәселесінде халықаралық тәжірибеге назар аударуға және басқа елдердің су тасқынымен қалай күресетінін мұқият зерттеуге шақырды.

Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанда су ресурстары және ирригация бойынша техникалық мамандар жетіспейтінін атап өтті. Үкіметке бұл мәселе бойынша жедел шешім қабылдау тапсырылды.

Тағы да қайталаймын: барлық шенеуніктер су тасқынының алдын алуға тікелей жауапты болуы керек. Мен Сіздің жұмысыңызға баға бердім. Ол немқұрайлылық пен кәсіпқойлықпен байланысты теріс. Нәтижесінде біздің азаматтарға үлкен материалдық залал келтірілді, олардың денсаулығы мен әл-ауқатына зиян келтіретін тұрмыстық қолайсыздықтарға тап болды. Әрине, мемлекет шығындарды өтеуді қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдайды. Мен азаматтарға: уайымдамаңыз, барлық шығындарды мемлекет, сондай-ақ кәсіпкерлер өтейді деп айтқым келеді. Бірақ қаржылық және саяси шығындар айтарлықтай емес. Мұны да ескеру керек. Сондықтан Үкімет алдында жұмыс өте көп. Сұраныс қатаң болады, - деді Президент.

Отырыс барысында Премьер-министр Олжас Бектенов, Төтенше жағдайлар министрі Шыңғыс Арынов, Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаров, Батыс Қазақстан облысының әкімі Нариман Төреғалиев, Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақалов, Шығыс Қазақстан облысының әкімі Ермек Көшербаев, Қарағанды облысының әкімі Ермағанбет Бөлекпаев, Ақмола облысының әкімі Марат  Ахметжанов,  Солтүстік Қазақстан облысының әкімі Гауез Нұрмұхамбетов, Ұлытау облысының әкімі  Берік Әбдіғалиұлы, облыс әкімі Абай Нұрлан Уранхаев сөз сөйледі.