Меню
Министрлік ішкі сауданы дамыту мәселелері бойынша мемлекеттік саясатты іске асыруға, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына баға мониторингін жүзеге асыруға, жекелеген халықаралық көрмелер ұйымдастыру мен өткізуге және мемлекеттік қызметтер көрсетуге, тауар биржалары саласында мемлекеттік саясатты іске асыруға, сондай-ақ электрондық сауданы дамыту және енгізу мәселелері бойынша мемлекеттік саясатты іске асыруға бағытталған.
2021 жылғы 25 наурыздағы жағдай бойынша апта сайынғы статистикалық деректерге сәйкес ел өңірлерінде 1-санаттағы он жұмыртқаның бағасы 340 теңгеден бастап 485 теңгеге дейін құбылады. Жыл басынан бері бағаның өсуі 11,9%-ды құрайды, деп хабарлайды ведомствоның баспасөз қызметі.
Естеріңізге сала кетейік, мемлекет бағаны реттей алатын әлеуметтік маңызы бар тауарлардың тізіміне тек 1-санаттағы жұмыртқа ғана жатады.
Бағаның өсуінің негізгі себептері құс тұмауына байланысты 2020 жылы өлім салдарынан 2020 жылы жұмыртқа өндірісінің 8,4%-ға қысқаруы болып табылады. Қазақстанның жұмыртқа өндірушілері қауымдастығының деректері бойынша өлім 2,6 млн.мекиен тауықты құрады. Бағаның өсуінің екінші себебі – жем-шөптің қымбаттауы (оның ішінде жемдік астық). Жыл бойы жем-шөптің құны 54.4%-ке ұлғайды.
Өңірлерде бағаның одан әрі өсуіне жол бермеу мақсатында жұмыртқа өндіруші компаниялар мен сауда объектілері (дүкендер, сауда желілері) арасында жұмыртқа сөрелеріне тікелей жеткізу және сатудың тіркелген бағасын қамтамасыз ету туралы меморандумдар жасалады. Әкімдіктер басқа да әлеуметтік маңызы бар тауарлар бойынша осындай жұмыстар жүргізуде.
Анықтама:
Ел бойынша барлығы 1472 ӘМАТ өндірушілері мен 11186 сауда объектілері арасында 12658 меморандум жасалды.
Бұдан басқа, жемдердің бағасының өсімін тежеу үшін «Азық-түлік корпорациясы» ҰК» АҚ базасында тұрақты жұмыс істейтін жемдік астық қорын құру бойынша жұмыстар жүргізілуде. Бұл жұмыртқа өндіру шығындарын азайтуға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік маңызы бар тауарлар бағасының өсуін тежеу жөніндегі деректер мен басқа да шаралар ҚР Сауда және интеграция министрлігі ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігімен және Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен бірлесіп әзірлеген арнайы Жол картасында көзделген.
Жол картасының қабылданған жедел іс-шараларының нәтижесінде, мереке күндеріне қарамастан, қажетті өнімдер дәстүрлі түрде қымбаттап жатса да, бағаның өсуін тежеуге мүмкіндік туды.
Мерекелік аптада (2021 жылғы 16-25 наурыз аралығында) әлеуметтік маңызы бар жұмыртқалардың бағасы 0,2% - ға төмендеді.
Бұл ретте, өткен аптада (2021 жылғы 9-16 наурыз аралығында) 1-санаттағы жұмыртқаларға бағаның өсуі бар болғаны 0,1% - ды құрады.
ҚР Сауда және интеграция министрлігі ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігімен және ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен бірлесіп Бағаны тұрақтандыру бойынша жол картасын әзірледі.
Жол картасы мынадай іс-шараларды қамтиды: тексерулер мен комплаенс, сауда шаралары, өндірісті ұлғайту және кәсіпорындарды қолдау, сондай-ақ заңнамалық өзгерістер.
Бірінші бағыт "Тексерулер және комплаенс". Бүгінгі таңда азық-түлік бағасының айтарлықтай өсуі байқалады. Бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу мақсатында монополияға қарсы орган мен әкімдіктер тарапынан бақылауды күшейту қажеттілігі туындады, деп хабарлайды ведомствоның баспасөз қызметі. ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің құзыретіне басым бизнес субъектілерінің бағалық сөз байласу фактілерін анықтау және олар анықталған жағдайда мұндай бұзушылықтың жолын кесу кіреді. Өз кезегінде, әкімдіктерге ӘМАТ-қа шекті бағалардың сақталуын бақылау құзыреті берілген.
Жол картасында әкімдіктерге, фискалдық және монополияға қарсы органдарға барлық қажетті бақылау іс-шараларын жүргізуге мүмкіндік беретін шағын бизнеске қатысты тексерулерді тағайындау алгоритмін қабылдау көзделген.
Екінші бағыт "Сауда шаралары". Бағаларды тежеудің пәрменді тетіктерінің бірі өңірлерде шекті бағаларды белгілеу болып табылады. Мәселен, күнбағыс майы мен жұмыртқа бойынша барлық өңірлерде шекті бағалар асып түсті. Әкімдіктер шекті бағаны белгілеуі тиіс. Сауда және интеграция министрлігі, өз кезегінде, осы тауарларға шекті бағаларды белгілеуді ұсынады.
Екінші әрекет ететін тетік – «айналым схемасы», яғни сауда желілеріне жеңілдікті қарыздар беру. Айналым схемасы шеңберінде тауарлар сауда желілерінің сөрелерінен нарықтық бағадан орташа алғанда 15-20% - ға төмен бағамен сатылады. Сауда және интеграция министрлігі айналым схемасын қаржыландыруды ағымдағы 21,9 млрд. теңгеден 50 млрд. теңгеге дейін кеңейтуді ұсынады. Сондай-ақ, Сауда және интеграция министрлігі тауарлардың, атап айтқанда, бұқашықтар мен қошқарлардың экспортына квоталар белгілеуді ұсынады. Себебі Өзбекстанға тірі ІҚМ мен ұсақ мал экспортының жоғары болуына байланысты сиыр еті бағасының өсу қаупі бар.
Өндірісті ұлғайту және кәсіпорындарды қолдау жөніндегі үшінші шара. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің қолдауы субсидиялауды білдіреді. Субсидиялауды ұлғайту, субсидиялау критерийлерін қайта қарау, сондай-ақ теміржол тасымалы шығындарының бір бөлігін өтеу өтемақысы, сауда объектілерінде оларды одан әрі сату үшін азық-түлік корпорацияларының резервінен әлеуметтік маңызы бар тауарларды бөлу, сондай-ақ электр энергиясына тарифтерді белгілеу көзделеді, өйткені бүгінде ӘМАТ өндірушілердің негізгі шығындарының бірі коммуналдық қызметтер болып табылады.
Бұдан басқа, ҚР Сауда және интеграция министрлігі тұрақтандыру қорларын импортқа тәуелді тауарларды сатып алуға қайта бағдарлауды ұсынады, себебі сыртқы бағалар ішкі бағаларға ауысады және бағаның жоғары өсуін береді. Бұл қант пен қарақұмықтан байқалады. Әлемдік бағаның өсуіне байланысты ішкі нарықтағы осы тауарлардың құны өсті.
Төртінші бағыт заңнамалық өзгерістерді қамтиды. Мәселен, тұрақтандыру қорларын қалыптастыру және әлеуметтік маңызы бар тауарларды өндірушілермен және жеткізушілермен ӘКК-нің форвардтық шарттарын жасасу кезінде мемлекеттік сатып алуды өткізудің ұзақ рәсіміне байланысты мәселе өзекті болып қалуда, бұл Жол картасында көрініс тапты.
ҚР Сауда және интеграция министрлігінің пікірінше, өндіріс көлемін, экспортты/импортты, егіс алқаптарын болжамай-ақ, Сауда және интеграция министрлігі азық-түлік тауарларының құнын болжай алмайды. Болжау институтын енгізу бағаның өсуіне жол бермеу бойынша тиісті шараларды алдын ала қабылдауға, тауарларды артық болуы бар өңірлерден тапшылыққа қайта бағыттауға, сол арқылы бағаларды ұстап тұруға мүмкіндік береді.
Естеріңізге сала кетейік, ҚР СИМ, ҚР АШМ және ҚР БҚДА-мен бірлесіп бағаны тұрақтандыру бойынша Жол картасын әзірледі, бұл туралы 2021 жылғы 11 наурыздағы Үкімет отырысында Сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов мәлім етті. Осыған байланысты, Сауда министрлігі мен бірқатар ОМО барлық салдарды әкімшілік тұтқалармен теңестіруге мәжбүр. Ол үшін мемлекет тарапынан бақылауды жүзеге асыру қажет.
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының (ӘМАТТ) өзіндік құнының өсуін тежейтін құралдардың бірі баға шектерін енгізу.
Қазіргі уақытта ӘМАТТ тізіміне 19 өнім кіреді: ұн, нан, мүйіз, жұмыртқа, қарақұмық, күріш, қант, күнбағыс майы және май, кейбір ет түрлері (сиыр, тауық), сүт өнімдері (сүт, айран, сүзбе), көкөністер (картоп, сәбіз, пияз, қырыққабат) және тұз.
Баға шегін жергілікті атқарушы органдар белгілейді. Әкімдіктер әр өнімнің бағасын аймақтағы ӘМАТТ тізімінен есептейді және бекітеді. Бұдан әрі бекітілген бағалардың дүкендердегі нақты бағамен сәйкестігін әкімдіктер де бақылайды.
Шекті бағадан асқан жағдайда сауда субъектілерге әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Сонымен, егер осындай факт анықталса, айыппұл 100 АЕК, егер қайталанса - 200 АЕК құрайды. Әкімшілік айыппұлдарды жергілікті атқарушы органдармен салынады.
Өз кезегінде, СИМ мемлекеттік органдарды аймақтардағы ӘМАТТ бағаларын белгілеу мәселелері бойынша үйлестіреді.
Сонымен бірге, СИМ ӘМАТТ үшін максималды сауда маркасының мөлшерін енгізді: сатушының маржасы өндірушінің сату бағасынан немесе көтерме жеткізушіні сатып алу бағасынан 15% аспауы керек.
Сауда-саттықтың максималды үстеме ережелерін, баға шектерін бұзушылықтарға жедел жауап беру немесе әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының негізсіз қымбаттау жағдайларын анықтау үшін, Сауда және интеграция министрлігі Қазақстан Республикасындағы бөлшек сауда объектілеріндегі бағаларды үнемі қадағалап отырады.
Жедел және сенімді ақпарат алудың маңызды арналарының бірі - Dosmart.kz кэшбэк-қызметі: әрбір қазақстандық тамақ өнімдерін сатып алғандығы туралы түбіртектің фотосуретін жібере алады және ұялы телефон шотына 1% дейін кэшбэк алады. Жинақталған ақпарат СИМ түседі, бұл бізге бағаны көтеру фактілері туралы тиісті әкімдікке шара қолдану үшін хабарлауға мүмкіндік береді.
Тұтынушылар әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасы көтерілген жағдайда, жергілікті атқарушы органға жүгіне алады.
Бағаны тұрақтандыру және бағаның күрт өсуіне жол бермейтін жүйелік шараларды әзірлеу мақсатында СИМ мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп Жол картасын әзірледі. Қарастырылған шаралар нарық субъектілеріне мемлекеттік бақылауды күшейтуге, қолданыстағы механизмдерді жетілдіруге, өндірісті ұлғайтуға және кәсіпорындарды қолдауға, заңнамалық өзгерістерге бағытталған.