Банкроттық жауапкершіліктен босатпайды, басшының шешімдері мен әрекеттері үшін жауап беруге тура келеді.
Кәсіпорын банкрот деп танылды, салық берешегі 1,2 млрд теңгеге дейін өсті, ал оның басшысына айыптау үкімі шығарылды. Бұл оқиға банкроттық бұзушылықтардың салдарын нөлге түсірмейтінін және кінәлі адамдарды жауапкершіліктен босатпайтынын көрсетеді.
Кейде адал емес кәсіпкерлер кәсіпорынды банкрот деп тану жинақталған міндеттемелерден құтылуға және бұрын жасалған әрекеттер үшін салдардан жалтаруға мүмкіндік береді деп сенеді. Алайда заңнама банкроттық процедурасы басталғаннан кейін де кәсіпорын қызметін тексеру мүмкіндігін қарастырады.
Айқын мысал ретінде 2024 жылы сот шешімімен банкрот деп танылған серіктестіктердің бірімен болған жағдайды келтіруге болады.
Банкроттыққа дейінгі үш жыл ішінде кәсіпорын қызметін талдау барысында мемлекеттік кірістер органдары қосымша тексеруді қажет ететін мән-жайларды анықтады.
Атап айтқанда, басшы серіктестіктің тіркелген орнын бірнеше рет ауыстырған. Сонымен қатар кәсіпорын шоттарынан 1 млрд теңгеден астам қаражат шығарылған.
Кейінірек басшы өткен кезеңдер үшін қосымша салық декларацияларын ұсынды. Нәтижесінде алғашқыда 19 млн.теңге мөлшерінде салық берешегі қалыптасты.
Кәсіпорында берешекті өтеуге болатын мүлік болмағандықтан, серіктестік банкрот деп танылды. Алайда бұл оқиға осымен аяқталмады.
Одан кейінгі салықтық бақылау барысында қосымша мән-жайлар анықталып, салық берешегінің сомасы 1,2 млрд теңгеге дейін өсті.
Банкроттық жауапкершілікті тоқтатуға негіз болған жоқ.
2026 жылы сот басшыны қасақана банкроттық жасағаны және салық төлеуден жалтарғаны үшін кінәлі деп таныды. Үкім заңды күшіне енді.
Сонымен қатар қазіргі уақытта банкроттық басқарушының басшыны серіктестіктің қарыздары бойынша субсидиарлық жауапкершілікке тарту туралы талап арызы қаралуда.
Яғни кәсіпорынды банкрот деп тану процедурасы оның басшысы өз әрекеттері үшін жауапкершіліктен автоматты түрде босатылады дегенді білдірмейді.
Бұл жағдай басшылар мен құрылтайшылар үшін бизнесті адал жүргізу және салық заңнамасын сақтау неліктен маңызды екенін көрнекі түрде көрсетеді.
Банкроттық өз алдына бұзушылық болып табылмайды. Кәсіпорынның қаржылық қиындықтары да құқық бұзушылықтың бар екенін автоматты түрде білдірмейді. Алайда тексеру барысында активтердің шығарылуы, мүліктің жасырылуы, салық есептілігінің бұрмалануы немесе өзге де заңсыз әрекеттер анықталса, олар заңда көзделген жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін.
Мән-жайларға байланысты бұл әкімшілік жауапкершілік, қылмыстық жауапкершілік, салық берешегі сомасының ұлғаюы, субсидиарлық жауапкершілікке тарту, заңнамада көзделген тәртіппен берешекті өндіріп алу болуы мүмкін.
Сондықтан мүлікті алдын ала шығаруға, операцияларды жасыруға немесе кәсіпорынның төлем қабілетсіздігін жасанды түрде жасауға әрекеттену мәселені шешпейді, керісінше қосымша құқықтық салдарға әкелуі мүмкін.
Мемлекеттік кірістер органдары кәсіпорындардың қаржы - шаруашылық қызметін, ақша қаражатының қозғалысын, тіркеу деректеріндегі өзгерістерді, салық есептілігін және басқа да мәліметтерді талдайды.
Автоматтандырылған талдамалық құралдарды пайдалану сәйкессіздіктер мен күдікті операцияларды анықтауға, түрлі әрекеттер арасындағы өзара байланысты анықтауға және заңда көзделген шараларды қабылдау үшін ақпаратты уақтылы беруге мүмкіндік береді.
2025 жылдан 2026 жылдың қыркүйегіне дейінгі кезеңде құқық қорғау органдары қасақана банкроттық және басқа да заңсыз әрекеттер белгілері бойынша 18 қылмыстық іс қозғады, мемлекеттік кірістер органдары 51 әкімшілік іс жүргізуді бастады. Сот банкроттың 19 лауазымды тұлғасын субсидиарлық жауапкершілікке тартты, тағы 23 тұлғаға қатысты материалдар дайындалуда.
Банкроттық — бұл заңды процедура, міндеттемелерден жалтару тәсілі емес.
Банкроттық заңнамада кәсіпорын өз міндеттемелерін объективті түрде орындай алмайтын жағдайды реттеу үшін көзделген.
Алайда кәсіпорынды банкрот деп тану бұрын жасалған әрекеттерді тексеру қажеттілігін жоймайды және бұзушылықтар анықталған жағдайда кінәлі адамдарды жауапкершіліктен босатпайды.