Жиі қойылатын сұрақтар
Иә, болады.
Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру саласындағы құқықтары осындай шешіммен немесе әрекетпен (әрекетсіздікпен) бұзылған шаруашылық жүргізуші субъектілер (заңды тұлғалар немесе дара кәсіпкерлер) комиссияның шешіміне, әрекетіне (әрекетсіздігіне) дау айта алады.
Біріншіден, міндетті түрде шаруашылық жүргізуші субъект Комиссияға тиісті өтініш жіберуі керек. Мұндай өтінішті беру және қарау рәсімі Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2013 жылғы 19 наурыздағы № 46 «Еуразиялық экономикалық комиссияның, Кеден одағы комиссиясының шешімдеріне (актілеріне), олардың жекелеген ережелеріне немесе Еуразиялық экономикалық комиссияның әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) дау айту туралы Шаруашылық жүргізуші субъектілердің өтініштерін қарау тәртібі туралы» шешімімен белгіленген.
Комиссия мұндай өтінішті қарағаннан кейін ғана, егер өтініш беруші оны қарау нәтижелерімен келіспеген жағдайда, оның сот статуты мен Сот Регламентінде белгіленген тәртіппен Еуразиялық экономикалық одақтың Сотына осындай талаппен жүгінуге құқығы бар.
Ішкі нарықтағы кедергілер деп тосқауылдардың, алып қоюлар мен шектеулердің жалпы атауы түсініледі.
Кедергілер - ЕАЭО құқығына сәйкес келмейтін, ЕАЭО ішкі нарығының жұмыс істеуі шеңберінде тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, капиталдың, жұмыс күшінің еркін қозғалысы үшін кедергілер.
Алып қоюлар - мүше мемлекеттің ЕАЭО ішкі нарығының жұмыс істеуінің жалпы қағидаларын қолданбауы туралы ЕАЭО құқығымен көзделген алып тастаулар (шегінулер).
Шектеулер - дамуы ЕАЭО құқығымен көзделген экономикалық қатынастарды құқықтық реттеудің болмауы салдарынан туындаған, ЕАЭО ішкі нарығының жұмыс істеуі шеңберінде тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, капиталдың, жұмыс күшінің еркін қозғалысы үшін кедергілер.
Құжаттармен Еуразиялық экономикалық одақтың құқықтық порталында таныса аласыз http://docs.eaeunion.org.
Еуразиялық экономикалық комиссия (Комиссия) – бұл ЕАЭО-ның тұрақты жұмыс істейтін реттеуші органы. Комиссия кеңес пен алқадан тұрады.
Комиссияның негізгі міндеттері ЕАЭО-ның жұмыс істеу және даму жағдайларын қамтамасыз ету, сондай-ақ экономикалық интеграция саласында ұсыныстар әзірлеу болып табылады.
Комиссия өз қызметін қағидаттар негізінде жүзеге асырады:
– мүше мемлекеттердің өзара пайдасын, тең құқылығын және ұлттық мүдделерін есепке алуды қамтамасыз ету;
– қабылданатын шешімдердің экономикалық негізділігін;
– ашықтық, жариялылық және объективтілік.
Комиссияның өкілеттігі ЕАЭО туралы Шартта және ЕАЭО шеңберіндегі басқа да халықаралық шарттарда көзделген және мынадай салаларға қолданылады:
1) кедендік-тарифтік және тарифтік емес реттеу;
2) кедендік реттеу;
3) Техникалық реттеу;
4) санитариялық, ветеринариялық-санитариялық және карантиндік фитосанитариялық шараларды қамтиды;
5) кедендік әкелу баждарын есепке жатқызу және бөлу;
6) үшінші тараптарға қатысты сауда режимдерін белгілеу болып табылады;
7) сыртқы және өзара сауда статистикасы;
8) макроэкономикалық саясат;
9) бәсекелестік саясат;
10) өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы субсидиялары;
11) энергетикалық саясат;
12) табиғи монополиялар;
13) мемлекеттік және (немесе) муниципалдық сатып алулар;
14) көрсетілетін қызметтердің өзара саудасы және инвестициялар;
15) көлік және тасымалдау;
16) валюталық саясат;
17) зияткерлік меншік;
18) еңбек көші-қоны;
19) қаржы нарықтары (банк саласы, сақтандыру саласы, валюта нарығы, бағалы қағаздар нарығы);
20) Шартта және ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттарда айқындалған өзге де салалар.
Еуразиялық экономикалық одақ оның мақсаттары мен қағидаттарын бөлісетін кез келген мемлекеттің мүше мемлекеттермен келісілген шарттарда кіруі үшін ашық.
ЕАЭО-ға кіруге кандидат мемлекет мәртебесін алу үшін мүдделі мемлекет Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес төрағасының атына тиісті өтініш жібереді.
Мемлекетке ЕАЭО-ға кіруге кандидат мемлекет мәртебесін беру туралы шешімді Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес консенсуспен қабылдайды.
ЕАЭО туралы Шарт - халықаралық шарт, онда Еуразиялық экономикалық одақ құрылады, оның шеңберінде тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, капиталдар мен жұмыс күшінің еркін қозғалысы, осы Шартта және ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттарда айқындалған экономика салаларында үйлестірілген, келісілген немесе бірыңғай саясат жүргізу қамтамасыз етіледі. ЕАЭО туралы Шарт алып қоюларды және өзге де шектеулерді, оның ішінде тосқауылдарды, кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің мүше мемлекеттер нарығына өзара кіруін қысқартуды көздейтін ережелерді қамтиды. ЕАЭО туралы шарттың негізінде нормалары өзектендірілген және ДСҰ қағидаларына сәйкес келтірілген Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістіктің шарттық-құқықтық базасы жатыр.
ЕАЭО туралы Шарт 4 бөлімнен, 28 бөлімнен, 118 баптан, сондай-ақ 33 қосымшадан тұрады.
Жалпы құжатты екі бөлікке бөлуге болады.
Бірінші бөлімде, институционалдық бөлікте еуразиялық интеграцияның стратегиялық мақсаттары мен міндеттері баяндалған, ЕАЭО-ның халықаралық ұйым ретіндегі құқықтық мәртебесі айқындалған, ЕАЭО-ның негізгі қағидаттары, мақсаттары, құзыреті және құқығы тұжырымдалған, ЕАЭО органдарының жүйесі, олардың құзыреті, қалыптастырылу және жұмыс істеу тәртібі белгіленген, сондай-ақ ЕАЭО бюджеті туралы ережелер баяндалған.
Функционалдық (экономикалық) екінші бөлімде экономикалық өзара іс-қимыл тетіктері регламенттеледі, сондай-ақ интеграцияның салалық бағыттары бойынша міндеттемелер белгіленеді. Олардың арасында бірыңғай сауда саясаты және техникалық реттеу саласындағы саясат, келісілген макроэкономикалық және валюталық саясат, Көлік және энергетика саласындағы үйлестірілген (келісілген) саясат, келісілген (үйлестірілген) агроөнеркәсіптік саясат, өнеркәсіп саласындағы және еңбек көші-қоны саласындағы ынтымақтастық, тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы келісілген саясат бар.
ЕАЭО органдарының қызметін қаржыландыру ЕАЭО бюджеті туралы ережеде айқындалған тәртіппен қалыптастырылатын ЕАЭО бюджетінің қаражаты есебінен жүзеге асырылады. ЕАЭО бюджеті мүше мемлекеттердің үлестік жарналары есебінен ресей рублінде қалыптастырылады.
Еуразиялық экономикалық одақ бюджеті туралы Ережені, сондай-ақ ЕАЭО бюджетін және оның орындалуы туралы есепті Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес бекітеді. Ол сондай – ақ мүше мемлекеттердің ЕАЭО бюджетіне үлестік жарналарының мөлшерін (шәкілін) айқындайды.
ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттар, үшінші тараппен халықаралық шарттар және ЕАЭО органдарының шешімдері Үкіметаралық кеңес белгілеген тәртіппен ЕАЭО-ның интернет желісіндегі ресми сайтында ресми жариялануға жатады.
ЕАЭО органдары шешім жобаларын ЕАЭО-ның интернет желісіндегі ресми сайтында осы шешім қабылдау жоспарланып отырған күнге дейін кемінде күнтізбелік 30 күн бұрын алдын ала жариялауды қамтамасыз етеді. Жедел ден қоюды талап ететін ерекше жағдайларда қабылданатын ЕАЭО органдары шешімдерінің жобалары өзге мерзімдерде жариялануы мүмкін. Мүдделі тұлғалар осы органға өз түсініктемелері мен ұсыныстарын бере алады.
Бұдан басқа, комиссия шешімдерін қабылдаудың транспаренттілігін қамтамасыз ету мақсатында комиссияның Кәсіпкерлік қызметті жүргізу шарттарына әсер етуі мүмкін шешімдері осындай шешімдер жобаларының реттеуші әсеріне бағалау жүргізу ескеріле отырып қабылданады деп көзделген.
Еуразиялық экономикалық одақтың органдары:
Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес;
Еуразиялық үкіметаралық кеңес;
Еуразиялық экономикалық комиссия;
Еуразиялық экономикалық одақ соты.
Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес (Жоғары Кеңес, ЖЕЭК) ЕАЭО–ға мүше мемлекеттердің басшыларынан тұратын ЕАЭО-ның жоғары органы болып табылады. Жоғары Кеңес ЕАЭО қызметінің қағидаттық мәселелерін қарайды, интеграцияны дамыту стратегиясын, бағыттары мен перспективаларын айқындайды және ЕАЭО мақсаттарын іске асыруға бағытталған шешімдер қабылдайды.
Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шешімдері мен өкімдері консенсуспен қабылданады. Мүше мемлекеттер Жоғары Кеңестің шешімдерін өздерінің ұлттық заңнамасында көзделген тәртіппен орындауға тиіс.
Жоғары Кеңестің отырыстары жылына кемінде 1 рет өткізіледі. ЕАЭО қызметінің кезек күттірмейтін мәселелерін шешу үшін кез келген мүше мемлекеттің немесе Жоғары Кеңес Төрағасының бастамасы бойынша жоғары кеңестің кезектен тыс отырыстары шақырылуы мүмкін.
Еуразиялық үкіметаралық кеңес (Үкіметаралық кеңес) мүше мемлекеттердің үкімет басшыларынан тұратын ЕАЭО органы болып табылады. Үкіметаралық кеңес Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың, ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттардың және Жоғары Кеңес шешімдерінің іске асырылуын және орындалуын бақылауды қамтамасыз етеді; Комиссия Кеңесінің ұсынысы бойынша консенсусқа қол жеткізілмеген мәселелерді қарайды; комиссияға тапсырмалар береді, сондай-ақ ЕАЭО туралы шартта және ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттарда көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Еуразиялық Үкіметаралық Кеңестің шешімдері мен өкімдері консенсуспен қабылданады және мүше мемлекеттер өздерінің ұлттық заңнамасында көзделген тәртіппен орындауға тиіс.
Үкіметаралық кеңестің отырыстары қажеттілігіне қарай, бірақ жылына кемінде 2 рет өткізіледі. ЕАЭО қызметінің кезек күттірмейтін мәселелерін шешу үшін кез келген мүше мемлекеттің немесе үкіметаралық кеңес төрағасының бастамасы бойынша Үкіметаралық Кеңестің кезектен тыс отырыстары шақырылуы мүмкін.
Еуразиялық экономикалық комиссия - ЕАЭО-ның тұрақты жұмыс істейтін реттеуші органы. Комиссия кеңес пен алқадан тұрады. Комиссия нормативтік-құқықтық сипаты бар және мүше мемлекеттер үшін міндетті шешімдерді, ұйымдастырушылық – өкімдік сипаты бар өкімдерді және міндетті сипаты жоқ ұсынымдарды қабылдайды. Комиссияның шешімдері ЕАЭО құқығына кіреді және мүше мемлекеттердің аумақтарында тікелей қолдануға жатады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің шешімдері, өкімдері және ұсынымдары консенсуспен қабылданады. ЕЭК алқасының шешімдері, өкімдері және ұсынымдары айқын басым көпшілік дауыспен (Алқа мүшелерінің жалпы санының 2/3 дауысы) немесе консенсуспен (тізбесін ЖЕЭК айқындайтын сезімтал мәселелер бойынша) қабылданады.
Комиссия Мәскеуде орналасқан.
Еуразиялық экономикалық одақтың соты - Еуразиялық экономикалық одақтың тұрақты жұмыс істейтін сот органы болып табылады.
Сот қызметінің мақсаты мүше мемлекеттер мен ЕАЭО органдарының Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартты, ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттарды, ЕАЭО – ның үшінші тараппен халықаралық шарттарын және ЕАЭО органдарының шешімдерін біркелкі қолдануын қамтамасыз ету болып табылады. Сот мүше мемлекеттің не шаруашылық жүргізуші субъектінің өтініші бойынша ЕАЭО туралы шартты, ЕАЭО шеңберіндегі халықаралық шарттарды және (немесе) ЕАЭО органдарының шешімдерін іске асыру мәселелері бойынша туындайтын дауларды қарайды. Мүше мемлекеттің арызы бойынша дауларды қарау нәтижелері бойынша сот дау тараптарының орындауы үшін міндетті шешім шығарады. Шаруашылық жүргізуші субъектінің арызы бойынша дауларды қарау нәтижелері бойынша сот комиссияның орындауы үшін міндетті шешім шығарады.
Сот құрамына мүше мемлекеттердің ұсынуы бойынша Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес лауазымға тоғыз жыл мерзімге тағайындайтын әрбір мүше мемлекеттен екі судьядан кіреді. Сот істерді Соттың Үлкен алқасының, Сот Алқасының және Соттың Апелляциялық палатасының құрамында қарайды.
ЕАЭО Соты Минскіде орналасқан.
Мемлекеттердің Еуразиялық одағын құру идеясын алғаш рет Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 1994 жылғы 29 наурызда М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде сөйлеген сөзінде ұсынды. Оның негізінде қазақстандық көшбасшы әзірлеген жаңа тәуелсіз мемлекеттерді сапалы жаңа, прагматикалық және өзара тиімді экономикалық негізде интеграциялаудың ауқымды жобасы жатыр.
Жаңашылдық Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын одан әрі жетілдірумен қатар мақсаты келісілген экономикалық саясатты қалыптастыру және стратегиялық дамудың бірлескен бағдарламаларын қабылдау болатын жаңа интеграциялық құрылым құрудан тұрды. Жобаға сәйкес, Еуразиялық одақтағы интеграцияны жаңа интеграциялық бірлестіктің неғұрлым айқын әрі кеңейтілген институционалдық құрылымы және экономиканың түйінді секторларында, сондай-ақ саяси, қорғаныс, құқықтық, экологиялық, мәдени, білім беру салаларында оның реттеуші өкілеттіктерінің жеткілікті көлемі қамтамасыз етті.
Ыдыраудың ең шыңында айтылған Нұрсұлтан Назарбаевтың Еуразиялық бастамасы бірден қабылданбады және бірден қолдау таппады-бір жағынан ұлттық тәуелсіздік пен егемендікті нығайту, екінші жағынан экономикалық ынтымақтастықты дамыту міндеттері іс жүзінде қарсы болды.
Біртіндеп интеграцияның сәттілігі көбінесе ұлттық мүдделердің, ұлттық тәуелсіздік пен егемендіктің басымдылығын мойындаумен қамтамасыз етіледі, ал интеграцияның өзі экономикалық өсудің «тетігі» және посткеңестік мемлекеттердің қалыптасқан саяси «демаркациясының» арқасында қалыптасқан жаңа мүмкіндіктерді толыққанды іске асырудың қажетті шарты ретінде қабылдана бастады.