Қазіргі заманның агрессивті дамып келе жатқан инфекциялық емес аурулардың бірі – қант диабеті.
Әрбір 7 секунд сайын планетаның дәрігерлері бұл жағымсыз диагнозды түрлі пациенттерге қоятынын елестетіп көріңіз. Жыл сайын қант диабетінен туындаған асқынуларға және бүйректің, қантамырларының, көздің, жүректің зақымдануын тоқтатуға байланысты миллионнан астам ампутация жасалады. Қант диабетімен ауыратын 700 мыңға жуық адамның көзі көрмей қалса, ал тағы 500 мың адамның бүйрегі істемей қалады.
Бұл инсулиннің жеткіліксіз өндірілуі (секрециясы) немесе организм жасушаларының инсулинге сезімталдығының төмендеуі нәтижесінде қандағы қанттың созылмалы жоғарылауымен (гипергликемия) сипатталатын ауру.
Патологияның дамуында басты рөлді инсулин – ұйқы безінің ақуыз-пептидтік гормоны атқарады. Ол қандағы глюкозаның қалыпты деңгейін ұстап тұруға жауап береді, бұл оның тіндердің жасушаларына оларды қоректендіру үшін енуін қамтамасыз етеді. Қант диабетінде метаболикалық процестер бұзылады.
Аурудың түріне байланысты ұйқы безі жеткілікті инсулин бөлмейді немесе организм оған сезімталдығын жоғалтады. Нәтижесінде глюкоза жасушаларға жетпейді, бірақ қанда жиналады. Тіндер энергетикалық аштықты сезінеді.
Егер сіз қант диабетінің профилактикасымен және емдеумен айналыспасаңыз, онда бұл нашар сценарийге әкелуі мүмкін. Әсіресе, әкесі немесе анасы инсулинге тәуелді болған кезде, ауыр тұқым қуалаушылық жағдайында абай болу керек, содан кейін балаларда аурудың ықтималдығы 80%-ға дейін артады.
1 типті қант диабетінің алдын алу мүмкін емес, алайда кейбір ұсыныстарды орындау аурудың дамуын кешіктіруге, тоқтатуға көмектеседі.
I типті қант диабеті профилактикасының кейбір шаралары:
* дұрыс тамақтану. Жеуге болатын жасанды қоспалардың мөлшерін бақылау керек, майға, көмірсуларға бай консервілерді тұтынуды азайту керек. Диета әртүрлі, теңдестірілген болуы керек, сонымен қатар жемістер мен көкөністерді қамтуы керек.
* қант диабетінің даму себептерінің бірі болып табылатын инфекциялық және вирустық аурулардың алдын алу.
* алкоголь мен темекіден бас тарту. Бұл өнімдердің зияны әрбір организм үшін үлкен екені белгілі, алкогольдік ішімдіктерді тұтынудан бас тарту, сондай-ақ темекі шегу қант диабетімен ауыру қаупін айтарлықтай төмендетуі мүмкін.
2 типті қант диабеті қаупінің тобына 45 жастан асқан адамдар, сондай-ақ қант диабетімен ауыратын туыстары жатады. Мұндай жағдайларда қандағы қант деңгейін анықтау үшін міндетті түрде жарты жылда кемінде 1 рет зерттеп-қараудан өтуі қажет.
Диетаны түзету арқылы 2 типті қант диабетінің профилактикасын бастаған дұрыс. Артық салмақты өлшеудің белгілі әдісі – ДСИ-ді (дене салмағының индексі) есептеу. ДСИ = салмақ(кг)/(биіктігі (м2). Егер ересек адамның ДСИ-нің мөлшері 18,5-25 болса, онда салмақ қалыпты болып саналады. ДСИ-дің мәні 25-30-ға тең болса артық салмақ ретінде, ал 30-дан жоғары-семіздік ретінде бағаланады.
Ұйқы безіне (инсулинді өндіретін) шамадан тыс жүк түсірмеу үшін көмірсулардың тұтынылуын азайтуға, сонымен қатар жақсы дене мүсінін сақтау үшін күнделікті тұтынылатын калория мөлшерін азайтуға тырысу керек. Қант диабетінің профилактикасы үшін мәзірден қант және құрамында қанты бар кез-келген тағамдар (печенье, жасанды шырындар) сияқты оңай сіңетін көмірсуларды азайту немесе толығымен алып тастау керек. Күрделі көмірсулар мен өсімдік талшықтарын қамтитын тағам тамақтанудың негізі болуы керек. Жалпы алғанда, диета: 60% күрделі көмірсулардан, 20% май (олардың 50-70% өсімдік майларынан болуы керек), 20% ақуыздан тұруы керек.
Әрі қарай күнделікті дене белсенділігін күн тәртібіне енгізу керек. Қант диабетінің профилактикасы үшін күн сайын кем дегенде жарты сағат дене шынықтырумен айналысқан жағдайда ғана тиімді болады. Дене белсенділігі зат алмасу процестеріне пайдалы әсер етеді, соның арқасында майлардың ыдырауы күшейеді, қанның май құрамы жақсарады, дене салмағы айтарлықтай төмендейді.
Қант диабетінің профилактикасы үшін дәрігерлер үнемі 30 минут немесе одан да көп жаяу жүруге, велосипед тебуге, бимен, жүзумен, футбол және басқа спорт түрлерімен айналысуға кеңес береді.
Рухани тепе-теңдікті сақтау маңызды. Тұрақты стресс аурудың даму себептерінің бірі болғандықтан, қант диабетінің профилактикасы эмоционалдық жағдайды бақылауды қамтиды. Көңіл-күйсіз жүретін адамдармен мүмкіндігінше аз қарым-қатынас жасаған, стрестік жағдайлардан аулақ болған жөн.
Медициналық зерттеп-қараудан өтуді ұмытпаймыз! Қауіп тобындағы (қант диабетіне тұқым қуалауға бейім, гиперлипидемия, артық салмағы бар, семіздікке шалдыққан, артериялық гипертензия, дұрыс тамақтанбайтын, физикалық белсенділігі төмен, темекі шегетін) адамдар үшін кем дегенде жарты жылда бір рет қантқа қан талдауын тапсыру міндетті.