Жиі қойылатын сұрақтар
Шығыс Қазақстан облысы республика облыстары арасында онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітім рейтингінде жетекші орын қатарында.
Соңғы жылдары Шығыс Қазақстан облысында қатерлі ісіктермен сырқаттанушылық тұрақты өсу үрдісіне айналды.
Биологиялық және клиникалық тұрғыдан алғанда, өндірістегі канцерогендердің әсерінен пайда болатын қатерлі ісіктер басқа, өндірістік емес факторлардың әсерінен пайда болған ісіктерден ерекшеленбейді.
Кәсіби қатерлі ісіктер, әдетте, канцерогендік факторлармен үнемі және ұзақ уақыт байланыста болу нәтижесінде пайда болады.
Әсер ету деңгейі мен оның ұзақтығы (канцерогендердің әсер ету жағдайындағы жұмыс өтілі) мен қатерлі ісіктердің пайда болу ықтималдығы арасында жауап беру байланысы бар (яғни, канцерогеннің дозасы неғұрлым көп болса және ағзаға әсер ету неғұрлым ұзақ болса, соғұрлым қатерлі ісіктердің пайда болу ықтималдығы жоғары болады).
Жүзу сабақтарының ағзаға тигізетін пайдасы зор. Жүзу, кез-келген спорт сияқты, күнделікті проблемалардан арылуға және психологиялық жағдайды жақсартуға көмектеседі.
Жүзудің барлық артықшылықтарына қарамастан, қоғамдық бассейнге барудан денсаулыққа келетін қауіптерді елемеуге болмайды.
Бассейн суында санитариялық-эпидемиялық және профилактикалық іс-шаралар сақталмаған кезде инфекциялық(дизентерия, іш сүзегі, вирустық гепатиттер және т.б.)және паразиттік(энтеробиоз, аскаридоз және т. б.)аурулардың таралу факторы болуы мүмкін. Зең ауруларының таралуы да мүмкін.
Қауіпті бактериялар бассейндердің суында ғана емес, сонымен қатар қабырғаларда, едендерде және бассейннің бөлмелерінің беттерінде де болуы мүмкін. Жылы және ылғалды орта, терлейтін және шомылатын адамдардың терісінің бөлшектері - олар үшін өте қолайлы қоректік орта. Сондықтан бассейнге бірінші рет барған кезде тазалыққа және бөлмені тазартуға, дезинфекциялау әдістеріне назар аударған дұрыс. Егер сіз жағымсыз иіс сезсеңіз, шүмектер мен душтың кабинасында дақтар және т.б.,— тазалаудың нашарлығынан және дезинфекцияның жеткіліксіздігінен қауіпті бактериялар пайда болуы мүмкін.
Жүзу бассейндеріне қойылатын талаптар Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 26 шiлдедегi № ҚР ДСМ-67 бұйрығымен бекітілген «Коммуналдық мақсаттағы объектілерге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларымен регламенттеледі.
Бассейн үй-жайларының ішін жоспарлау келушілер (шешіну-киіну орны-себезгі бөлмесі-бассейн ваннасы) жүріп-тұру реттілігін қамтамасыз етеді. Айналма жолдар, бассейннің қабырғалары мен түбінің жабын материалдары оларды тазалау және дезинфекциялау мүмкіндігін қамтамасыз етеді, қолданылатын химиялық реагенттер мен дезинфекциялау құралдарының әсеріне төзімді болады.
Бассейннің үй-жайлары мен бассейн ыдысын күн сайын жинау жұмыс күнінің соңында, егер қажет болса, ауысым арасындағы үзіліс кезінде жүргізіледі. Үй-жайларды жинаумен қоса айналма жолдарды, еденді, орындықтарды, кілемшелерді, есік тұтқалары сияқты жерлерді дезинфекциялау жүзеге асырылады.
Сонымен қатар бассейнге келушілер де белгілі бір талаптарды орындаулары керек. Санитариялық ережелерге сәйкес бассейнде жүзумен айналысатын адамдар шомылу костюмін (плавки, шомылу киімі), ылғалға төзімді материалдан жасалған ауыстырылатын аяқ киімді, сүлгіні, резеңке бас киімді (бассейн ванналарының суын шашпен ластауды болдырмау үшін) пайдаланады, бассейн залына шығу алдында себезгі қабылдайды. Бассейнге келушілердің жеке гигиена қағидаларын сақтауын бақылауды бассейн әкімшілігі қамтамасыз етеді.
Санитариялық ережелерге сәйкес бассейн ыдыстарына жіберілетін су зарарсыздандырылады. Зарарсыздандыруға (хлорлану, бромдалу, озондалу, ультракүлгінді сәулелендіру) және ұқсас залалсыздандыру әдістері қолданылады.
Негізінен, бассейндердегі суды дезинфекциялау құрамында хлор бар дезинфекциялық заттармен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 сәуірдегі № 62 бұйрығымен бекітілген «Өндірістік бақылауды жүзеге асыруға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларына сәйкес бассейн әкімшілігі бассейн ыдысындағы судың сапасына, оның ішінде хлордың құрамына, ауаның жай-күйіне, микроклимат параметрлеріне өндірістік (зертханалық) бақылау жүргізуі тиіс.
Бассейндік судың сапасы және жабық бассейндердің негізгі үй-жайларының микроклиматының параметрлері санитариялық ережелердің талаптарына сәйкес болуы керек.
Жалпы, бассейн таңдағанда жауапкершілікпен қарап, барлық санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды сақтап, сақтық шараларын орындаған жағдайда, басқа да қоғамдық орындарға барғандай, бассейндер қауіпсіз әрі денсаулыққа пайдалы болады.
2015 жылғы қарашада Қазақстанда «Органикалық өнім өндіру туралы» заңнамасы қабылданған, ол қандай өнімнің органикалық екенін анықтайды және оны өндірудегі негізгі талаптарды белгілейді. Осылайша, осы Заңға сәйкес органикалық өнімге ауыл шаруашылығы өнімдері (мал шаруашылығы және өсімдік шаруашылығы), акваөсіру және балық шаруашылығының өнімдері, жабайы өсімдіктерден жасалған өнімдер және оларды қайта өңдеу өнімдері, оның ішінде белгіленген талаптарға сәйкес өндірілген тамақ өнімдері жатады.
Органикалық өнімді өндіру барысындағы негізгі талаптың бірі - өндірушілер өндіріс ережелерінде көзделгендерді қоспағанда, синтетикалық заттарды, пестицидтерді, гормондарды, антибиотиктерді және тағамдық қоспаларды қолданбауы керек. Сондай-ақ, өндірушілер ГМО, иондаушы сәулеленуді, топырақты пайдаланбай өсімдіктердің көбеюін, жабайы өсімдіктерді өңдеудің химиялық әдістерін қолдануды болдырмауы керек. Өндіруші сау, жергілікті жағдайларға бейімделген төзімді түрлерді, өсімдіктер мен жануарлар тұқымдарының сорттарын таңдап, оларға тиісті үй-жайлар мен жайылым жағдайларын қамтамасыз ету, олардың табиғи мінез-құлқын есепке алу, табиғи иммунитетті ынталандыру арқылы жануарлардың денсаулығына қамқорлық жасауы керек.
Органикалық өнімдердің дәстүрліден айрықша белгісі - өндірушінің органикалық өнімдерге сәйкестіктің ұлттық белгісін қою арқылы арнайы таңбалау. Белгі органикалық өнім өндірісінің сәйкестігін растау рәсімі ретінде де, органикалық өнімнің өзіне сәйкестігін растау рәсімінен өткен өнімге ғана қолданылады. Органикалық заттар шикізаттан бастап дүкен сөрелеріне кететін оралған өнімге дейінгі бүкіл процесті бақылайды.
Органикалық өнімнің ұлттық сәйкестік белгісінің бейнесі, оған қойылатын техникалық талаптар және оны қолдануға қойылатын талаптар "Органикалық өнім. Ұлттық органикалық сәйкестік белгісі. Органикалық өнімді таңбалаудың техникалық талаптары мен тәртібі".
Органикалық өнімдерді өндіру мен тұтынуға көшу нәтижесінің жағымды жақтары көп. Сонымен, тұтынушылар сапалы және қауіпсіз органикалық өнімдерді алады, соның негізінде дұрыс тамақтану қалыптасады, нәтижесінде бірқатар аурулар мен тамақтан уланудың төмендеуі, халықтың өмір сүру ұзақтығының артуы және болашақ сау ұрпақтың көбеюі. Органикалық материалдарда өсірілген өнімдер өсу реттегіштерін, химиялық ферменттерді және басқа да жасанды қоспаларды қолдану арқылы алынатындарға қарағанда әлдеқайда дәмді және пайдалы.
Органикалық өнімді өндіру барысында химиялық және басқа да құралдарды қолдануын азайтып, егіншілік пен мал шаруашылығының перспективалық экологиялық технологияларды қолдану арқылы ферма иелері экологияны сақтауға және халықтың органикалық өнімге деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға үлес қосады.
Сондай-ақ, ферма иелерінің мемлекет тарапынан берілетін қолдау шараларын қолдануға, өздерінің органикалық өнімдерін Қазақстан нарығында және басқа елдерге дәстүрлі өнімге қарағанда тиімді шарттарда сатуға мүмкіндігі бар.
Мемлекет табиғи ресурстарды басқарудың тұрақты жүйелерін (соның ішінде топырақ, су, ауа,) пайдалану арқылы биоәртүрлілікті сақтау арқылы табиғи ресурстарды сақтайды. Органикалық өнімдердің ұлттық брендін жасайды, органикалық өнімдердің ішкі нарығын дамытады және елдің экономикасын көтере отырып, оның экспортын арттырады.
Әрқашан сапалы және қауіпсіз тамақ өнімдерін таңдаңыз, өзіңізге және жақындарыңызға қамқорлық жасаңыз!
Санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау (бақылау) саласында мемлекеттік тіркеуге Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) кедендік аумағында алғаш рет дайындалатын (оны өндіріске қою кезеңінде) немесе Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) кедендік аумағына алғашқы рет енгізілетін (ЕАЭО аумағына енгізбей тұрып) Бірыңғай өнімдердің (тауарлардың) тізімінде көрсетілген және де мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау (бақылау) «Еуразиялық экономикалық одақта санитариялық шараларды қолдану туралы» Кеден одағы Комиссиясының 2010 жылғы 28 мамырдағы № 299 шешімімен бекітілген және ЕАЭО СЭҚ ТН келесі позицияларында толық көрсетілген :
1) Тамақ өнімдерінің жаңа түрі;
2) Мамандандырылған тамақ өнімдері: балалар тағамына арналған тамақ өнімдері және ауыз су; диеталық емдік және диеталық профилактикалық тамақтануға арналған тамақ өнімдері; емдік-асханалық және емдік табиғи минералды сулар; спортшылардың, жүкті және бала емізетін әйелдердің тамақтануына арналған тамақ өнімдері; тағамға биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ).
3) Парфюмерлік-косметикалық өнімдер (балалар, тотығуға, теріні ағартуға, бояуға, шашты бұйралауға, интимдік, пилингке, наноматериалдармен және т.б.); ауыз қуысының гигиенасы құралдары мен бұйымдары (құрамында фтор бар).
4)Дезинфекциялау, дезинсекциялау және дератизациялау құралдары (тұрмыста, емдеу-профилактикалық мекемелерде және басқа да объектілерде қолдану үшін);
5) Тұрмыстық химия тауарлары, лак-бояу материалдары.
6) Потенциалды қауіпті химиялық және биологиялық заттар;
7) Шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау жүйелерінде пайдалануға арналған материалдар, жабдықтар, құрылғылар және су дайындаудың басқа да техникалық құралдары.
8) Балалар мен ересектерге арналған жеке гигиена заттары; үш жасқа дейінгі балаларға арналған балалар тұрмыстық заттары; үш жасқа дейінгі балаларға арналған 1-ші қабаттағы киім-кешек, шұлық трикотаж бұйымдары, бас киімдер (жазғы).
9) Тамақ өнімдерімен жанасуға арналған бұйымдар (ыдыс-аяқтан, асхана керек-жарақтарынан, технологиялық жабдықтан және қаптамадан (тығындау құралдарынан) басқа).
Бірыңғай тізбенің II бөлімінің басында санамаланған өнім топтарында көрсетілген және бір мезгілде көлік (тасымалдау) және (немесе) коммерциялық құжаттарда қамтылған мәліметтерге сәйкес тиісті алып қоюлармен және ескертпелермен ЕАЭО СЭҚ ТН тауар позицияларының сипаттамаларында немесе дайындаушының (өндірушінің) ақпараттық хатында көрсетілген өнім ғана мемлекеттік тіркеуге жатады өнімді қолдану саласы көрсетілген өнімдер.
«Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру» мемлекеттік қызметін Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті «Еуразиялық экономикалық одақтың нормативтік құқықтық актілерінде айқындалатын өнімді мемлекеттік тіркеу қағидаларына» сәйкес 15 (он бес) жұмыс күні ішінде көрсетеді «Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласында мемлекеттік қызметтер көрсетудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-336/2020 бұйрығымен бекітілген.
Дайындаушы немесе сатушы (импорттаушы) немесе дайындаушымен уәкілетті тұлға болып табылатын жеке кәсіпкер ретінде заңды немесе жеке тұлға өтініш беруші бола алады.
Процестің сипаттамаларын, нысанын, мазмұны мен нәтижесін қамтитын мемлекеттік қызметті көрсетуге қойылатын негізгі талаптардың тізбесі, сондай-ақ мемлекеттік қызметті көрсету ерекшеліктерін ескере отырып, өзге де мәліметтер «Өнімді мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартында келтірілген.
Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің бірінің уәкілетті органы берген мемлекеттік тіркеу туралы куәлік (бұдан әрі - МТК) ЕАЭО – ның бүкіл аумағында жарамды. Берілген және тіркелген МТК туралы ақпаратты Еуразиялық экономикалық комиссияның ресми сайтында орналастырылған мемлекеттік тіркеу туралы куәліктердің бірыңғай тізілімінен немесе «Мемлекеттік тіркеу туралы куәліктердің тізілімі» бөліміндегі «Экспорттық-импорттық операциялар жөніндегі бірыңғай терезе» ақпараттық жүйесі арқылы табуға болады.
Халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге (бұдан әрі-АЭА) жоғары эпидемиялық маңызы бар объектінің сәйкестігі туралы санитариялық - эпидемиологиялық қорытындыны басқа субъектілерге уақытша пайдалануға беруге қатысты мыналарды түсіндіреміз.
«Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының(бұдан әрі - Заң)17-бабында қызметтің немесе әрекеттердің (операциялардың) жекелеген түрлерін бастау және кейіннен жүзеге асыру үшін жеке және заңды тұлғалардың жарамды рұқсаты болуға міндетті екендігі көзделген. Жеке және заңды тұлғалардың заңда рұқсат беру тәртібі белгіленген қызметті немесе әрекеттерді (операцияларды) тиісті рұқсат алмай жүзеге асыруына жол берілмейді.
«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы кодексінің(бұдан әрі – Кодекс)19-бабының 1-тармағына сәйкес СЭҚ денсаулық сақтау саласындағы рұқсат беру құжаты болып табылады.
Сонымен қатар, Заңға екінші санаттағы рұқсаттар тізбесінің 120-тармағында СЭҚ екінші санаттағы, бөлінбейтін және мерзімсіз рұқсат болып табылады деп көзделген.
Заңның 1-бабының 4) тармақшасына сәйкес жарамды екінші санаттағы рұқсаты бар жеке немесе заңды тұлға екінші санаттағы рұқсаттың иесі болып табылады.
Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің(бұдан әрі – ҚР КК)137-бабы 3-тармағының 1) тармақшасына сәйкес,берілген рұқсаттарбойынша біліктілік немесе рұқсат беру талаптарына, Заңға сәйкес жіберілген хабарламалар бойынша талаптарға сәйкестігіне жүргізілетін тексерулер тексеру түрлерінің бірі болып табылады.
Бұл ретте, Заңның 51-бабының 3-тармағына сәйкес лицензиаттар мен екінші санаттағы рұқсаттар иелерінің Рұқсаттар және хабарламалар туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының рұқсатты және (немесе) рұқсатқа қосымшаны бергеннен кейін (қызметті жүзеге асыру процесінде) сақталуын рұқсат беру бақылауы ҚР КК-не сәйкес тексерулер арқылы жүзеге асырылады.
Бұрын берілген рұқсаттары және жіберілген хабарламалар бойынша талаптары бар тексерілетін субъектілер талаптарға сәйкестігін тексеруге жатады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде СЭҚ-ны басқа субъектілерге уақытша пайдалануға беруге жол берілмейді.
Бұл ретте, ҚР КК 27-бабының 4) тармақшасына сәйкес кәсіпкерлік субъектілері заңға сәйкес рұқсат алуға міндетті.
«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы кодексінің 463-бабында кәсіпкерлік немесе өзге де қызметпен айналысқаны, сондай-ақ тиісті тіркеусіз, рұқсатсыз немесе хабарлама жібермей іс-әрекеттерді (операцияларды) жүзеге асырғаны үшін жауапкершілік көзделгенін ескеру қажет.
- үй ішіндегі радон концентрациясының деңгейі және денсаулыққа тиісті қауіптер туралы халықты хабардар ету;
- радонның жоғары концентрациясы жағдайында өмір сүретін адамдар үшін жалпы халық үшін де, жеке тәуекел үшін де тәуекелді азайтуға бағытталған радонға қатысты ұлттық бағдарламаны іске асыру;
- тұрғын үй-жайларда радон концентрациясының 100 Бк/м3 Ұлттық орташа жылдық референттік деңгейін белгілеу, алайда егер бұл деңгей нақты елде басым жағдайларға байланысты қамтамасыз етілмесе, онда ол 300 Бк/м3 аспауға тиіс;
- радонды тестілеу сапасын және алынған деректердің дәйектілігін қамтамасыз ету мақсатында радон концентрациясын айқындау хаттамаларын әзірлеу;
- салынып жатқан ғимараттардағы радон концентрациясының деңгейін төмендету мақсатында құрылыс нормалары мен ережелеріне радонның ластануының алдын алуға қатысты ережелерді енгізу және осы деңгейлердің Ұлттық анықтамалық мәндерден төмен болуын қамтамасыз ету үшін радон бағдарламаларын іске асыру;
- құрылыс секторының қызметкерлеріне білім беруді ынталандыру және қазірдің өзінде салынған ғимараттардан радонды алып тастау шараларына қаржылық қолдау көрсету;
- радонды қатерлі ісікке қарсы және темекіге қарсы ұлттық стратегияларға, сондай-ақ ішкі ауа сапасы мен энергияны үнемдеу стратегияларына қауіп факторы ретінде қосу мүмкіндігін қарастыру.
Ғимараттар ішіндегі радонның концентрациясы келесі факторларға байланысты:
- жер бедерінің геологиялық ерекшеліктері, мысалы, уранның құрамы және астындағы жыныстар мен топырақтың өткізгіштігі;
- радонның ғимаратқа топырақтан түсу жолдары;
- құрылыс материалдарынан бөлінетін радон;
- атмосфералық ауаның түсуіне байланысты бөлмедегі ауа массаларының өзгеру жиілігі, бұл ғимараттың дизайнына, адамдардың өздері алып жатқан бөлмелерді желдету әдеттеріне және ғимараттың тығыздалуына байланысты.
Қолданыстағы ғимараттардағы радон концентрациясын төмендетудің жалпы қабылданған әдістері:
- еден асты кеңістігін белсенді желдету;
- жертөле үй-жайында немесе топырақ негізіндегі монолитті еденнің астында радонды бұру жүйесін жайластыру;
- жертөле кеңістігінен тұрғын үй-жайларға радонның түсуін болдырмау;
- едендер мен қабырғалардағы жарықтар мен жарықтарды жою;
- ғимараттың желдетілуін жақсарту, әсіресе энергияны үнемдеу жағдайында.
Ауыз судағы радон концентрациясын төмендетудің қарапайым және тиімді әдістері бар, мысалы, аэрация немесе түйіршікті белсендірілген көмір сүзгілерін пайдалану.
Тұрғын үйлер мен әлеуметтік-тұрмыстық мақсаттағы ғимараттарды салу кезінде топырақтағы радонның құрамы 80 Бк/м2 х С аспауы тиіс.
Өндірістік мақсаттағы ғимараттарды салу кезінде топырақтан радон ағынының тығыздығының концентрациясы 250 мБк/м2 х С аспауы тиіс.
Пайдаланылатын тұрғын үйлерде және әлеуметтік-тұрмыстық мақсаттағы ғимараттарда радонның құрамы 200 Бк/м3 аспауы тиіс. Жобаланатын, салынып жатқан ғимараттарда радонның құрамы 100 Бк/м3 кем болуы тиіс.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін жұмыс орындарындағы радон концентрациясы 310 Бк / м3 аспауы тиіс.
Радон - түсті, иіссіз және дәмсіз радиоактивті газ. Радон уранның табиғи радиоактивті ыдырауы кезінде түзіледі, ол барлық тау жыныстары мен топырақта кездеседі. Ол үй ішіндегі ауада, мысалы, тұрғын үйлер мен жұмыс орындарында жоғары концентрацияда болуы мүмкін.
Топырақтан ауаға бөлініп, радон ыдырап, радиоактивті бөлшектер түзеді. Тыныс алғанда, бұл бөлшектер тыныс алу жолдарының эпителий жасушаларында тұнбаға түседі, бұл жасушалардың ДНҚ-сына зақым келтіруіне және өкпе ісігінің дамуына әкелуі мүмкін.
Радон-өкпе ісігінің дамуының негізгі себептерінің бірі. Радон концентрациясының орташа деңгейіне және темекі шегудің таралуына байланысты өкпенің барлық қатерлі ісіктерінің 3% - дан 14% - на дейін тудырады деп есептеледі.