Жиі қойылатын сұрақтар
1) мәнінің пішіннен басымдығы — нақты және өлшенетін нәтижесінің оған қол жеткізу бойынша жұмыс пішінінен басымдығы;
2) әдепкі бойынша цифрландыру — мемлекеттік органдардың азаматтармен, бизнеспен және өзара цифрлық форматта жан-жақты өзара іс-қимылының басымдығы;
3) басқарушылық жауапкершілік — нақты басшының құзыреті аясына кіретін мәселелерді жоғары тұрған деңгейге және алқалы органдарға беруге және келісуге жол бермеу;
4) үздіксіз жетілдіру — бюрократияны қысқартуды, жүйелік реинжинирингті және ішкі рәсімдер мен процестерді оңтайландыруды ынталандыратын мемлекеттік аппараттың ұйымдастырушылық мәдениетін қалыптастыру және қолдау;
5) регламенттеудің оңтайлылығы — мемлекеттік органдардың қызметін регламенттеудің оңтайлы қажетті деңгейін белгілеу, жеткіліксіз негізделген жаңа бюрократиялық талаптарды, есептілік пен бақылау түрлерін енгізуге жол бермеу.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесі – бұл ұзақ мерзімді (5 жылдан астам) және орта мерзімді (бір жылдан қоса алғанда 5 жылға дейін) кезеңдерге арналған құжаттардан, қатысушылардан, процестер мен деректерді басқару қағидаттары мен элементтерінен тұратын өзара байланысқан құрамдастар кешені.
Кешенді жоспар Қазақстан Республикасы Президентінің немесе Премьер-Министрінің тапсырмасы бойынша дамудың маңызды салалық мәселелерін жедел шешу үшін 5 жылдан аспайтын мерзімге әзірленеді.
Кешенді жоспардың құрылымына мыналар кіреді: паспорт, күтілетін нәтижелер, іс-шаралар (нақты іс-қимылдар), іс-шараларды аяқтау нысаны, іс-шараларды орындау мерзімдері, жауапты орындаушылар, қаржыландыру көлемі, қаржыландыру көздері.
Жарлықтың мақсаты — мемлекеттің бизнеске қатысуын азайту, жеке секторды дамыту, реттеуді жеңілдету және кәсіпкерлердің құқықтарын қорғауды күшейту есебінен неғұрлым бәсекеге қабілетті және ашық экономиканы қалыптастыру.
Сервистік және адамға бағдарланған мемлекеттік басқару моделін қалыптастыру үшін келесі міндеттерді іске асыру қажет:
- клиентке бағдарланған және ашық мемлекеттік аппаратты қалыптастыру;
- стратегиялық және бюджеттік жоспарлау тәсілдерін, сондай-ақ реформаларды жүргізу тетіктерін жетілдіру;
- оңтайлы әрі тиімді мемлекеттік аппаратты қалыптастыру;
- азаматтардың қажеттіліктеріне негізделген проактивті мемлекеттік қызметтерге көшу;
- адами ресурстардың сапасын арттыру және мемлекеттік аппараттың кәсібилігін күшейту;
- тиімді, оңтайлы және ашық квазимемлекеттік секторды қалыптастыру;
- жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін одан әрі жетілдіру;
- бизнесті дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасау;
- сервистік мемлекет моделін қалыптастыру мақсатында сот жүйесін, мемлекеттік басқаруды және құқық қорғау жүйесін трансформациялау.
Халыққа қызмет көрсету орталықтарының базасында азаматтардың өтініштерін қабылдайтын бірыңғай орталық, яғни «бірыңғай кіру нүктесі» құрылатын болады.
Осы жүйе арқылы азаматтар әртүрлі мемлекеттік органдарға өтініштер жолдау мүмкіндігіне ие болып, өз мәселелерін ыңғайлы әрі жедел шешуге қол жеткізеді.
«Бірыңғай терезенің» негізгі мақсаты – мемлекет пен азаматтар арасындағы өзара іс-қимылды жеңілдету, мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін арттыру және азаматтардың өтініштерін қарау тиімділігін қамтамасыз ету.
Азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру мақсатында жергілікті тұрғындармен тығыз өзара іс-қимыл негізінде шешімдерді жергілікті деңгейде қабылдау маңызды. Бұл жергілікті атқарушы органдар қызметінің тиімділігін едәуір арттырып, мемлекет пен азаматтар арасындағы өзара байланысты күшейтеді.
Осы мақсатта жергілікті атқарушы органдарға аумақтарды дамыту, қоғамдық кеңістіктерді абаттандыру, жергілікті көлік, әлеуметтік және өзге де инфрақұрылымды дамыту, базалық қызметтер көрсету мәселелері бойынша қажетті өкілеттіктер мен құралдар беріледі. Сонымен қатар, реттеудің және фискалдық саясаттың баламалы тетіктерін қолдану мүмкіндігі қарастырылады.
Жергілікті атқарушы органдардың дербестігін арттыру олардың халық алдындағы есептілігін қоғамдық бақылау және азаматтық институттар арқылы күшейтуді көздейді. Аудандар мен елді мекендер бюджеттерінің инфрақұрылымдық және әлеуметтік бастамаларға арналған қоғамдық маңызы бар шығыстары қоғамдық сараптамадан өтеді, оның ішінде онлайн сауалнамалар қолданылатын болады.
Жергілікті атқарушы органдар құрылымы мен мазмұны бойынша қатаң шектеулерсіз өздерінің даму бағдарламаларын әзірлейтін болады.
Ауылдар, кенттер, аудандық маңызы бар қалалар және ауылдық округтер деңгейінде толыққанды жергілікті өзін-өзі басқаруды енгізу ерекше маңызға ие.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың міндетті элементтері мыналар болуы тиіс: өкілді орган құру; елді мекендерді даму бюджеттерімен қамтамасыз ету; ауылдар, кенттер, ауылдық округтер, аудандық және облыстық маңызы бар қалалар, сондай-ақ аудандар әкімдерін тікелей сайлауды өткізу.
Мемлекеттік басқару органдары мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өкілеттіктерін нақты ажырату қажет. Мемлекеттік басқару органдарының жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шаруашылық қызметіне араласуына жол берілмеуі тиіс. Жергілікті жерлерде жүзеге асырылатын барлық бағдарламалар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының бақылауымен орындалуы қажет.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды одан әрі дамыту тетіктері Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың жеке тұжырымдамасы шеңберінде көзделетін болады. Аталған тұжырымдама қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі тарапынан мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп әзірленуде.
Мемлекет басшысы 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында атап өткендей, құқық қорғау жүйесі мемлекеттің азаматтар мүддесіне қызмет етуінің жаңа стандарттарын қалыптастыруда негізгі рөл атқаратын болады.
Құқық қорғау органдары қызметінің тиімділігін бағалаудың басты өлшемдерінің бірі халықтың сенім деңгейі болады. Осы көрсеткішке қол жеткізу мақсатында құқық қорғау органдарының қызметін сервистік модельге көшіру жұмыстары жалғасады. Бұл ретте негізгі назар құқық бұзушылықтардың салдарымен күресуден олардың алдын алуға аударылады.
Құқық қорғау органдары әлемдегі озық тәжірибелерге негізделген сервистік модель талаптарына сәйкес трансформацияланып, халықтың қауіпсіздігін тиісті деңгейде қамтамасыз етуге және азаматтардың қанағаттану деңгейін арттыруға бағытталады.
Құқық қорғау органдары қызметінің тиімділігін күшейту үшін кадрларды кәсіби іріктеу сапасы жетілдіріліп, қызметке қабылдау және қызметтік өсу кезінде меритократия қағидаты қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, заманауи тәсілдер мен цифрлық технологияларды пайдалану арқылы қызметкерлердің кәсіби дамуы үздіксіз қолдау табатын болады.
Мемлекеттік басқарудың жаңа моделі – қоғамның сұраныстарына жедел ден қоятын, тиімді, әділ, ашық әрі «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидаты бойынша жұмыс істейтін мемлекеттік аппаратты қалыптастыруға бағытталған.
Осы мақсатта «белсенді тыңдау» құралдарын кеңейту, сондай-ақ қолданыстағы тетіктерді жетілдіру және жаңа құралдарды енгізу арқылы халықпен өзара іс-қимылдың дәстүрлі арналары нығайтылатын болады.
Сонымен қатар, мемлекеттік басқарудың жаңа моделінің – «Адам бәрінен бұрын» қағидатын іске асыру шеңберінде мынадай шараларды жүзеге асыру көзделеді:
1) Халықпен тікелей және кері байланыс арналарының жұмысын жүйелі түрде мониторингтеу және талдау;
2) Бұқаралық ақпарат құралдарынан, үкіметтік емес ұйымдардан және халықтан келіп түсетін сұраныстарға жедел ден қою;
3) Мемлекет пен азаматтардың өзара іс-қимылы үшін «бір терезе» қағидаты бойынша жүйе құру;
4) Мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығын және проактивтілігін қамтамасыз ету.
Тұжырымдаманың мақсаты – азаматтар мен олардың әл-ауқатын басты құндылық ретінде қарастыратын сервистік және адамға бағдарланған («адаморталықты») мемлекеттік басқару моделіне көшу.
Осы мақсатқа қол жеткізу үшін 9 негізгі міндет айқындалған. Олар клиентке бағдарланған мемлекеттік аппаратты қалыптастыруды, халықтың қажеттіліктеріне негізделген проактивті қызметтерге көшуді, мемлекеттік қызметтің кәсіби деңгейін арттыруды, квазимемлекеттік секторды реформалауды және басқа да бағыттарды қамтиды.
Мемлекеттік басқаруды дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын іске асыру жаңа Мемлекеттік жоспарлау жүйесін қолданумен қатар мемлекет пен азаматтар арасындағы коммуникацияны жақсартады. Сонымен бірге ол Жалпыұлттық басымдықтар мен Қазақстан–2050 стратегиясы мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған үш деңгейдегі құжаттардың өзара байланысын қамтамасыз етеді.