АНЫҚТАМА ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАРЖЫЛЫҚ МОНИТОРИНГ АГЕНТТІГІНІҢ ҚЫЗМЕТІНДЕГІ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДЕРІН ІШКІ ТАЛДАУ НӘТИЖЕЛЕРІ БОЙЫНША 2023 ЖЫЛҒА ЖӘНЕ 2024 ЖЫЛДЫҢ 4 АЙЫНА

Астана қ.                                                                 2024 жылғы 15 маусым

 

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін ішкі талдау объектісінің толық атауы

"Қазақстан Республикасының Қаржы мониторингі жөніндегі агенттігі" мемлекеттік мекемесі (бұдан әрі – Агенттік).

Агенттік Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл саласында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасымен осы органның қарауына жатқызылған экономикалық және қаржылық құқық бұзушылықтардың алдын алу, анықтау, жолын кесу, ашу және тергеп-тексеру жөнінде басшылықты жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік орган болып табылады.

 

Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің негізі

«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабы 5-тармағына және «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығына, сондай-ақ «Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөнінде жұмыс тобын құру туралы» Агенттік Төрағасының  2024 жылғы 10 мамырдағы № 139-НҚ бұйрығына сәйкес.

 

Өткізу кезеңі

2024 жылғы 15 мамырдан 15 маусымға дейін.

 

Талданатын кезең

2023 жыл және 2024 жылдың 4 айы.

 

Персоналды басқару

Агенттікте және оның аумақтық бөлімшелерінде персоналды басқару қолданыстағы заңнамаға: Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне, "құқық қорғау қызметі туралы", "Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызмет туралы", "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан Республикасының заңдарына, сондай-ақ өзге де нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырылады.

Жалпы штат саны - 1867 бірлікті құрайды, оның ішінде құқық қорғау блогы - 1464 бірлік (78%) және әкімшілік блок-403 бірлік (22%).

Агенттіктің құқық қорғау блогы қызметкерлерінің қызмет өткеруі мынадай нормативтік құқықтық актілермен реттеледі:

- "Құқық қорғау қызметі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы;

- Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы №1 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда №26490 тіркелген) «Қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелерінде (экономикалық тергеу қызметі) моральдық-психологиялық ахуалдың жай-күйіне жыл сайынғы социологиялық мониторинг жүргізудің қағидалары мен әдістемесін бекіту туралы»;

- Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы №3 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда №26493 болып тіркелген) «Қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелерінде (экономикалық тергеу қызметі) қызмет өткерудің кейбір мәселелері туралы»;

- Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы № 4 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда № 26494 болып тіркелді) «Қаржылық мониторинг органдарының жедел–тергеу бөлімшелеріндегі (экономикалық тергеу қызметі) жұмыс стандарттарын (қызметкердің нақты жұмыс учаскесіндегі қызмет нәтижелерінің алгоритмі, қағидалары мен талаптары) белгілеу қағидаларын бекіту туралы»;

- Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы № 5 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда № 26495 болып тіркелді) «Ротацияға жататын қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелерінің (экономикалық тергеу қызметі) басшылық лауазымдарының тізбесін және оларды ауыстыру қағидаларын бекіту туралы»;

- Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы № 6 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда № 26497 болып тіркелді) «Кадр резервін қалыптастыру, кадр резервіне алынатын қызметкерлердің біліктілігіне қойылатын талаптарды және қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелерінің (экономикалық тергеу қызметі) кадр резервіне алынған қызметкерлердің ведомстволық деректер банкімен жұмыс істеу қағидаларын бекіту туралы»;

- Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы № 7 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда № 26496 болып тіркелді) «Қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелеріне (экономикалық тергеу қызметі) қызметке қабылданумен және бос лауазымдарға орналасумен байланысты кейбір мәселелер туралы»;

- Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігі Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы № 9 бұйрығы (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 17 қаңтарда № 26506 болып тіркелді) «Қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелеріне (экономикалық тергеу қызметі) конкурстық негізде орналасатын басшы лауазымдарының тізбесін және қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелерінің (экономикалық тергеу қызметі) жоғары тұрған басшы лауазымдарына конкурс өткізу қағидалары мен шарттарын бекіту туралы»;

- Қазақстан Республикасы Қаржылық мониторинг агенттігі Төрағасының 2021 жылғы 1 наурыздағы № 5-ж/қ бұйрығы «Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторингі агенттігінің экономикалық тергеу қызметі қызметкерлерінің экономикалық тергеп-тексеру қызметі лауазымдарының санаттарына қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы»;

- «Қаржылық мониторинг органдарының жедел-тергеу бөлімшелерінде (экономикалық тергеу қызметі) кадр жоспарлауды ескере отырып, кадрларға деген қажеттіліктерін өтеуге арналған мамандықтар тізбесін бекіту туралы» Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 3 наурыздағы № 90-НҚ бұйрығы;

- «Прокуратура органдарына, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке және экономикалық тергеу қызметіне кіретін адамдар үшін алғашқы кәсіптік даярлыққа іріктеудің және оны өткізу шарттарының, сондай-ақ оларды алғашқы кәсіптік даярлықтан шығару негіздерінің қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2020 жылғы 26 маусымдағы № 80, Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Төрағасының 2020 жылғы 29 маусымдағы № 199 және Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2020 жылғы 14 шiлдедегi № 675 бірлескен бұйрығы;

"Құқық қорғау қызметі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-1-бабына сәйкес кадр қызметі өз құзыреті шегінде: құқық қорғау органының кадрларға қажеттілігін талдайды және жоспарлайды (1-тармақ); құқық қорғау қызметіне кандидаттарды алдын ала зерделеуді және іріктеуді, кадрларды іріктеуді ұйымдастырады, қызметкерлердің құқық қорғау қызметін өткеруіне байланысты құжаттарды ресімдейді (4-тармақ).

Талданатын кезеңде қаржы мониторингі жөніндегі органдардың Экономикалық тергеу қызметіне 137 қызметкер қабылданды, оның ішінде:

- ішкі істер органдарынан - 15;

- сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтен – 1;

- прокуратура органдарынан - 7;

- Ұлттық қауіпсіздік органдарынан - 1;

- ҚР ҚК - ден (сағ/сағ) – 2;

- ҚР БП құқық қорғау органдары Академиясынан - 99;

- басқа мемлекеттік органдардан (оның ішінде арнайы.мемлекеттік органдар) - 4;

– "бұрынғы" қызметкерлер санатынан конкурстық іріктеуден - 8 қабылданды.

Талдау біліктілік талаптарына сәйкес келмейтін адамдарды лауазымға тағайындау фактілерінің жоқтығын көрсетті.

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқық қорғау органдары академиясы арқылы Құқық қорғау қызметіне іріктеу Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2020 жылғы 26 маусымдағы №80 Бірлескен бұйрығына сәйкес жүзеге асырылады, Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) 2020 жылғы 29 маусымдағы №199 төрағасы және Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2020 жылғы 14 шілдедегі №675 (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2020 жылғы 17 шілдеде № 20984 болып тіркелген) "бастапқы кәсіптік даярлыққа іріктеу қағидаларын және оны адамдар үшін өту шарттарын бекіту туралы" прокуратура органдарына, сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке және экономикалық тергеу қызметіне оқуға түсушілер, сондай-ақ оларды бастапқы кәсіптік даярлықтан шығару негіздері".

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясына (бұдан әрі – ҚР БП ҚҚОА) бастапқы кәсіптік даярлыққа өтініштерді қабылдау ағымдағы жылдың 25 ақпанында аяқталды (кандидаттардан барлығы 211 өтініш қабылданды).

Кадр жұмысы департаментінің (бұдан әрі – КЖД) бастамасы бойынша Кандидаттарды іріктеу процестерін автоматтандыру мақсатында Цифрлық жұмыс орны платформасында "Кандидат" модулі (әзірлеуші – Академияның AML it зертханасы) әзірленіп, пилоттық режимде іске қосылды, онда іріктеу кезінде тәуекелдерді есепке алу жүйесі (бұдан әрі – ТБЖ) қолданылады.

Жүйе кандидаттарды 4 санатқа бөле отырып, жеке қауіпсіздігі департаментінің (бұдан әрі – ЖҚД) тексеру нәтижелерімен, психологтың қорытындысымен және эссені бағалаумен анықтама қалыптастырады:

- 1 санаттағы үміткерлер жас қызметкердің портретіне жатады ЭТҚ (ұсынылады);

- 2 санаттағы үміткерлер ЭТҚ қызметкерінің портреттік критерийлеріне жақын (ұсынуға болады);

- 3 және 4 санаттағы үміткерлер жас қызметкердің портретіне жатпайды ЭТҚ (ұсынылмайды).

Бұл ретте, ШОБ-қа жол берілмеген не Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінде тестілеуден өтпеген 34 кандидатқа жүйеде тіркеуден бас тартылды.

Әңгімелесу қорытындысы бойынша 177 кандидаттың ішінен ӘДК өтуге 123 кандидат жіберілді (комиссия 54 кандидатты қабылдамады, өйткені жүйе GPA төмен (дипломның орташа балы), IQ төмен болғандықтан, әкімшілік айыппұлдар және т.б.).

ӘДК 90 кандидат өтті және олардың жеке істері ҚР БП ҚҚОА жіберілді.

Ағымдағы жылдың 31 мамырында ҚР БП ҚҚОА оқуға түсушілер үшін емтихандар өткізіліп, 85 үміткер қатысты. Тестілеу нәтижелері ҚР БП ҚҚОА сайтында жарияланды.

Экономикалық тергеу қызметінен босатылды - 148 қызметкер, оның ішінде:

- өз еркімен – 89;

- зейнеткерлік жасқа жеткенде - 49;

- теріс себептер бойынша (оның ішінде беделін түсіретін теріс қылықтар үшін) – 10.

Басқа құқық қорғау және арнаулы органдарға – 70 (оның ішінде: ішкі істер органдарына – 26; Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке – 19; прокуратура органдарына – 14; басқа мемлекеттік органдарға – 11) іссапарға жіберілді.

Агенттіктің әкімшілік блогы қызметкерлерінің мемлекеттік қызмет өткеруі мынадай нормативтік құқықтық актілермен реттеледі:

- "Мемлекеттік қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен;

-"Мемлекеттік қызметті өткерудің кейбір мәселелері туралы"Президенттің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №152 Жарлығымен.

А. ж. қаңтар-сәуір аралығында әкімшілік блокқа тағайындалды:

- ішкі конкурс бойынша 64 бос орын жарияланды,қатысушы кандидаттар саны – 34, ішкі конкурстардың нәтижелері бойынша – 34.

- жалпы конкурс бойынша 29 бос орын жарияланды, үміткер кандидаттар саны – 453, жалпы конкурстардың нәтижелері бойынша – 48.

Конкурстардың қорытындысы бойынша 1 бос орынға барлығы 10 үміткер үміткер болды.

Әкімшілік блоктың бос лауазымдарына конкурстардың материалдарын зерделеу оларды ресми өткізу фактілерінің жоқтығын, оның ішінде біліктілік талаптарына сәйкес келмейтін адамдарды лауазымдарға тағайындауды көрсетті.

Тәртіптік практика реттеледі:

- "Құқық қорғау қызметі туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен;

- "Мемлекеттік қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен;

- "Мемлекеттік қызмет өткерудің кейбір мәселелері туралы"Президенттің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №152 Жарлығымен бекітілген мемлекеттік қызметшілерге тәртіптік жаза қолдану қағидаларымен;

- "Қаржы мониторингі жөніндегі органдарда тәртіптік комиссияны қалыптастыру және оның жұмыс істеу тәртібін бекіту туралы "Қазақстан Республикасы қаржылық реттеу агенттігі Төрағасының 2021 жылғы 24 сәуірдегі №73 бұйрығымен.

Талданатын кезеңде қаржы мониторингі органдарының 736 қызметкері мен қызметкері (Агенттіктің ОА - 61, Агенттіктің аумақтық бөлімшелерінің - 675) тәртіптік жауапкершілікке тартылды.

Тым қысқа мерзімде тәртіптік жазаларды алып тастау фактілері анықталған жоқ.

Талданатын кезеңде - 1021 қызметкер мен қаржы мониторингі органдарының қызметкерлері (Агенттіктің ОА - 193, Агенттіктің аумақтық бөлімшелерінің – 828) көтермеленді.

Кадр құрамын қалыптастыру және лауазымдарды жинақтауды қамтамасыз ету мақсатында Агенттікте кадр резерві бар.

ЭТҚ кадр резерві кейіннен аттестаттау нәтижелері бойынша басшы лауазымдарға немесе үлкен көлемдегі жұмысқа ұсынылатын қызметкерлер қатарынан, сондай-ақ ұйымдастырушылық қабілеттерін көрсеткен және қызметтік міндеттерін атқару кезінде ерекшеленген адамдардан бос басшы лауазымдарды ауыстыру үшін жоспарлы негізде қалыптастырылады.

15.05.2024 жылғы жағдай бойынша кадр резервінде жоғары тұрған лауазымдарға 142 қызметкер бар, оның ішінде 70 қызметкер жоғары тұрған лауазымдарға тағайындалды.

Сонымен қатар, Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы №6 (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда №26497 болып тіркелген) "Кадр резервін қалыптастыру қағидаларын, кадр резервіне алынатын қызметкерлердің біліктілігіне қойылатын талаптарды және кадр резервіне жедел қабылданған қызметкерлердің ведомстволық деректер банкімен жұмысты бекіту туралы" бұйрығын зерделеумен бірге- қаржы мониторингі жөніндегі органдардың тергеу бөлімшелері (Экономикалық тергеу қызметі)", алынбаған тәртіптік және (немесе) әкімшілік жаза (пп) болған кезде қызметкерлер кадр резервіне алынбайды (11т. 2т.).

Бұл ретте қандай әкімшілік жазалар үшін қызметкерлер кадр резервіне алынбайтынын, яғни әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін қасақана немесе сот салғанын нақтылау қажет.

Сонымен қатар. Осы бұйрықтың 12-тармағының 3-тармағында қызметкерге сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық үшін тәртіптік жаза қолдану, қызметке толық сәйкес предупреждстігі туралы ескерту, атқаратын қызметінен босату немесе біліктілік сыныбында бір сатыға төмендету кадр резервінен шығаруға негіз болып табылады.

Алайда, "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс – қимыл туралы" Қазақстан Республикасының Заңында сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық-сыбайлас жемқорлық белгілері бар, ол үшін заңда әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылық белгіленген құқыққа қарсы кінәлі әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік) көзделген (1-баптың 11-тармағы).

Осылайша, бұйрықтың бұл нормасы "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан Республикасының заңына қайшы келеді.

Кадрлық рәсімдерді шешудің тиімділігі мен жеделдігін арттыру, құжат айналымы мен есептілікті қысқарту мақсатында процестерді бюрократизациялауды тұрақты негізде жүзеге асыру қажет.

КЖД-тің бұл жұмысы жүзеге асырылады, бірақ кейбір кадрлық процедуралар "қолмен"де ашық емес.

Бюрократизацияның тиімділігін арттыру мақсатында оның негізгі қағидаттарының бірі – кадрлық процестерді цифрландыру (автоматтандыру) қолдануды қарастыру қажет деп санаймыз.

Ұсыныс:

- қызметке қабылдау кезінде Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының жас қызметкерлеріне және университеттің үздік студенттері қатарындағы жастарға баса назар аударылсын;

- кадр процестерін цифрландыру бойынша шаралар қабылдау (лауазымға тағайындау, арнаулы атақтар беру, қызметкерлерді тәртіптік жауапкершілікке тарту және көтермелеу, "цифрлық жұмыс орны" ААЖ (ЖБО)агенттігінің порталында орналастыра отырып, қаржы мониторингі жөніндегі органдардың резервіне қосу/шығару және т. б.);

- бір адамдарды жиі көтермелеуге және тәртіптік жазаны негізсіз мерзімінен бұрын алып тастауға жол бермеу мақсатында тоқсан сайын қаржы мониторингі органдарының қызметкерлерін/қызметкерлерін көтермелеу және тәртіптік жаза қолдану практикасына талдау жүргізу;

- кадр резервіне талдау жүргізу;

- Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 6 қаңтардағы №6 (Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 13 қаңтарда №26497 болып тіркелген) "кадр резервін қалыптастыру қағидаларын, кадр резервіне алынатын қызметкерлердің біліктілігіне қойылатын талаптарды және есепке алынған қызметкерлердің ведомстволық деректер банкімен жұмысты бекіту туралы" бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы мәселені қарау қаржы мониторингі жөніндегі органдардың жедел-тергеу бөлімшелерінің кадр резервіне (Экономикалық тергеу қызметі)", атап айтқанда пп-да.2 т. 11 және т. б.3 б. 12;

- қызметтік пәтерлер мен балабақшаларды бөлудің жалпыға қол жетімділігі мен ашықтығы мақсатында Агенттік порталында қызметтік тұрғын үй мен балабақшаларға кезекте тұрған адамдардың тізімін орналастырсын.

 

Мүдделер қақтығысын реттеу

Мүдделер қақтығысын реттеу жөніндегі шаралар "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы "Қазақстан Республикасы Заңының 15-бабына сәйкес қабылданады.

Есепті кезеңде Агенттікте мүдделер қақтығысының туындау фактілері анықталмаған.

 

Мемлекеттік қызмет көрсету

Мемлекеттік қызмет көрсету бойынша функциялар жоқ.

 

Рұқсат беру функцияларын іске асыру

Рұқсат беру функциялары жоқ.

 

Бақылау функцияларын іске асыру

Бақылау функцияларын тәуекелдерді бағалаудың Ұлттық орталығынан (бұдан әрі – ҰО), SFM1 басқарудан және SFM2 басқарудан тұратын Қаржы мониторингі субъектілерімен жұмыс департаменті (бұдан әрі - ҚМСЖД) жүзеге асырады.

ҚМСЖД өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексін, "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" Қазақстан Республикасының Кодексін, Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексін, Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексін, Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексін, "Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан Республикасының Заңын басшылыққа алады терроризм " және өзге де заңдармен, Қазақстан Республикасы Президентінің 2021 жылғы 20 ақпандағы №515 Жарлығымен және Қазақстан Республикасы Президентінің және Үкіметінің басқа да актілерімен, өзге де нормативтік құқықтық актілермен, сондай-ақ ҚМСЖД туралы ережемен бекітілген Қазақстан Республикасының Қаржы мониторингі жөніндегі агенттігі туралы ережемен.

ҰКО міндеттері АЖ/ТҚҚ (ҰҚ) саласындағы тәуекелдерді Ұлттық Бағалау жөніндегі жұмысты ұйымдастыру және АЖ/ТҚҚ саласындағы жұмыстың тиімділігін арттыру болып табылады.

ҰБО-ның негізгі функциясының бірі-ҰБО есебін қалыптастыру.

Агенттік Төрағасының 2022 жылғы 23 ақпандағы №14 бұйрығымен бекітілген кірістерді заңдастыру (жылыстату) және терроризмді қаржыландыру тәуекелдеріне бағалау жүргізу қағидаларына (бұдан әрі - Қағидалар) сәйкес қаржы мониторингі субъектілері (бұдан әрі - ҚМС) ҰБТ есебін қалыптастыру мақсатында жыл сайын 1 сәуірге дейін Агенттікке жария ету (жылыстату) тәуекелдерін бағалау үшін деректерді ұсынады) терроризмді қаржыландыру және кірістер.

Алайда, Агенттік қызметкерлерінің ҚМС-мен байланысын және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау үшін жеке кабинет арқылы қажетті деректерді жіберуді көздейтін Ережеге түзетулер әзірленді.

SFM1 басқармасының міндеттері Құзыреті шегінде ҚМС үшін ҚМС/ТҚҚ/ФҚҚ саласында әдіснамалық қамтамасыз ету, Қазақстан Республикасының ҚМС/ТҚҚ туралы заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау, сондай-ақ өз құзыреті шегінде ҚМС-мен ҚМС/ТҚҚ/ФҚҚҚ саласында жұмыс істеу болып табылады.

Сонымен қатар, SFM1 басқару бақылау, рұқсат беру және басқа функцияларға ие емес.

SFM2 басқармасының негізгі міндеті ҚФМ агенттігінің бақылауындағы Қазақстан Республикасының КЖ/ТҚҚ туралы заңнамасының сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру болып табылады.

Sfm2 басқармасы бақылау субъектілеріне (объектілеріне) бару арқылы профилактикалық бақылауды жүзеге асыру функциясына ие. Бұл функция сыбайлас жемқорлық тәуекелін білдіреді.

Бизнес-процестерді оңтайландыру, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайту мақсатында тексерулер қажетті құжаттарды сұрау жолымен қашықтықтан форматта жүргізіледі.

ҚМС-мен хат алмасу тек ресми тәртіпте жүргізіледі.

Тәуекелдерді басқару жүйесі "Smart Data Ukimet"үкіметтік орталықтандырылған платформасымен автоматтандырылғанын және интеграцияланғанын атап өту қажет.

Яғни, тексеру тізімін қалыптастыру адамның қатысуынсыз автоматты режимде жүзеге асырылады.

Бұдан басқа, анықталған заңнаманы бұзу және уәкілетті органның ұсынымдарын орындамау қорытындылары бойынша әкімшілік санкциялар қолдану туралы шешімді сот қабылдайды.

Сонымен қатар, "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының жобасы әзірленгенін атап өтеміз, ол субъектіге бармай профилактикалық бақылауды (қашықтан мониторинг) көздейді.

Жоғарыда аталған түзету сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтуға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ, АЖҚ/ТҚҚ/ТҚҚ саласындағы ҚМС агенттігінің бақылауындағы, SFM2 басқармасы АЖҚ/ТҚҚ туралы Заң талаптарының бұзылуын болдырмауға және алдын алуға бағытталған түсіндіру жұмыстарын жүргізуде.

Ұсыныс:

- субъектіге бармай профилактикалық бақылауды (қашықтықтан мониторингті) көздейтін" Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы " Қазақстан Республикасының Заңына қол қоюды жеделдету.

 

Ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметтен туындайтын өзге де мәселелер

Бюджеттік қаржы қаражатын игеру және бөлу

Әкімшілік Департаменттің 2023 жылғы атқарған жұмысы, сондай-ақ қолданыстағы регламенттер мен рәсімдерді талдау негізінде (әкімшілік Департамент туралы ереже, Агенттік Төрағасының 27.01.2022 жылғы №37-НК бұйрығы, "әкімшілік Департаменттің бюджеттік жоспарлау, бухгалтерлік есепті жүргізу және Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру жөніндегі Агенттіктің құрылымдық бөлімшелерімен өзара іс-қимыл регламенті туралы") қорытынды жасауға болады әкімшілік Департаментте Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің деңгейі төмен болып табылады.

Бұл бірнеше негізгі факторларға байланысты:

1) бюджеттік жоспарлауды реттеу:

Агенттіктің негізгі бағдарламалық құжаттары даму жоспары, бюджеттік бағдарламалар, Операциялық жоспар, жыл сайынғы жұмыс жоспары және жоспарлы кезеңге арналған бюджеттік өтінім болып табылады. Бұл құжаттар бюджет қаражатын жоспарлау мен жұмсауда ашықтық пен жүйелілікті қамтамасыз етеді.

Бюджеттік өтінімді қалыптастыру үшін ұсыныстарды уақтылы және сапалы ұсынғаны үшін жауапкершілік құрылымдық бөлімшелердің басшыларына жүктеледі, бұл дербес жауапкершілікті арттырады және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтады.

2) мемлекеттік сатып алуды ұйымдастырудың қатаң тәртібі:

Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру Агенттік Төрағасының 2022.01.27 №37-НҚ бұйрығымен регламенттеледі. Осы бұйрыққа сәйкес сатып алу құрылымдық бөлімшелер ұсынған құжаттар негізінде жүзеге асырылады, бұл процестің ашықтығын қамтамасыз етеді.

Техникалық ерекшеліктер, біліктілік талаптары және конкурстық құжаттама белгіленген нысандар мен рәсімдер негізінде әзірленеді және бекітіледі. Бұл әлеуетті өнім берушілердің өтінімдерін заңсыз қабылдамау және артық сомаға шарттар жасасу мүмкіндігін азайтады.

Сатып алуды өткізу қоғамдық кеңес мүшелерінің қатысуымен байқаушылар ретінде ашық конкурстар арқылы жүзеге асырылады, бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін одан әрі төмендетеді.

3) тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді қабылдауды тиімді бақылау:

Тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді қабылдауды құрылымдық бөлімшелердің жауапты тұлғалары және әкімшілік Департамент бірлесіп жүзеге асырады. Бұл деректерді бұрмалау және қаржылық бұзушылықтарды жасыру мүмкіндігін жояды.

Тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді алғаннан және қабылдағаннан кейін тиісті құжаттарды қоса бере отырып, электрондық актілер жасалады. Бұл шарттарды орындаудың барлық кезеңдерінде ашықтық пен есептілікті қамтамасыз етеді.

Қабылданған шаралар мен белгіленген рәсімдер бюджеттік жоспарлауда және Мемлекеттік сатып алуды өткізуде ашықтықты, есептілікті және тиімділікті қамтамасыз етеді.

2023 жылға арналған мемлекеттік сатып алу жоспары 3 313 807,0 мың теңге сомасында бекітілді, нақтылауды ескере отырып, қорытынды сома 3 379 913,4 мың теңгені құрады.

3 294 462,2 мың теңге сомасына 177 шарт жасалды.

Сатып алу тәсілдері:

- 2 093 371,4 мың теңге сомасына ашық конкурспен (сатып алудың жалпы санының 61,9%);

- мемлекеттік инвестициялық жоба шеңберінде 387 308,0 мың теңге (11,46%) сомасына сатып алулар жүргізілді;

- 195 718,6 мың теңге сомасына баға ұсыныстарын сұрату арқылы (5,79%).

- бір көзден 762 183,8 мың теңге сомасына (22,55%)Тікелей шарт жасасу жолымен;

- 147 814,1 мың теңге сомасына (4,37%) өткізілмеген сатып алулар бойынша бір көзден;

- 132 111,3 мың теңге (3,91%) сомасына ерекше тәртіпті қолдана отырып конкурсқа қатысу.

Өткізілген Мемлекеттік сатып алу нәтижелері бойынша үнемдеу 241 661,2 мың теңгені құрады.

Үнемделген қаражат бюджеттік өтінімде көзделмеген тауарлар мен қызметтерді сатып алуға, іссапар шығындары мен сыйлықақыларға қайта бөлінді.

Ұсыныс:

- Мемлекеттік сатып алуды жоспарлауға, дайындауға және өткізуге тиісті бақылауды қамтамасыз ету;

- бюджеттік өтінімдерді беру және Мемлекеттік сатып алуды өткізу үшін нақты мерзімдер мен талаптарды белгілеу жолымен әкімшілік Департаменттің бюджеттік жоспарлау, бухгалтерлік есепті жүргізу және Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру мәселелері жөніндегі Агенттіктің құрылымдық бөлімшелерімен өзара іс-қимыл регламентін жаңарту және егжей-тегжейлі қарастыру;

- қаржы мониторингі жөніндегі органдарды ұстауға, оның ішінде іссапар шығыстарына бөлінген бюджет қаражатын ұтымды пайдалану бойынша аудит жүргізу.

 

Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі жұмыстың жай-күйі

Сыбайлас жемқорлық және өзге де құқық бұзушылықтардың алдын алу және оларға жол бермеу жөніндегі шараларды әзірлеу және ұйымдастыру міндеті Агенттіктің ЖҚД, сондай-ақ Агенттіктің құрылымдық бөлімшелерінің және оның аумақтық бөлімшелерінің басшыларына жүктелген.

ЖҚД Агенттікте заңдылықтың, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың және тәртіптің жай-күйіне талдау жүргізуге құқылы.

Сондай-ақ, ЖҚД-ға сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау және олардың жолын кесу, сондай-ақ Агенттік қызметкерлері мен қызметкерлерінің өзіне қабылдаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді сақтауын тексеру бойынша функциялар жүктелген.

Талдау барысында қызметкерлер мен қызметкерлердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер шараларын уақтылы қабылдамау немесе қабылдамау фактілері анықталған жоқ.

Агенттік өз қатарында сыбайлас жемқорлық көріністерінің алдын алу, сондай-ақ қызметкерлердің этика мен қызметтік тәртіп нормаларын сақтауын қамтамасыз ету бойынша тұрақты негізде жұмыс жүргізуде.

Басқа органдар талдап отырған кезеңде қаржы мониторингі органдарының қызметкерлерін сыбайлас жемқорлық қылмыстар жасағаны үшін ұстау фактілері болған жоқ.

Сонымен қатар, агенттіктің өз күшімен 8 қызметкерге қатысты 6 Сыбайлас жемқорлық қылмыстық құқық бұзушылық анықталды, оның ішінде – 3 сотталды, сотқа – 1, өндірісте – 2 жіберілді.

Қызметтің тиімділігін арттыру, тұрақты, тиімді жұмыс істейтін жүйені қалыптастыру, құқық бұзушылықтар мен сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында консультативтік кеңестердің отырыстарын, "дөңгелек үстелдерді", БАҚ-та материалдар жариялауды өткізу практикасы жалғастырылды.

Сыбайлас жемқорлық көріністері туралы ақпарат хабарлау арнасын қамтамасыз ету мақсатында Агенттікте 70-84-78 сенім телефоны және Call-орталық - 1458 көзделген. Талданатын кезеңде көрсетілген байланыс әдісі арқылы сыбайлас жемқорлық туралы хабарламалар түскен жоқ.

Осындай Сенім телефондары аумақтық департаменттерде де бар.

Жобалық басқаруды жүзеге асыру қағидалары шеңберінде (Үкіметтің 31.05.2021 ж. №358 қаулысымен бекітілген) Агенттік "Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған қарсы іс – қимыл" №4 үлгілік базалық бағыты (бұдан әрі - №4 ҮББ) жобасын іске асыруда.

Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі уәкілетті орган ретінде №4 ҮББ бойынша әзірлеуді, енгізуді үйлестіруді, әдіснамалық қолдауды және орындалу мониторингін қамтамасыз етеді.

Оның негізгі мақсаты сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бойынша мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор ұйымдарының жұмысын ұйымдастыру сапасын арттыру арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты іске асырудың тиімділігін қамтамасыз ету болып табылады.

№4 ҮББ іске асыру мемлекеттік органның, сондай-ақ оның ведомстволарының, аумақтық бөлімшелерінің және квазимемлекеттік сектордың ведомстволық бағынысты субъектілерінің қызметін қамтиды.

№4 ҮББ жобалардың 4 тобын қамтиды:

1) «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау»;

2) «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою»;

3) «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті нығайту»;

4) «Квазимемлекеттік сектордағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу» (ҚМА-ға қатысы жоқ).

Агенттікте №4 ҮББ жобасын іске асыру және орындау құрылымдық бөлімшелермен бірлесіп ЖҚД-ға жүктелген.

Сонымен қатар, «Бизнесті қорғау» жобасы дербес іске асырылуда, оның негізгі бағыты кәсіпкерлік субъектілерін қорғау, қаржылық мониторинг органдарына бизнес тарапынан сенім деңгейін арттыру және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау болып табылады.

Агенттік "integrity сһеск" (ҚР Президентінің 02.02.2022 ж. №802 Жарлығымен бекітілген 2022-2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспарының 37-тармағын орындау шеңберінде) сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметпен және ішкі істер органдарымен ұқсастығы бойынша парасаттылықты тексеру пилоттық жобасын іске асыруда, оның мақсаты жеке құрам арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу болып табылады. сыбайлас жемқорлық жағдайын модельдеу.

Пилоттық режимде 2023 жылы (маусымнан желтоқсанға дейін) қаржы мониторингі жөніндегі органдардың 92 қызметкері тексеруден өтті, оның ішінде парасаттылық тексеруден – 60 (немесе 65%) өтті, заңсыз жағдай туралы хабарламады, яғни 32 (немесе 35%) тексеруден өтпеді.

2024 жылдың 4 айында қаржы мониторингі жөніндегі органдардың 64 қызметкеріне/қызметкерлеріне қатысты 64 тексеру жүргізілді, оның ішінде 36 (немесе 56%) парасаттылық тексеруден өтті, заңсыз жағдай туралы хабарламады, яғни 28 (немесе 44%) тексеруден өтпеді.

Алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін, парасаттылыққа жүргізілетін барлық тексерулер қызметкерлерді заңсыз әрекеттерге итермелеу туралы (басшылықтың заңсыз тапсырмалар беруі, шоттарға ақша түсуі, үшінші тұлғалардан сыйлықтар алу және т.б.) кері байланыспен аяқталғанын атап өткен жөн.

Бұл жеке құрам арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу және қызметкерлердің жауапкершілік деңгейін арттыру бөлігінде пилоттық жобаның тиімділігін көрсетеді.

17.08.2023 жылы Агенттіктің Қоғамдық кеңесінің кезекті отырысына қатысты, оған ел Парламентінің депутаттары, Қоғамдық кеңес мүшелері, мемлекеттік органдардың басшылары қатысты, онда Агенттікке қаржы мониторингі жөніндегі органдардың жеке құрамы арасында сыбайлас жемқорлық көріністерінің алдын алу бойынша атқарылған жұмыстар туралы жоғары баға берілді.

Құқық бұзушылықтарға жол бермеу мақсатында жеке құрам арасында сыбайлас жемқорлық көріністеріне, заңдылықты теріс пайдалану мен өзге де бұзушылықтарға жол бермеу, сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулерді қатаң сақтау туралы түсіндіру жұмыстары тұрақты негізде жүргізіледі.

Ол үшін кәсіби және қызметтік дайындық сабақтарында жеке құрамға қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңнамасының нормалары, "құқық қорғау қызметі туралы" ҚР Заңы, Әдеп кодексі, сондай-ақ азаматтардың конституциялық құқықтарының сақталуы түсіндіріледі.

 Тұтастай алғанда, Агенттік қолда бар әлеуетті пайдалана отырып, өз қатарларында сыбайлас жемқорлықты азайту және жою бойынша мақсатты, жоспарлы жұмыс жүргізуде, Мұнда негізгі назар алдын алу шараларына бағытталған.

Ұсыныс:

- өз қатарында сыбайлас жемқорлық пен өзге де құқық бұзушылықтардың алдын алу бойынша жұмысты жалғастыру;

- білім беру мекемелерінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы тақырыпта қызметкерлерді/қызметкерлерді оқытуды ұйымдастыру бойынша жұмысты жалғастыру;

- ҚР Президентінің 02.02.2022 жылғы №802 Жарлығымен бекітілген 2022-2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспарының 37-тармағын іске асыру шеңберінде (integrity check) парасаттылықты тексеру жөніндегі пилоттық жобаны іске асыру жөніндегі жұмысты жалғастыру;

- ұжымдарда моральдық-психологиялық ахуалды зерделеу бойынша анонимді сауалнама жүргізу;

- дербес деректерді заңсыз жинау және өңдеу фактілеріне жол бермеу мақсатында Агенттіктің, сондай-ақ басқа да мемлекеттік органдардың қызметкерлерінің/қызметкерлерінің ақпараттық жүйелерін негізсіз пайдалану фактілерін анықтау.

 

Қызметтің ашықтығын қамтамасыз ету

"Ақпаратқа қол жеткізу туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Агенттіктің интернет-ресурсында Агенттіктің қызметі туралы (түсіндірме жазбалары және салыстырмалы кестелері бар нормативтік құқықтық актілердің жобаларын орналастыру (өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізілген жағдайларда); Агенттік өткізетін ашық конкурстар туралы; ақпараттық хабарламалар жариялау, баспасөз-және т.б.).

Қоғамның қаржы мониторингі жөніндегі органдарға деген имиджі мен сеніміне әсер етуі мүмкін теріс жарияланымдарды анықтау, сондай-ақ оларға жедел ден қою мақсатында Агенттіктің қызметіне қатысты БАҚ-та, әлеуметтік желілерде және интернет-ресурстарда жарияланымдардың мониторингін жүзеге асыру қажет.

Ұсыныс:

- "Ақпаратқа қол жеткізу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының және мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарын ақпараттық толықтыру қағидаларының талаптарына және олардың мазмұнына қойылатын талаптарға сәйкес Агенттіктің интернет-ресурстарында ақпаратты орналастыру мониторингін жүргізу;

- теріс жарияланымдарды анықтау және оларға жедел ден қою мақсатында Агенттіктің қызметіне қатысты БАҚ-та, әлеуметтік желілерде және интернет-ресурстарда жарияланымдардың мониторингін жүзеге асыру.

 

 

______________________