«2014 жылғы 3 шілдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне өзгерістер енгізу туралы»
Қазақстан Республикасы Заңы жобасының тұжырымдамасы
«2014 жылғы 3 шілдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы
(бұдан әрі – Заң жобасы).
Мемлекет басшысының 2020 жылғы 1 қыркүйектегі «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл уақыты» атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының салықтық құқық бұзушылықтар үшін бизнесті қылмыстық жауаптылыққа тартудың қолданыстағы шегін қайта қарауды көздейтін тармақтарын орындау бойынша бақылауды бекітудің 111-тармағын орындау үшін.
Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 3 шілдедегі № 226-V ҚРЗ Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 3-бабының 3) және 38) тармақшаларын толықтыру бөлігінде түзетулер енгізу мәселесін пысықтауды көздейтін
2020 жылғы 5 қарашадағы «Қазақстандық шетелдік инвесторлар кеңесі» Қауымдастығының мүшелері-мұнай-газ компанияларымен кездесу хаттамасының 3-тармағы қоса есептелген салықтардың сомасы тексерілген кезең үшін барлық есептелген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомасының он пайызынан асқан жағдайда, шекті сомамен тіркелген шектеусіз пайыздық мәндегі шекті белгілейтін шартпен басқа негіз болып табылады.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, заң жобасына түзетулер:
тексерілетін кезеңнен бір күнтізбелік жыл ішінде тексеру актісі бойынша есептелген салықтардың сомасы осы күтізбелік жыл ішінде салық төлеуші есептелген барлық салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомасының 10%-ынан асатын жағдайда, ірі және аса ірі залалдар бойынша қолданыстағы шектерге белгілеу
Қазақстан Республикасы Конституциясының 14-бабына сәйкес заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең.
Бұл норма жеке тұлғалар құқықтарының кепілдіктерін қамтамасыз етеді, өйткені заңды тұлғалардың құқық бұзушылықтары үшін қылмыстық жауапкершілік мәселесі жеке тұлғалардың – осындай заңды тұлғалардың лауазымды тұлғаларының құқықтары мен бостандықтарын шектеу мәселесі болғандықтан, осы бап жеке тұлғаларға мәні бірдей құқық бұзушылықтар үшін әртүрлі жауапкершілік қолданылмауы керек деп айтуға негіз береді.
Мәселен, Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 24-бабына сәйкес кәсіпкерлік субъектісін белгілі бір санатқа (шағын, орта және ірі) жатқызудың негізгі өлшемі алынатын орташа жылдық табыстың мөлшері болып табылады.
Сонымен бірге, ҚК-нің 245-бабы бойынша көзделген табалдырықтар барлық кәсіпкерлік субъектілеріне және олар алатын табыстардың айырмасын ескермей қолданылады.
Баяндалғанның негізінде, сондай-ақ есептелген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер сомасымен салыстырғанда салық заңнамасының болмашы мөлшерін бұзуға жол берген салық төлеушілерді қылмыстық қудалау шеңберіне тарту, заң мен сот алдында баршаның теңдігі конституциялық қағидасын бұзу тәуекелін болғызбау мақсатында, бұл ретте жазаның бұлтартпастығы қағидасын ескере отырып және бірнеше жыл ішінде жоғарыда көрсетілген ірі салық сомаларын төлеуден жалтарғаны үшін қылмыстық жауаптылықтың шегін пайыздық мәнде белгілеу кезінде бұл түзету ұсынылады.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі
№ 235-V ҚРЗ «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодексінің 275-бабына сәйкес салық төлеушінің салық салу объектілерін тек бірінші бөлігі бойынша жасыруы жеке тұлғаларға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға, орта кәсіпкерлік субъектілеріне, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне жасырылған салық салу объектісі бойынша төленуге жататын салық және басқа да міндетті төлемдер сомасының екі жүз пайызы мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Сонымен қатар, салықтық әкімшілендіруге қазіргі уақытта салық төлеушілердің нақты салық салынатын базасын айқындау, Қазақстан Республикасының салық заңнамасының сақталуын және трансферттік баға белгілеу кезінде бақылауды жүзеге асыру мақсатында қолданылатын нарықтық бағаларды бақылау мақсатында олардың қаржы-шаруашылық қызметін талдау жолымен жүргізілетін салықтық мониторингтің болуын көздейді. Салық мониторингі ірі салық төлеушілердің мониторингінен және көлденең мониторингтен тұрады.
Заңды қабылдаудың мақсаты бизнесті салықтық құқық бұзушылықтар үшін қылмыстық жауапкершілікке тартудың қолданыстағы шектерін қайта қарау болып табылады.
Заң жобасын реттеудің мәні салық салу саласында туындайтын қоғамдық қатынастар болып табылады.
Заң жобасы екі баптан тұрады.
1-бап Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 3 шілдедегі № 226-V ҚРЗ Қылмыстық кодексіне өзгерістер енгізуді көздейді.
2-бап Заңның қолданысқа енгізілу тәртібін айқындайды.
Жүргізілген құқықтық мониторинг нәтижесінде Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келетін, сыбайлас жемқорлық және тиімсіз іске асырылатын нормалар анықталған жоқ.
Заң жобасын қабылдау кәсіпкерлік субъектілері алатын кірістердің айырмасын ескере отырып, ҚК-нің 245-бабы бойынша шектерді теңестіруді көздейді.
Заң жобасын қабылдаудың қолайлы әлеуметтік-экономикалық салдары болады.
Талап етілмейді.
Реттелмейді.
Қытай
Қытай заңнамасына сәйкес салық төлеушінің бухгалтерлік кітаптарды, есеп айырысу құжаттарын бұрмалау, қолдан жасау, жасыру, өз бетінше жою; бухгалтерлік кітапқа шығыстардың қосымша баптарын енгізу немесе оған кірудің баптарының санын енгізбеу немесе азайту; салық органдарының декларациялау қажеттілігі туралы хабарламасын алғаннан кейін декларациялаудан бас тарту немесе жалған салық декларациясын беру; егер оған қатысты төлеуден жалтару жүргізілетін салықтардың сомасы пайыздық қатынаста төленуге жататын салық сомасының 10 %-ынан 30 %-ына дейін, ал ақшалай қатынаста – 10 мыңнан 100 мыңға дейін болған жағдайда төленуге жататын салықтарды төлемеу немесе аз мөлшерде төлеу. салық органдары салық төлеуден жалтарғаны үшін екі рет әкімшілік жаза қолданған жағдайда, ал төлеуші салық төлеуден жалтаруды жалғастыра берсе – 3 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға немесе қысқа мерзімді қамаққа алуға, сондай-ақ оларға қатысты төлеуден жалтару жүргізілетін салықтың 2 еселенген мөлшерінен 6 еселенген мөлшерге дейінгі сомада айыппұл салуға жазаланады; егер төлеуден жалтару жүргізілетін салықтардың сомасы проценттік қатынаста төленуге жататын салық сомасының 30%-ынан астамын, ал ақшалай қатынаста – 100 мыңнан астам юань, – 3 жылдан 7 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға, сондай-ақ оларға қатысты төлеуден жалтару жүргізілетін салықтың 2 еселенген мөлшерінен 6 еселенген мөлшерде айыппұл салуға жазаланады.
Сондай-ақ қылмыстық кодекстермен ҚК-нің 245-бабына ұқсас:
Өзбекстанда 1994 жылғы 22 қыркүйекте 184-бап (Салық немесе басқа да міндетті төлемдерді төлеуден жалтару) көзделген.
Аталған бапта залалдың мөлшері бойынша бөлу көзделген, олар шағын, елеулі, ірі және аса ірі болып бөлінеді:
1) шағын мөлшер немесе залал – ең төменгі жалақының отыздан жүзге дейінгі мөлшері шегіндегі залал (бұдан әрі – ЕТЖМ) (1 АЕК-679330 сум/айына 27852,53 теңге);
2) елеулі мөлшер немесе залал – бір жүзден үш жүзге дейінгі ЕТЖМ шегіндегі залал;
3) ірі мөлшер немесе залал-үш жүзден бес жүзге дейінгі ЕТЖМ шегіндегі залал;
4) аса ірі мөлшер немесе залал – бес жүз және одан да көп ЕТЖМ-ге тең залал;
Беларусь Республикасының 1999 жылғы 9 шілдедегі 243-бабында көзделген (Салық, алым сомаларын төлеуден жалтару) залал мөлшері бойынша бөлу бар:
1) залалдың ірі мөлшері – қылмыс жасалған күні белгіленген базалық шаманың мөлшерінен екі мың және одан да көп есе асатын сомадағы залал мөлшері (РБВ – 27 Беларусь рублі/4425,57 теңге);
2) аса ірі мөлшерде – қылмыс жасалған күні белгіленген базалық шама мөлшерінен үш мың бес жүз және одан да көп есе асатын сомадағы залал мөлшері.
Украинаның 212-бабы көзделген (Салық, алым сомаларын төлеуден жалтару) ол мөлшері бойынша залал елеулі, ірі және аса ірі болып бөлінетін бөлуді көздейді.
Қаражаттың елеулі мөлшері деп азаматтардың заңдарда белгіленген салық салынбайтын кірістерінің минимумынан үш мың және одан да көп есе асатын салықтардың, алымдардың және басқа да міндетті төлемдердің сомаларын, қаражаттың ірі мөлшері деп азаматтардың заңдарда белгіленген салық салынбайтын кірістерінің минимумынан бес мың және одан да көп есе асатын салықтардың, алымдардың және басқа да міндетті төлемдердің сомаларын түсіну керек, қаражаттың аса үлкен мөлшері деп салық, алым, басқа да міндетті, бұл азаматтардың заңдарда белгіленген салық салынбайтын ең төменгі табысынан жеті мың және одан да көп есе көп;
Әзірбайжан Республикасының 213-бабы қарастырылған (Салық төлеуден жалтару, жұмыссыздықтан сақтандыру немесе міндетті мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бойынша жарналар), залал мөлшері бойынша айтарлықтай мөлшерге, ірі мөлшерге және аса ірі мөлшерге бөліну бар.
«Елеулі мөлшер» деп — жиырма мың манаттан асатын, бірақ жүз мың манаттан аспайтын сома, ал «ірі мөлшер» деп — жүз мың манаттан асатын, бірақ бес жүз мың манаттан аспайтын сома, «аса ірі мөлшер» деп – бес жүз мың манаттан асатын сома түсініледі.
Заң жобасын іске асыру мемлекеттік бюджеттен қосымша қаржы шығындарын талап етпейді.