Жиі қойылатын сұрақтар

Сараптамалық-талдау іс-шарасы:

     1) қорытындысы бойынша сараптамалық қорытынды жасалатын тәуелсіз іс-шара ретінде;

      2) нәтижелері аудиторлық есептің және (немесе) аудиторлық қорытындының сараптамалық бөлігінде көрсетілетін тиімділік аудитінің құрамында жүргізіледі.

Дербес іс-шара ретінде өткізілетін сараптамалық-талдау іс-шарасының пәнін анықтау тәуекелдерді басқару жүйесі негізінде мыналарды:

     1) Қазақстан Республикасы Президентінің және оның Әкімшілігінің тапсырмалары;

    2) әлеуметтік-экономикалық даму, салаларының, өңірлік экономика салаларының көрсеткіштерінің нашарлауы анықталғанда; есепті қаржы жылындағы бюджеттердің атқарылуын бағалау нәтижелері бойынша жүйелі кемшіліктер мен тәуекелдер, сондай-ақ тиісті жоспарлы кезеңге арналған республикалық бюджет жобасын бағалауды ескере отырып жүзеге асырылады.

Жоғары аудиторлық палатаның бағалауының негізгі бағыты инвестициялық жобаларды іске асыруға бөлінген шығыстар, бюджеттік инвестициялар және күрделі шығыстар болып табылады.

Жалпы, бюджеттік жоспарлауды жетілдіру  үрдісін атап өткен жөн.

Атап айтқанда, бұған Республикалық бюджеттердің жобалары бойынша берілген Жоғары аудиторлық палатаның ұсынымдарын орындау ықпал етеді, мысалы:

- Ұлттық қордан мақсатты трансферт арқылы ағымдағы іс-шараларды қаржыландыруды алып тастау;

- бюджеттің ашықтығы мен анықтығын қамтамасыз ету мақсатында қарыз берушілер бөлінісінде мемлекеттік қарыз көлемін есепке алу (2024 - 2026 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасы аясында ұсынылған); 

- 2050 жылға дейінгі (2022 жылдан бастап) бағдарлары бар бюджеттік тәуекелдер және мемлекеттік қаржының ұзақ мерзімді тұрақтылығы туралы Үкіметтің талдамалық есебін қалыптастыру және т.б.

Сонымен қатар тиімсіз жоспарланған ретінде оңтайландыруға ұсынылған шығыстар көлемінің төмендеуі (2017 жылғы 258,3 млрд теңгеден биылғы жылы 52,9 млрд теңгеге дейін) оң серпінді көрсетеді.

Сонымен қатар, ЖАП жоспарлауда әлі де жекелеген жүйелі кемшіліктерді анықтады:

- әлеуметтік-экономикалық әсерді бағаламай шығыстарды жоспарлау,

- бюджеттік инвестициялық жобаларды қаржыландыруға жеткіліксіз басымдық беру және оларды құжаттаманың дайындығынсыз іске асыру,

- келесі болжамды кезеңдердегі жобаларды қаржыландырудың қамтамасыз етілмеуі.

- уәкілетті мемлекеттік органдар тарапынан шығыстарды басқарудың әлсіздігі, іске асыру мерзімдерін кешіктіру және болжаудағы қате есептеулер (жоспарланған көрсеткіштерді асыра бағалау/төмендету).

"Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы" Заңның 27-бабының негізінде Жоғары аудиторлық палата республикалық бюджет жобасын оның шығыстарының негізгі бағыттары бойынша алдын ала бағалауды жүргізу қағидаларын басшылыққа алады.

Бюджет жобасын бағалаудың негізгі көздері төмендегілермен шектелмейді:

1) нормативтік құқықтық актілер;

2) мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау нәтижелері;

3) елдің орта мерзімді кезеңге арналған әлеуметтік-экономикалық дамуының болжамы;

4) Үкіметтің республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептері;

5) Мемлекеттік жоспарлау жүйесі құжаттарының орындалуын бағалау нәтижелері туралы қорытынды;

6) бюджет қаражатын басқару тиімділігін бағалау нәтижелері туралы қорытынды;

7) статистикалық деректер;

8) бюджеттік бағдарлама әкімшілерінің бюджеттік өтінімдері;

9) Республикалық бюджет комиссиясының шешімдері;

10) басқалар.

Бюджет жобасын алдын ала бағалау кезінде екі негізгі өлшемшарт қолданылады:

1) шығыстардың негізділігі (бюджет жобасының бюджет және өзге де заңнамаға сәйкестігі, стратегиялық, экономикалық және бюджеттік жоспарлау арасындағы байланысты белгілеу, Қазақстан Республикасы Президентінің жолдауларының ережелеріне, Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарына сәйкестігі, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмалары және Жоғары аудиторлық палатаның қаулылары);

2) шығыстардың анықтығы (жобаларды іске асыруға және нәтижелерге қол жеткізуге арналған қаражат көлемін анықтаудың дұрыстығын растайтын қажетті құжаттаманың болуы).

Республикалық бюджеттің атқарылуын кейіннен бағалауды жүзеге асыру үшін 901. Сыртқы мемлекеттік аудит пен қаржылық бақылаудың рәсімдік стандартына сәйкес «Республикалық бюджетті атқарудың макроэкономикалық шарттары» бөлімінде олар республикалық бюджетті қалыптастыруға, сондай-ақ ағымдағы жағдайды талдауға және анықталған әлеуметтік-экономикалық даму проблемаларының әсерін бағалауға негіз болатын Елдің әлеуметтік-экономикалық даму болжамының негізгі параметрлерінің орындалуын талдау қамтылған.

2023 жылғы 24 шілдеде Жоғары аудиторлық палатаның мынадай:

- Президент және оның Әкімшілігінің тапсырмасы бойынша мемлекеттік органдардың, тексеру комиссияларының, жеке және заңды тұлғалардың өтініштері бойынша, құқық қорғау органдарының мәліметтері бойынша жергілікті бюджеттерге мемлекеттік аудит жүргізу құқығы (республикалық маңызы бар қалалар мен астананың облыстарының 20 бюджеті, аудандық және облыстық маңызы бар қалалардың 226 бюджеті, аудандық маңызы бар қалалардың, ауылдардың, кенттердің, ауылдық округтердің 8539 бюджеті);

- Президент пен оның Әкімшілігінің тапсырмасы бойынша Жоғары аудиторлық палатаның шешімі бойынша мемлекеттік аудит органдарының аудит нәтижелерін қайта қарау құқығы өкілеттіктері күшіне енді.

Бұл өкілеттіктер Есеп комитетін Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатана трансформациялаудың сапалық құрамын күшейтетіні сөзсіз.

Қазақстан Республикасы Заңының 46-бабының 1-тармағына сәйкес «O мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау» мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау органдарының үйлестіру кеңесі туралы ереже бекітілді.

Мемлекеттік жоспарлау жүйесіндегі Жоғары аудиторлық палатаның рөлі мен орны Үйлестіру кеңесінің мақсаттарының бірінде, атап айтқанда оның барлық деңгейлерінде бюджетті жоспарлау мен атқаруда қаржылық тәртіпті нығайтуда, аудиторлық органдардың қызметін ұйымдастыруда ашықтық пен объективтілікті қамтамасыз етуде айқындалған.

Республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң атқарылуын ағымдағы бағалауды жүргiзу үшiн сыртқы мемлекеттiк аудит пен қаржылық бақылаудың рәсiмдiк стандартына сәйкес ақпарат тоқсан сайын берiледi және Жоғары аудиторлық палатаның жұмысын сипаттайтын деректерден тұрады, сыртқы мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау органдары жұмысының тиімділігі мен тиімділігінің көрсеткіштерін көрсете отырып, есепті кезеңдегі тексеру комиссияларының мемлекеттік аудит нәтижелері мен сараптамалық-талдау қызметінің жиынтық қорытындылары мынадай бөлімдерден тұрады:

1. Кіріспе;
2. Есепті кезеңдегі республикалық бюджеттің атқарылуын талдау;

      III. Есепті кезеңдегі сыртқы мемлекеттік аудит органдарының мемлекеттік аудитінің және сараптамалық-талдау қызметінің негізгі нәтижелері:

      1) Жоғары аудиторлық палатаның мемлекеттік аудитінің және сараптамалық-талдау қызметінің нәтижелері;

      2) мемлекеттік аудиттің қорытындылары және тексеру комиссияларының сараптамалық-талдау қызметі.

1. Сыртқы мемлекеттік аудит органдарының қызметін жетілдіру шаралары туралы ақпарат.
2. Қорытынды:

      1) тұжырымдар;

      2) ұсынымдар.

      Қажет болған жағдайда тоқсан сайынғы ақпаратқа қосымша ақпаратты қосуға рұқсат етіледі.

Иә, жүргізеді. Қазақстан Республикасының Мемлекет басшысы мен Парламенті үшін жедел ақпаратты қалыптастыру мақсатында Жоғары аудиторлық палата республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуына тоқсан сайынғы ағымдағы бағалауды жүзеге асырады, оған есепті қаржы жылының қорытындысы бойынша орындалмау тәуекелдері (болған жағдайда), Жоғары аудиторлық палата жүргізген аудиторлық іс-шаралардың нәтижелері туралы белгіленетін бюджеттің кіріс және шығыс бөліктерінің атқарылуын бағалау кіреді белгіленетін бюджеттің кіріс және шығыс бөліктерінің атқарылуын бағалау кіреді.

Жоғары аудиторлық палата – Қазақстан Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін сыртқы мемлекеттік аудит пен қаржылық бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік аудит пен қаржылық бақылаудың жоғары органы.

Жоғары аудиторлық палатаның міндеттеріне халықтың тұрмыс жағдайлары сапасының қарқынды өсуін және елдің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ұлттық ресурстардың тиімді және заңды басқарылуын талдау, бағалау және тексеру жатады.

Есеп комитетінің Жоғары аудиторлық палата болып қайта құрылуы оның тәуелсіздігі мен Парламент алдындағы жауапкершілігін нығайтуға ықпал етеді.