ЕАЭО елдеріндееңбекқызметінжүзегеасырукезіндеазаматтардыңеңбекжәнеазаматтық-құқықтықшарттаржасасуыныңмаңыздылығытуралы

Ақпараттық хабарлама

ЕАЭО елдеріндееңбекқызметінжүзегеасырукезіндеазаматтардыңеңбекжәнеазаматтық-құқықтықшарттаржасасуыныңмаңыздылығытуралы

Келісімніңқабылданутарихы

2021 жылғы 1 қаңтарданбастап 2019 жылғы 20 желтоқсандақабылданғанЕуразиялықэкономикалықодаққамүшемемлекеттердіңеңбекшілерінзейнетақыменқамсыздандырутуралыкелісім (бұданәрі – Келісім) күшінеенді. Оғансәйкес, ЕАЭО-ғамүшемемлекеттердіңазаматтарыОдақелдеріндееңбекқызметінжүзегеасырукезіндезейнетақықұқықтарынжұмысқаорналасқанелдіңазаматтарыментеңдәрежедеқалыптастырады, сақтайдыжәнеіскеасырады. ЕАЭО-ғамүшеәрбірмемлекетеңбекшінің 2021 жылғы 1 қаңтарданкейінөзаумағындажинақтағанеңбекөтіліүшінұлттықзаңнамасынасәйкесзейнетақытағайындайды.

Еске сала кетейік, қазіргіуақытта ЕАЭО құрамына бес мемлекеткіреді: Армения Республикасы, Беларусь Республикасы, ҚазақстанРеспубликасы, ҚырғызРеспубликасыжәнеРесейФедерациясы.

Еңбекшартынжасасудыңқажеттілігітуралы

ЕАЭО елдерініңаумағындажұмыскүшініңеркінқозғалысы–Одақтыңнегізгіартықшылықтарыныңбірі. Оғанмүшемемлекеттердіңазаматтарыбасқа ЕАЭО елдерініңаумағындаеңбекқызметінжұмысістеугерұқсатнемесе патент алмай-ақжүзегеасыраалады. Соныменқатар, өзгемүшемемлекеттежұмысістейтін ЕАЭО азаматыжұмысқаорналасқанелдіңазаматтарыменбірдейеңбеккепілдіктерінпайдалануғақұқылы.

Алайда жұмыс істеу үшін арнайы рұқсат құжаттарын рәсімдеу талап етілмегенімен, бұл еңбек қатынастарын тиісті түрде ресімдемеуге болады дегенді білдірмейді. Азаматтың өз құқықтарын толық іске асыруы үшін еңбек қатынастарынрастайтын құжаттары болуы шарт. Мұндай негізгі құжаттарға жұмыс берушімен жасалған еңбек шарты немесе қызмет көрсету туралы азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт жатады.Ауызша келісімдер жұмыскердің құқықтарын жеткілікті деңгейде қорғай алмайды. Мәселен, жұмыс беруші еңбек жағдайларын өзгертіп, жалақы төлеуді кешіктіруі немесе азаматтың еңбек шарты негізінде жұмыс істемей, тек бір реттік тапсырмаларды орындаумен шектелгенін алға тартуы мүмкін.Ал жазбаша жасалған шарт жұмыс берушінің кім екенін, азаматтың қандай жұмыс атқарғанын, оған қанша мөлшерде ақы төленуге тиіс болғанын және тараптардың өздеріне қандай міндеттемелер алғанын нақты айқындауға мүмкіндік береді.Сондай-ақ ресми түрде жұмысқа қабылданған қызметкерлер үшін жұмыс берушілер жұмысқа орналасқан мемлекеттің заңнамасында белгіленген тәртіппен және мерзімдерде сол елдің зейнетақы жүйесіне зейнетақы (сақтандыру) жарналарын аударуға міндетті болады.

Бұл ретте жұмыскерге еңбек қатынастарын ресімдеу тәртібін алдын ала нақтылап алған жөн. Өйткені әр елде шарт жасасу қағидалары, оның нысаны және мемлекеттік органдарды хабардар ету тәртібі әртүрлі болуы мүмкін.

Келісімнің Қазақстанда іске асырылуы

Қазақстан Республикасында Келісім Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) қалыптастырылған зейнетақы жарналары есебінен зейнеткерлік жасқа толуы немесе бірінші және екінші топтағы мүгедектігі мерзімсіз белгіленуіне байланысты берілетін зейнетақы төлемдеріне қолданылады.

Егер Қазақстан Республикасының азаматы Келісім күшіне енгеннен кейін ЕАЭО-ға мүше басқа мемлекеттің аумағында белгілі бір уақыт (мысалы, 3-5 жыл) еңбек қызметін жүзеге асырса, сол елдің зейнетақы заңнамасында көзделген талаптарға (зейнеткерлік жасқа толу, қажетті еңбек өтілінің болуы) сәйкес зейнетақы алу құқығы туындаған кезде, оған аталған мемлекетте жинақтаған еңбек өтілі үшін сол ел зейнетақы тағайындайды.Бұл ретте Қазақстан Республикасының азаматы зейнетақы тағайындау және төлеу үшін қажетті құжаттарымен бірге өтінішті ЕАЭО-ға мүше тиісті мемлекеттің құзыретті органына немесе Қазақстан Республикасындағы құзыретті орган ретінде БЖЗҚ-ға беруге құқылы.

Еңбекшіге зейнетақы тағайындау және төлеу үшін қажетті құжаттардың тізбесі ЕАЭО-ға мүше әрбір мемлекеттің ұлттық заңнамасымен реттеледі.

Құзыретті органдар

Қазақстан Республикасында ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер еңбекшілерінің еңбек өтілін растау жөніндегі құзыретті органдар қатарына «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ (БЖЗҚ), Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті және оның аумақтық бөлімшелері жатады.

БЖЗҚ цифрлық жүйедегі міндетті зейнетақы жарналарының төленуі туралы деректер негізінде 1998 жылғы 1 қаңтардан бастап еңбек өтілі жөніндегі мәліметтерді ұсынады.

Сонымен қатар, БЖЗҚ Келісім шеңберінде төмендегідей функцияларды жүзеге асырады:

• еңбекшілергезейнетақытағайындаужәнетөлеуүшінқұжаттардықабылдау;
• құжаттардықараужәнезейнетақытағайындаунемесетағайындаудан бас тартутуралышешімқабылдау;
• ЕАЭО-ғамүшемемлекеттердіңқұзыреттіоргандарытағайындағанзейнетақытөлемдерінжеткізудіқамтамасызету.

Толықақпаратпен enpf.kz сайтындағы «Қызметтер» бөліміндетанысуғаболады.

1998 жылға дейінгі еңбек өтілін растау үшін Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық бөлімшелеріне жүгіну қажет.

Келісімнің іске асырылуы бойынша сандық көрсеткіштер

Келісім қолданыста болған кезеңде (01.01.2021ж. бастап 30.09.2026ж. дейін):

• БЖЗҚ ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің 378 азаматына зейнетақы төлемдерін тағайындады.

Оныңішінде:

• ЕАЭО-ғамүшемемлекеттердіңқұзыреттіоргандарыҚазақстанның 39 азаматынасақтандырузейнетақыларынтағайындады.

Оныңішінде:

Осылайша, ЕАЭО-ғамүшемемлекеттердіңазаматтарыжұмысқаорналасқанелдіңазаматтарыментеңдәрежедеөздерініңзейнетақықұқықтарынқалыптастырып, іскеасыраалады. Бұл – Келісімніңнегізгімақсаттарыныңбірі.

БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, сондай-ақ "Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде орналастырылған депозиттерге міндетті кепілдік беру туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес депозиттерге міндетті кепілдік беруді жүзеге асыратын ұйым аударған кепілдік берілген депозит бойынша кепілдік берілген өтемнің талап етілмеген сомасы есебінен қалыптастырылған ерікті зейнетақы жарналарын есепке алып, оның есебін жүргізеді, зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ Қор нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарына нысаналы жинақтарды (НЖ) есепке алу мен есептеуді, НЖ төлемдерін оларды алушының банк шоттарына есептеуді, "Ұлттық қор – балаларға" бағдарламасы шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен НЖ қайтарымдарын есепке алуды жүзеге асырады (толығырақ www.enpf.kz сайтында).