Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарынан 100 метр радиуста лотерея билеттерін сату нүктелерін орналастыруға заңнамалық тыйым салу мәселесі бойынша ТҮСІНДІРМЕ

2024 жылғы 9 қыркүйекте ойын және лотерея бизнесіне қатысты жаңа шектеу шараларын қамтитын «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ойын бизнесі, лотерея қызметі, денсаулық сақтау, мемлекеттік еңбек инспекциясы, мемлекеттік бақылау және артық регламенттеуді алып тастау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң (бұдан әрі – Заң) күшіне енеді.

Заңның кейбір жаңашылдықтары бұрын-соңды болмаған сипатқа ие және құқық қолдану практикасы тұрғысынан бизнес субъектілерінде сұрақтар туғызатынын назарға ала отырып, Туризм және спорт министрлігі «Құқықтық актілер туралы» Заңның 60-бабының 4-тармағын басшылыққа ала отырып, ойын бизнесі және лотерея қызметі салаларының реттеушісі ретінде өз құзыреті шегінде нақты субъектілерге және (немесе) нақты жағдайға қатысты мыналарды түсіндіреді.

Заңның 12-1-бабының 4-тармағына сәйкес «Лотереялар және лотерея қызметі туралы» (бұдан әрі – Заң) лотерея билеттері таратыла алмайды, ал лотерея терминалдары орнатылмайды:

1) көппәтерлі тұрғын үйлерде, жатақханаларда;

2) білім беру ұйымдарында және олардан жүз метр радиуста;

3) денсаулық сақтау ұйымдарында және олардан жүз метр радиуста;

4) ғибадат үйлерінде (ғимараттарында);

5) мәдениет ұйымдары орналасқан жеке тұрған ғимараттар мен құрылыстарда.

Бұл нормалар құмар ойындарға тәуелділіктен зардап шегетін адамдардың, 21 жасқа дейінгі балалар мен жастардың денсаулығын қорғауға бағытталған.

Сонымен қатар, Заңда «Денсаулық сақтау мен білім беру ұйымдары» ұғымдары анықталмағанын атап өткен жөн.

«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодекстің (бұдан әрі – Кодекс) 1-бабы 1-тармағының 93) тармақшасына сәйкес, денсаулық сақтау ұйымы – денсаулық сақтау саласындағы қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға. ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 8 қазандағы № ҚР ДСМ-117/2020 «Денсаулық сақтау ұйымдарының номенклатурасын бекіту туралы» бұйрығымен Денсаулық сақтау ұйымдарының номенклатурасы бекітілген.

Сол сияқты білім беру ұйымының тізбесі Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 22 ақпандағы № 50 бұйрығымен бекітілген.

Бұл ретте, «Құқықтық актілер туралы» Заңның 23-бабының 7-тармағына сәйкес, нормативтік құқықтық актіде пайдаланылатын терминдер мен анықтамаларды нақтылау қажет болған жағдайда, онда олардың мағынасын түсіндіретін (түсіндіретін) бап (тармақ) орналастырылады. Нормативтік құқықтық актіде қолданылатын терминдер мен анықтамалар біртекті қоғамдық қатынастарды реттейтін жоғары тұрған нормативтік құқықтық актіде қолданылатын терминдер мен анықтамаларға сәйкес келуі тиіс.

Сонымен бірге, Кодекс, «Білім туралы» Заң және Заң гетерогенді қоғамдық қатынастарды, сондай-ақ әртүрлі салаларды реттейді. Басқаша айтқанда, кодекстің 7-бабының 70) тармақшасына сәйкес шығарылған Денсаулық сақтау министрінің бұйрығының күші Заңнан емес, Кодекстен туындайтын қатынастарды реттейді. «Білім туралы» Заңға және білім беру саласындағы заңға тәуелді акті бойынша жағдай ұқсас.

Заңды құқықтық реттеудің мақсаты мен міндеттерін, сондай-ақ Конституциямен кепілдендірілген кәсіпкерлік қызмет бостандығына және өз мүлкін кез келген заңды кәсіпкерлік қызмет үшін еркін пайдалануға құқығын ескере отырып, Заңның жоғарыда көрсетілген нормасы (12-1-баптың 4-тармағы 2) және 3)-тармақшалардың бөлігінде) а. ж. 9 қыркүйегінен бастап мынадай білім беру және денсаулық сақтау ұйымдарына қатысты әрекет ететін болады:

• Білім беру саласына қатысты:

1) жалпы білім беретін мектептер, гимназиялар, лицейлер, халықаралық мектептер, мектеп-интернаттар, оның ішінде спорт, шығармашылық және жетім балаларға арналған;

2) колледждер, училищелер;

3) институттар, консерваториялар, жоғары мектептер, жоғары училищелер, академиялар, университеттер;

4) балалар үйлері.

Жоғарыда аталған білім беру объектілеріне қатысты тыйым меншік нысанына қарамастан қолданылатын болады.

Балаларға арналған қосымша білім беруді ұйымдастыру бөлігінде (оқушылар сарайлары, БЖСМ, балалар шығармашылығы үйлері, балалар өнер мектептері) тыйым тек жеке тұрған ғимараттар мен құрылыстарда орналасқан мемлекеттік мекемелерге қатысты қолданылатын болады.

2. Денсаулық сақтау саласына қатысты:

1) аудандық және қалалық емханалар;

2) аудандық, қалалық және облыстық ауруханалар, оның ішінде көп бейінді ауруханалар;

3) диспансерлер;

4) психикалық денсаулық орталықтары;

5) госпитальдар.

Жоғарыда аталған Денсаулық сақтау объектілеріне қатысты тыйым меншік нысанына қарамастан қолданылатын болады.

Белгіленген радиус шегіндегі объектілердің қашықтығын есептеуге қатысты жоғарыда аталған Денсаулық сақтау және білім беру ұйымдарының аумағымен шектесетін ең жақын нүктеден жасанды және табиғи кедергілерді ескермей, арақашықтық түзу сызық бойынша өлшенетінін түсіндіреміз.

Мектеп немесе аурухана аумағының шекарасынан дүкеннің, пошта бөлімшесінің немесе лотерея билеттері сатылатын немесе лотерея терминалдары орналасқан өзге де объектінің есігіне дейінгі кедергілерді есепке алмай, түзу сызық бойынша қашықтықты санау керек.

Мысалы, егер лотерея билеттерін тарату орнының есіктерінен қоршауға дейінгі қашықтық 98 метр, ал мектеп есіктеріне дейінгі қашықтық 103 метр болса, лотереяны сатуға болмайды. «Қоршау арқылы ешкім жүрмейді» деген дәйек қабылданбайды. Егер дүкенде бірнеше кіреберіс есіктер болса, онда есептеу әлеуметтік нысанға жақынымен жүргізіледі.

Жоғарыда аталған білім беру және денсаулық сақтау ұйымдары жұмыс істеп тұрған лотерея сату нүктесінен 100 метрден кем емес радиуста салынған жағдайда, лотерея билеттерін тарату осындай әлеуметтік объект пайдалануға берілген күннен бастап тоқтатылуға тиіс.

Жоғарыда аталған білім беру және денсаулық сақтау ұйымдары жұмыс істеп тұрған лотерея сату нүктесінен 100 метрден кем радиуста бұрыннан бар үй-жайда ашылған жағдайда, лотерея билеттерін тарату әлеуметтік объектінің жаңа заңды мекенжайы тіркелген күннен бастап күнтізбелік 30 күн ішінде тоқтатылуға тиіс.

Өз кезегінде «Сәтті Жұлдыз» АҚ лотерея операторына қажет:

1) лотереяны таратушылардың (агенттердің) Заңның 12-1-бабы 4-тармағының талаптарын міндетті сақтауы жөніндегі ережені тапсырма шартына енгізуге, сондай-ақ бұзылған жағдайда тапсырма шартын біржақты тәртіппен мерзімінен бұрын бұзу рәсімін көздеуге міндетті;

2) агенттер мен субагенттердің осы тыйымның заңдылығын сақтауына және орындалуына тұрақты мониторинг жүргізуге және ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 10-күніне дейінгі мерзімде Лотерея және лотерея қызметі саласындағы уәкілетті органды мониторинг қорытындылары туралы хабардар етуге міндетті.

Жоғарыда айтылғандардың негізінде, заңды құқықтық реттеу мақсатында а. ж. 9 қыркүйегінен бастап білім беру ұйымдарының (Білім және ғылым министрінің 22.02.2013 ж. № 50 бұйрығына сәйкес 79 түрі) және денсаулық сақтау ұйымдарының (Денсаулық сақтау министрінің 08.10.2020 ж. № ҚР ДСМ бұйрығына сәйкес 76 түрі-117/2020) өзге де түрлеріне 100 метр радиуста лотерея билеттерін сатуға тыйым салу жоғарыда көрсетілгендерден басқа, қолданылмайды.