Жиі қойылатын сұрақтар
«Болашақ» халықаралық стипендиясын іске асыру бойынша кейбір шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 7 қазандағы № 413 бұйрығына (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008880) сәйкес жұмыс берушінің анықтамаларымен және зейнетақы аударымдарының төленгенін растайтын құжаттармен (оның ішінде зейнетақы қорынан үзінді көшірме) расталған соңғы күнтізбелік 12 (он екі) ай ішінде тұрақты еңбекақысы бар Қазақстан Республикасының 50 (елу) жасқа дейінгі азаматтары кепілдік беруші бола алады. Кепілгер стипендиатпен бірге ортақ жауапкершілік көтереді және Стипендиат «Болашақ» стипендиясынан айырылған немесе одан бас тартқан жағдайда оқу шығындарын өтеуге міндеттенеді.
Мысалы: Менің жасым 49-да, Қостанай қаласында 5 жылдан бері дәрігер болып жұмыс істеймін және «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты үшін кепілгер болуды жоспарлап отырмын. Мен кепілгер бола аламын ба және «Болашақ» халықаралық бағдарламасы алдындағы міндеттемелерім қандай болады?
Иә, Сіз кепілгер бола аласыз, себебі жасыңыз 50-ден төмен және соңғы 12 ай ішінде тұрақты табысыңыз бар. Сізбен кепілдік шарты жасалады, оған сәйкес Сіз «Болашақ» халықаралық бағдарламалар орталығы бағдарламасының стипендиатымен бірге ортақ жауапкершілік қабылдайсыз. Бұл дегеніміз, егер стипендиат бағдарлама талаптарын бұзса немесе орындамаса, ол Сізбен бірге оның оқуына жұмсалған шығындарды өтеуге міндетті болады.
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2022 жылғы 20 шілдедегі № 2 бұйрығы) (бұдан әрі – ЖМБС) 2-тармағының 9) тармақшасына https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200028916 сәйкес, докторантура – білім беру бағдарламалары кемінде 180 академиялық кредитті міндетті түрде игере отырып, философия докторы (PhD) (бейіні бойынша доктор) дәрежесін берумен ғылыми, педагогикалық және (немесе) кәсіптік қызмет үшін кадрлар даярлауға бағытталған жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру.
Педагогикалық практика кезеңінде докторанттар бакалавриат пен магистратурада сабақ өткізуге тартылады.
Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ЖЖОБҰ) педагогтерінің (профессор-оқытушылар құрамының) кәсіптік стандартына (Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2023 жылғы 20 қарашадағы № 591 бұйрығы) https://adilet.zan.kz/rus/docs/G23HN000591 сәйкес, білім беру саласындағы жоғары оқу орнынан кейінгі білімі (ғылыми-педагогикалық магистратура), жоғары білімі бар оқытушының, ассистенттің, маманның студентке бағдарланған оқыту мен бағалау принциптерін ескере отырып, оқу сабақтарын (дәрістерден басқа) ұйымдастыруға және өткізуге құқығы бар.
ЖЖОБҰ дәрістерді «ғылым кандидаты» немесе «ғылым докторы» ғылыми дәрежесі немесе «философия докторы (PhD)» дәрежесі бар, сондай-ақ тиісті ғылымдар магистрі дәрежесі бар оқытушылардың және (немесе) оқытушы лауазымында кемінде үш жыл еңбек өтілі немесе бейіні бойынша кемінде бес жыл практикалық жұмыс өтілі бар аға оқытушылардың оқуын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, ҚР «Білім туралы» Заңының 47-бабының 4-тармағына https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z070000319 сәйкес, ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, күндізгі оқу нысаны бойынша барлық білім беру ұйымдарының білім алушылары мен тәрбиеленушілерінің оқуды сабақтан тыс уақытта жұмыспен ұштастыруға құқығы бар.
Мысалы: Мен Алматы қаласындағы университеттердің бірінің докторантымын, білім беру гранты бойынша оқимын. Докторантурадағы оқуыммен қатар мектепте мұғалім немесе өз университетімде оқытушы болып жұмыс істей аламын ба?
Иә, докторантурада оқып жатқан кезде Сіз оқудан бос уақытта мектепте мұғалім болып жұмыс істей аласыз немесе жоғары оқу орнында оқытушы ретінде сабақ бере аласыз.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2020 жылғы 12 мамырдағы № 196 бұйрығымен бекітілген «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу» мемлекеттік қызметін көрсету қағидаларының 6-тармағына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020626 Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін аккредиттеу туралы куәлікті алу үшін заңды тұлғаның штатында жиыны 7 (жеті) ғылыми қызметкер, оның ішінде ғылыми дәрежесі бар 5 (бес) ғылыми қызметкер және магистр академиялық дәрежесі бар 2 (екі) ғылыми қызметкер болуы қажет.
Мысалы:
Алматы қаласының Ғылыми-зерттеу институты (бұдан әрі – ҒЗИ) «Ұлттық инновациялық жүйенің бірыңғай терезесі» (Astana Hub) ақпараттық жүйесі арқылы ауыл шаруашылығы саласындағы ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектісі ретінде аккредиттеу туралы куәлік алуға өтінім берді. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті құжаттарды тексеру барысында өтінімді кері қайтарды, себебі ҒЗИ штатында ғылыми дәрежесі бар бес ғылыми қызметкердің орнына төрт ғылыми қызметкер жұмыс істейтіні анықталды.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2023 жылғы 14 қыркүйектегі № 466 бұйрығымен https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033417 бекітілген Ғылым саласындағы сыйлықтарды, мемлекеттік ғылыми стипендияларды беру қағидаларына сәйкес мемлекеттік ғылыми стипендиялар Ғылым және жоғары білім министрлігінің бұйрығымен бір жылға дейінгі мерзімге тағайындалады (29-тармақ). Бұрын республикалық бюджет қаражатынан төленетін мемлекеттік ғылыми стипендияларға ие болған ғалымдарға мемлекеттік ғылыми стипендиялар алдыңғы тағайындалған жылдан кейін кемінде үш жыл өткен соң қайта берілуі мүмкін (28-тармақ).
Мысал: азамат А. 2023 жылы гуманитарлық ғылымдар саласындағы мемлекеттік ғылыми стипендияның лауреаты болды.2025 жылы азамат А. тағы да мемлекеттік ғылыми стипендия алуға құжаттар ұсынды. Ғылым және жоғары білім министрінің бұйрығымен құрылған конкурстық комиссия азамат А-ның құжаттарын қабылдамады, өйткені алдыңғы марапаттаудан кейін үш жыл өткен жоқ.
Ғылыми тағылымдамалар бағдарламасын өту шеңберінде республикалық бюджет қаражаты есебінен өтелетін шығыстар Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі міндетін атқарушының 2023 жылғы 18 тамыздағы № 422 бұйрығымен бекітілген үміткерлерді іріктеу және ғылыми тағылымдамадан өту Қағидаларының (бұдан әрі – Қағидалар) 5-тармағында көрсетілген.
https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033308
Ғылыми тағылымдаманы ұйымдастыру жөніндегі іс-шараларды іске асыру республикалық бюджет есебінен жүзеге асырылады және мына шығыстарға ақы төлеуді қамтиды:
1) ғылыми тағылымдамаларды ұйымдастыру жөніндегі іс-шаралар кешенін қамтамасыз ету жөніндегі қызметтерге ақы төлеу;
2) ғылыми тағылымдамаларды ұйымдастыру жөніндегі іс-шаралардың іске асырылуын ақпараттық қамтамасыз ету;
3) үміткерлер үшін кешенді тестілеу жүргізу;
4) сараптама комиссиясы мүшелерінің үміткерлермен жеке әңгімелесу өткізуі;
5) визаны (консулдық алым) ресімдеу, ұзарту;
6) ғылыми тағылымдамадан өту;
7) ғылыми тағылымдама өтетін елдің, конкурс жеңімпазының ғылыми тағылымдамадан өтуін жүзеге асыратын шетелдік жетекші жоғары және жоғарыдан кейінгі білім беру ұйымдарының, ғылыми орталықтардың және өзге ұйымдардың талабы бойынша міндетті көрсетілетін қызметтер;
8) тамақтануға, тұруға, ғылыми әдебиетті сатып алуға, тұратын жерінен ғылыми тағылымдамадан өту орнына дейін жол жүру бойынша көліктің түрі мен класын айқындауға арналған шығыс нормалары туралы осы Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес ғылыми тағылымдама өтетін елде тұру, тамақтану және оқу әдебиетін сатып алу;
9) ғылыми тағылымдама өтетін елдің және шетелдік ұйымның талаптарына сәйкес міндетті медициналық тексеру;
10) жазатайым жағдайлардан және аурулардың кенеттен пайда болуынан шетелдік азаматтар үшін көзделген медициналық сақтандыру;
11) ғылыми тағылымдамалар тағайындалғаннан кейін Қазақстан Республикасында тұратын жерінен ғылыми тағылымдама өтетін жерге дейін және кері қарай жол жүру;
12) ғылыми тағылымдамадан өту жөнінде қызметтер көрсету шарттары бойынша өз міндеттемелерін орындауға байланысты шетелдік әріптестердің шығыстары.
Мысалы:
Мен Мельбурн университетінде (Австралия Одағы) «Экологиялық қауіпсіздік» бойынша ғылыми тағылымдамадан өтемін. Мен Қазақстанға жеке істерім (отбасылық іс-шара) бойынша шұғыл түрде баруым керек. Авиабилеттерді сатып алуға жұмсалған қаржы маған өтеле ме?
Жоқ, өйткені Қағидалардың 5-тармағына сәйкес республикалық бюджет қаражаты есебінен Қазақстан Республикасында тұратын жерінен ғылыми тағылымдама өтетін жерге дейін және кері қарай жол жүру арналған шығыстар өтеледі. Тағылымдамадан өту барысында қосымша (міндетті емес) шығындарды Сіз өз қаражатыңыз есебінен төлейсіз.
«Болашақ» халықаралық стипендиясы стипендиатының мәртебесі туралы анықтама беру «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы алуға болатын Мемлекеттік қызмет көрсету болып табылады https://egov.kz/cms/kk.
Қызметтің атауы – «Болашақ» халықаралық стипендиясы стипендиатының мәртебесі туралы ақпарат беру. Қызмет көрсету мерзімі – 30 (отыз) минут.
Мысалы:
Мен «Болашақ» бағдарламасы шеңберінде University of Exeter (Ұлыбритания) университетінде «Мемлекеттік саясат, Саясаттану, Мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша магистратурада оқыдым. «Болашақ» халықаралық стипендиясы бойынша білім алғанымды растайтын анықтаманы қалай және қайдан алуға болады?
Иә, Сіз «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты екеніңізді растайтын анықтаманы «Электрондық үкімет» веб-порталы арқылы ала аласыз. Қызмет 30 минут ішінде көрсетіледі.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 600 бұйрығына «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімнің білім беру бағдарламаларын iске асыратын бiлiм беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017650) сәйкес шетел азаматтары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын қазақ ұлтының өкілдері жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) түсуге құқылы.
Оқуға қабылдау жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру саласындағы уәкілетті орган бекітетін қабылдау қағидаларына, сондай-ақ халықаралық шарттар мен келісімдерге сәйкес жүзеге асырылады.
Шетел азаматтары ЖЖОКБҰ келесі негіздер бойынша оқи алады:
білім беру қызметтерін көрсету туралы шарттар негізінде ақылы түрде;
мемлекеттер арасындағы халықаралық келісімдер шеңберінде;
тиісті шарттар мен конкурстық іріктеу болған жағдайда стипендиялық бағдарламалар мен білім беру гранттары бойынша.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 8 қазандағы № 548 бұйрығы «Стипендиялық бағдарламаларға қатысу үшін үміткерлерді іріктеу қағидаларын бекіту туралы» (https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017520) (бұдан әрі – Ереже).
Мысал, Мен, Е.Қайратов, Моңғолия Республикасының азаматы, ұлтым – қазақ, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіне мемлекеттік білім беру гранты бойынша түсе аламын ба?
Иә, Стипендиялық бағдарламаларға қатысу Ережесіне сәйкес, Сіз Қазақстан Республикасының жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарына стипендиялық бағдарлама шеңберінде оқуға түсуге құқылысыз.
«Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларының» 45-тармағына сәйкес, https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613 бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберіндегі ғылыми-техникалық тапсырмаларды (бұдан әрі – ҒТТ) ғалымдар, Ұлттық ғылыми кеңес мүшелері, ғылым салалары бойынша мамандар, уәкілетті мемлекеттік органның немесе салалық мемлекеттік органдардың өкілдері, сондай-ақ стратегиялық жоспарлау саласындағы уәкілетті органның өкілдері қатарынан уәкілетті орган немесе салалық уәкілетті орган қалыптастырған жұмыс тобы әзірлейді. ҒТТ-ны әзірлеу қаржыландыру жоспарланатын жылдан бұрынғы жылдың 15 ақпанына дейін аяқталуға тиіс.
Мысалы, егер бағдарламаны іске асыру 2028 жылға жоспарланған болса, онда тиісті ҒТТ жұмыс тобы әзірлеп, 2027 жылғы 15 ақпаннан кешіктірмей бекітілуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2026 жылғы 16 қаңтардағы № 18 бұйрығымен жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беретін ұйымдардың (бұдан әрі – ЖЖОКБҰ) білім беру қызметіне қойылатын біліктілік талаптарына (бұдан әрі – Біліктілік талаптары) өзгерістер енгізіліп, 2026 жылғы 23 наурызда күшіне енді. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600037860
Енгізілген өзгерістер шеңберінде біліктілік талаптарына магистратураның жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыру үшін оқытылатын пәндер бейініне білім мен ғылыми дәреженің сәйкестігіне баламалы көрсеткіштер енгізілді. Магистратурада жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыруды қамтамасыз ететін оқытушылар құрамына қойылатын біліктілік талаптарының 21-тармағына (21.2-тармақшасы) сәйкес мынадай критерийлер белгіленген:
оқытушылардың білімінің және ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті орган берген/таныған ғылыми дәрежесінің және (немесе) PhD философия докторы/бейіні бойынша доктор (академиялық) дәрежесінің және (немесе) ғылыми атағының оқытылатын пәндердің бейініне сәйкестігі;
не:
оқытушылардың білімінің және (немесе)1 ғылыми дәрежесінің (кандидат/ғылым докторы) немесе ғылыми дәрежесінің (PhD философия докторы/осы саладағы докторы) және (немесе) ғылым және жоғары білім саласындағы уәкілетті орган берген/таныған ғылыми атағының оқытылатын пәндер бейініне сәйкестігі және оқытылатын пәндер бейіні бойынша соңғы бес жыл ішінде бірінші немесе екінші деңгейдегі Басылымдар тізбесінде (бұдан әрі – Тізбе) (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 12 қаңтардағы № 20 бұйрығы) https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1600013409 жарияланған кемінде 3 (үш) мақаланың, сонымен қатар мақаланың жарияланған сәтінде JCR (ZhSR) бойынша импакт-факторы бар немесе Science Citation Index Expanded дерекқорларының (Science Citation Index Expanded), Social Science Citation Index (Social) бірінде индекстелген Web of Science Core Collection (Web of Science Core Collection) ішіндегі Science Citation Index) немесе Arts and Humanities Citation Index (Arts End Humanities Citation Index) немесе Scopus дерекқорындағы CiteScore пайыздық ұпайы кемінде 25 (жиырма бес) болатын халықаралық рецензияланған ғылыми журналда оқытылатын пәндер бейіні бойынша соңғы 5 (бес) жыл ішінде жарияланған кемінде 1 (бір) ғылыми мақала (article) немесе шолудың (review) болуы.
1«...және (немесе)... болған жағдайда» немесе ретінде түсіндіріледі.
Мысалы.
ЖЖОКБҰ-да азаматша А. магистратурада «Құқық» кадрларын даярлау бағыты бойынша білім беру бағдарламасының пәндерін оқытуға ниет білдірді. Оның «Философия» мамандығы бойынша жоғары білімі, сондай-ақ «Құқықтану» мамандығы бойынша философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесі бар, сонымен бірге «Құқық» бейіні бойынша ғылыми еңбектер циклынің, атап айтқанда, соңғы бес жылда ғылыми басылымда жарияланған оқытылатын пән бейіні бойынша тізбенің бірінші немесе екінші деңгейінің 3 (үш) мақаланың, сондай-ақ мақаланың жарияланған сәтінде халықаралық рецензияланатын ғылыми журналдағы Scopus (Скопус) дерекқорындағы көрсеткіші CiteScore (СайтСкор) пайыздық ұпайы кемінде 25 пайыздан кем емес соңғы бес жылдағы 1 (бір) мақаласы бар авторы болып табылады. Азаматша А. Біліктілік талаптарының критерийлеріне сәйкес ғылыми дәрежесі мен ғылыми-зерттеу қызметінің көрсеткіштері «Құқық» кадрларды даярлау бағыты бойынша оқытылатын пәндердің бейініне сәйкес келеді, осылайша ол магистратурада «Құқық» кадрларды даярлау бағытының пәндерін жүргізуге құқылы.
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 6 қарашадағы № 563 «Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті базалық және бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру, ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызметті гранттық қаржыландыру және ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру, іргелі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыратын ғылыми ұйымдарды қаржыландыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығына сәйкес https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300033613 ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын гранттық қаржыландыруға арналған конкурс «Ғылым қоры» акционерлік қоғамы (бұдан әрі – Қор) тарапынан жарияланады және конкурс туралы хабарландыру Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитетінің (бұдан әрі – Комитет), Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығының (бұдан әрі – ҰМҒТСО), сондай-ақ Қордың интернет-ресурстарында орналастырылады.
Конкурс туралы хабарландыру келесі ақпаратты қамтиды:
1) конкурс атауы;
2) ресми интернет-ресурсқа сілтеме;
3) өтінімдерді қабылдаудың басталу және аяқталу мерзімдері;
4) өтінімдерді қабылдау орны және (немесе) тәсілі;
5) байланыс деректері.
Мысалы, азамат А. ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру жобаларын гранттық қаржыландыру конкурсына қатысуға өтінім беруді жоспарлап отыр. Ол осы конкурс шарттарымен қай жерден таныса алады?
Азамат А. қажетті ақпаратты Комитеттің, ҰМҒТСО-ның, сондай-ақ Қордың интернет-ресурстарынан таба алады.