ҚР Сауда және интеграция министрлігі Сауда комитеті 2026 жылдың бірінші жартыжылдығы қорытындыланды. Жиын барысында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын тұрақтандыру шаралары мен өңірлік департаменттердің жұмыс тиімділігі талқыланды.
Жүргізілген жүйелі жұмыстардың нәтижесінде елімізде әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасының өсу қарқыны өткен кезеңмен салыстырғанда 4,6%-ға баяулаған.
Бұл көрсеткішке мемлекеттік бақылауды күшейту, тауарлар тізбесін кеңейту және отандық өндірушілерді қолдау шаралары арқылы қол жеткізілді.
Барлығы 3 907 әкімшілік іс тіркелді, оның ішінде 2 391-і рұқсат етілген сауда үстемесін асыруға қатысты болса, өңірлік комиссиялардың жұмысы арқылы 2 322 заңбұзушылық анықталып, жеткізу тізбегінен 164 тиімсіз делдал шеттетілді.
Сонымен қатар, бақылау шаралары аясында заңсыз әкелінген 46,5 мыңнан астам жұмыртқа тәркіленіп, цифрлық азық-түлік ваучерлері мен 31 тауар позициясына баға мониторингі енгізілді. Сондай-ақ, апта сайын 132 ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі ұйымдастырылып, 25 сауда базарын жаңғырту жұмыстары мен ақпаратты уақытылы ұсыну бойынша атқарушылық тәртіпті нығайту шаралары ерекше бақылауға алынды.
Алайда маусым айының қорытындысы бойынша кейбір өңірлерде бағаны бақылау жұмыстарының әлсірегені байқалады.
Мемлекеттік бақылау бағытында Атырау және Солтүстік Казахстан облыстарының жұмысы сынға алынды,. Әсіресе, Атырау облысында жарты жыл ішінде 12 заң бұзушылық дерегі анықталған, бұл бақылау жұмысының жеткіліксіздігін көрсетеді. Сонымен қатар Абай, Ақтөбе, Қарағанды, Жамбыл, Түркістан облыстары мен Астана қаласында жыл басынан бері бірде-бір тиімсіз делдал нарықтан шеттетілмеген.
«Есеп үшін өткізілетін жиындардың бізге қажеті жоқ. Нақты нәтиже керек – заң бұзушылықтарды анықтау, тиімсіз делдалдарды нарықтан шығару және бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу басты міндет болып қала береді»
- деді сауда комитетінің төрағасы Ернұр Жаутыкбаев бақылау жұмыстарының сапасына қатысты қатаң талап қойды.
Алқа мәжілісінің қорытындысы бойынша 2026 жылдың соңына дейін сауда базарларын жаңғырту жұмыстарын аяқтау тапсырылды. Екінші жартыжылдықтағы негізгі басымдықтар – баға тұрақтылығын сақтау, «үй жанындағы» шағын жәрмеңкелерді дамыту және цифрлық азық-түлік ваучерлері жобасын іске асыру болмақ.
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары нарығында оң баға серпіні сақталуда Соңғы аптада баға индексі 0,1% - ға төмендеді Шілде айының қорытындысы бойынша 0,3% дефляция тіркелді
Айта кету керек, ағымдағы жылы алғаш рет ӘМАТ бағалары индексінің айлық көрсеткішінің төмендеуі тіркелді Осы кезеңде картоп қызанақ қияр алма сәбіз және жұмыртқаны қоса алғанда, бірқатар әлеуметтік маңызы бар өнімдердің орташа бағасы төмендеді
Және бұл оң динамика тұрақты Алтыншы ай қатарынан жылдық азық – түлік инфляциясы баяулауда-2025 жылғы желтоқсандағы 13,5% - дан маусым қорытындысы бойынша 10,4% - ға дейін
Жыл басынан бері ӘМАТ бағасының индексі өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі 7,9% - ға қарағанда 1,7% -. құрады Мұндай нәтиже Үкіметтің мемлекеттік бақылауды күшейтуді, ішкі нарықты қанықтыруды, отандық өндірушілерді қолдауды және бағаны тұрақтандыру тетіктерін дамытуды көздейтін инфляцияны бақылау және төмендету жөніндегі шаралар кешенін дәйекті іске асырудың арқасында мүмкін болды
Негізгі бағыттардың бірі шекті сауда үстемесінің сақталуын және тауар өткізу тізбегінен өнімсіз делдалдарды алып тастауды бақылау болып қала береді
Жыл басынан бері шекті сауда үстемесін асырғаны үшін 70 млн теңгеден астам сомаға 2 709 қаулы шығарылды Өңірлік комиссиялар 650 отырыс өткізді, 2 640 бұзушылық фактісі анықталды, 2 463 әкімшілік хаттама жасалды ал 177 өнімсіз делдал жеткізу схемаларынан шығарылды
Сонымен қатар, цифрлық бақылау күшейтіледі Осы электрондық шотфактуралар негізінде жыл басынан бері 30 мыңға жуық тауар өткізгіш тізбектер талданды нәтижелері бойынша заңнаманы бұзудың 4,6 мыңнан астам ықтимал тәуекелдері анықталды
Бір мезгілде ішкі нарықты азық-түлікпен қанықтыру жөніндегі шаралар іске асырылуда Өңірлерде тұрақтандыру қорлары мен "айналым схемасы" тетіктері пайдаланылады, маусымаралық кезеңде импорттық көкөніс өнімдерін жеткізу үшін "жасыл дәліз" жұмыс істейді, ерте көкөністерді жеткізуге форвардтық шарттар жасалады, баламалы логистикалық маршруттар дамиды
Ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін өткізу жалғасуда Ағымдағы жылы 9,8 мыңға жуық жәрмеңке жоспарланған оның ішінде 4,6 мыңы Үкіметтің тапсырмасы бойынша жергілікті атқарушы органдар жәрмеңкелерді өткізуді күшейтеді және халық үшін өнімнің қолжетімділігін арттыратын "үйде" шағын жәрмеңкелерін өткізу мәселесі қосымша пысықталуда
Отандық өндірушілер үшін жеңілдетілген кредиттеуді әлеуметтік маңызы бар тауарлар мен шикізаттарды тасымалдауға арналған темір жол тарифтерін сондай-ақ ӘМАТ өндірушілері үшін электр энергиясына арналған жеңілдікті тарифтерді қоса алғанда, мемлекеттік қолдау шаралары қолданылады
2026 жылғы 1 маусымнан бастап Қазақстанда кондитерлік өнімдерді таңбалау бойынша пилоттық жоба басталды. Жоба 2027 жылғы 1 маусымға дейін жалғасады. Бұл елде іске асырылып жатқан тауарлардың цифрлық қадағалануын қамтамасыз ету саясаты аясындағы кезекті қадам. Оның мақсаты нарықты контрафактілік өнімдерден қорғау және жеткізу тізбектерінің ашықтығын арттыру.
Жобаға саладағы жетекші компаниялар қосылып үлгерді. Отандық өндірушілер қатарында «Баян Сұлу» ЖШС және «Лотте Рахат» ЖШС бар. Импорттаушылар қатарында «Марс Казахстан» ЖШС, «Ферреро Казахстан» ЖШС, «Мон’дэлис Казахстан» ЖШС және «Нестле Фуд Казахстан» ЖШС қатысуда. «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының деректеріне сәйкес, «Баян Сұлу» мен «Рахат» отандық кондитерлік өнім өндірісінің шамамен 50%-ын, ал импортты қоса есептегенде жалпы нарықтың шамамен 30%-ын қамтиды. Бұл пилоттық жобаның барынша репрезентативті болуына және саладағы негізгі ойыншылардың қатысуына мүмкіндік береді.
ЕАЭО келісіміне сәйкес, таңбалауға кондитерлік өнімдердің негізгі санаттары жатады. Олардың қатарында қантты кондитерлік өнімдер, шоколад және шоколад өнімдері, печенье, вафли, ұннан жасалған кондитерлік өнімдер, мармелад, джемдер, жеміс және жаңғақ пасталары, сондай-ақ өнімнің басқа да түрлері бар.
Пилоттық кезең техникалық және ұйымдастырушылық тәуекелдерді анықтауға, бизнес-процестерді жетілдіру қажеттілігін бағалауға және нормативтік базаны одан әрі жақсарту бойынша ұсыныстар қалыптастыруға бағытталған. Қатысушылар таңбалау және қадағалау ақпараттық жүйесінің функционалын тегін сынақтан өткізуге, таңбалау құралын өндірістік және логистикалық процестермен интеграциялауды пысықтауға, сондай-ақ өнімге кодтарды түсірудің түрлі тәсілдерін сынап көруге мүмкіндік алады.
Цифрлық таңбалау тұтынушыларды контрафактілік және заңсыз өнімдерден қорғауға, жеткізілімдердің ашықтығын арттыруға, адал бәсекелестікті қамтамасыз етуге және саланың дамуына жағдай жасауға бағытталған. Міндетті таңбалауды енгізу туралы шешім пилоттық жобаның қорытындысы бойынша, оның нәтижелері мен нарық қатысушыларының ұсыныстары ескеріле отырып қабылданады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда міндетті таңбалау аяқ киімге, темекі өнімдеріне, дәрілік заттарға, сыраға, мотор майына және киік мүйіздеріне қатысты қолданылып келеді. Биылғы қыркүйекте биологиялық белсенді қоспаларды, ал желтоқсанда жеңіл өнеркәсіп тауарлары мен зергерлік бұйымдарды таңбалауды енгізу жоспарланып отыр. Тұрмыстық баллондардағы сұйытылған газды және ағаш материалдарын таңбалау бойынша пилоттық жобалар аяқталды. Сонымен қатар өсімдік майын, тұрмыстық химия тауарлары мен косметиканы таңбалау сынақтан өтуде.
Пилоттық жобаға қосылу үшін өндірушілер, импорттаушылар және тауар айналымының басқа да қатысушылары Бірыңғай тауарларды таңбалау мен қадағалау операторына info@digitaleconomy.kz электрондық мекенжайы арқылы өтінім жолдауы қажет.
Алматы қаласында Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Сауда комитетінің төрағасы Ернұр Жәутікбаевтың қатысуымен кеңес өтті. Кездесуге базарлар, сауда-ойын-сауық орталықтары мен ірі сауда желілерінің өкілдері қатысты.
Кеңес барысында сауда саласындағы өзекті мәселелер, атап айтқанда базарларды жаңғырту, сауда үстемесін реттеу, баға қалыптастыру және саланы одан әрі дамыту бағыттары талқыланды. Кәсіпкерлер Комитет төрағасына тікелей сұрақ қойып, ашық диалог форматында жан-жақты жауап алу мүмкіндігіне ие болды.
Кездесуге Zoom платформасы арқылы Алматы және Жетісу облыстарының кәсіпкерлері де қосылып, өңірлік бизнеске қатысты маңызды мәселелер ортаға салынды.
Жұмыс сапары аясында Small және Magnum Cash&Carry ірі сауда желілерінде мониторинг жүргізілді. Оның барысында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасы тексеріліп, өнімдердің қолжетімділігі мен баға тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері қаралды.
Сонымен қатар, Райымбек даңғылы 507А мекенжайындағы Small филиалында және Радостовец көшесі 292 мекенжайындағы Magnum Cash&Carry сауда орталығында қазақстандық ірімшік өнімдерін өндірушілерді қолдау жобасы іске қосылды. Жоба Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің тапсырмасы аясында жүзеге асырылып, отандық тауар өндірушілерді қолдауға, қазақстандық өнімдердің сауда желілеріндегі үлесін арттыруға және жергілікті брендтердің бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге бағытталған.
Сондай-ақ, Алматы қаласы мен Алматы облысының Кәсіпкерлік және инвестициялар басқармасы, Алматы қаласы мен Алматы облысының Сауда департаментінің қолдауымен Алтын Орда базары аумағында мониторинг жүргізілді. Базарды аралау барысында сауда орнын жаңғырту, сауда қызметін ұйымдастыру және азық-түлік тауарларының бағасын қалыптастыру тетіктері қарастырылды.
Аталған жұмыстар заманауи сауда инфрақұрылымын дамытуға, отандық бизнесті қолдауға, баға қалыптастыру үдерісінің ашықтығын қамтамасыз етуге және өңірдегі азық-түлік тұрақтылығын нығайтуға бағытталған.
«Қазақстанда жасалған» таңбасына қойылатын талаптар енді тек сауда желілеріне ғана емес, онлайн-платформаларға да қолданылмақ. ҚР Сауда және интеграция министрлігі отандық тауарларды офлайн-бөлшек саудада да, электронды коммерцияда да ілгерілету талаптарын күшейтіп жатыр.
Маркетплейстер үшін қазақстандық өнімдерді іздеу нәтижелерінде басым көрсету және «Қазақстанда жасалған» арнайы бөлімдерін құру бойынша міндетті тетіктер енгізіледі. Қазіргі уақытта тиісті заңнамалық түзетулер пакеті мүдделі мемлекеттік органдармен келісуден өтуде. Бұл туралы ҚР Сауда және интеграция министрінің міндетін атқарушы Айжан Бижанова «Сауда желілерінде «Қазақстанда жасалған» ұлттық брендін ілгерілету» тақырыбындағы дөңгелек үстелде мәлімдеді.
Жаңа талаптар отандық өндірушілерді қолдауға бағытталған мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігіне айналып отыр. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, сауда нысандарында қазақстандық тауарлардың үлесі кемінде 30 пайыз болуы тиіс. Бұдан бөлек, «Даму» қорының қолдау бағдарламалары аясында сөре кеңістігінің тағы 20 пайызына дейін отандық өнімге бөлінуі мүмкін. Осылайша, қазақстандық тауарлар дүкен ассортиментінің жартысына дейін қамтуға мүмкіндік алады.
«Сонымен қатар, тұтынушының отандық өнімді көруі де маңызды. Сондықтан заңнама тек сандық көрсеткіштерге ғана емес, тауарды орналастыру сапасына да талап қояды. Отандық өндірушілердің өнімі сатып алушының көз деңгейінде, қолжетімді жерде орналасуы тиіс. Бұл — «алтын сөре». Сатып алушы ең алдымен дәл осы сөредегі тауарға назар аударады. Қазақстандық өндіруші мұндай орынға лайық деп есептеймін», - деді Айжан Бижанова.
Мұндай тәсілдердің тиімділігін Назарбаев Университеті жанындағы Ұлттық аналитикалық орталық жүргізген эксперимент нәтижелері де көрсетті. Magnum сауда желісімен бірлесіп, зерттеушілер қазақстандық ірімшіктерді ілгерілетуге арналған мінез-құлықтық құралдарды сынақтан өткізді. Жоба мінез-құлық ғылымы саласына маманданған британдық Behavioural Insights Team компаниясының әдіснамалық қолдауымен жүзеге асырылды.
Дүкендерде баннерлер, сөре бөлгіштері, стикерлер, сөре ленталары және «Қазақстанда жасалған» таңбасына назар аудартатын аудиохабарламалар қолданылды. Эксперимент төрт апта бойы нақты сатып алу ортасында жүргізілді.
Нәтиже халықаралық көрсеткіштерден жоғары болды. Пилоттық дүкендерде қазақстандық ірімшік сатылымы 20 пайызға артқан. Салыстырмалы түрде алғанда, әлемдік тәжірибеде мұндай мінез-құлықтық құралдардың орташа әсері шамамен 8 пайызды құрайды.
«Біз мінез-құлықтық құралдарды қазақстандық жағдайда ірімшік мысалында сынап көруді жөн көрдік. Ірімшік негізгі азық-түлік тауарларының қатарына жатады, алайда бұл сегментте импорт үлесі жоғары — 47 пайыз. Эксперименттің небәрі төрт аптасында пилоттық дүкендердегі қазақстандық ірімшік сатылымы 20 пайызға өсті. Бұл — өте жоғары көрсеткіш. Эксперимент нәтижесі қазақстандықтардың “экономикалық патриотизмге” дайын екенін көрсетті. Ол үшін тұтынушыға дүкенде таңдау жасауға көмектесу қажет, яғни өнімді танымал әрі көзге көрінетін ету керек», - деді Ұлттық аналитикалық орталықтың Мемлекеттік басқару және мінез-құлықтық мемлекеттік саясат орталығының директоры Салтанат Джаненова.
Министрлік талаптардың сақталуына бақылауды да күшейтпек. Заңнама талаптарының бұзылуы туралы шағымдар жоспардан тыс тексерулер жүргізуге негіз бола алады. Отандық тауарлардың сауда желілеріне қолжетімділігін шектеу, нұсқамаларды орындамау және жеткізушілермен жұмыс талаптарын бұзу фактілері үшін айыппұл қарастырылған.
Сонымен қатар, Сауда және интеграция министрлігі жаңа заңнамалық өзгерістер әзірлеп жатыр. Атап айтқанда, «өнімсіз делдал» ұғымын енгізу, сауда кедергілеріне бақылауды күшейту және бос сауда орындары болған жағдайда отандық өндірушілерге сауда алаңдарына қолжетімділік беруді міндеттеу жоспарланған.
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының (ӘМАТ) бағасын реттеу – Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігінің негізгі басым бағыттарының бірі.
Бағаны тұрақтандыру мақсатында мемлекеттік бақылауды қоса алғанда, кешенді шаралар іске асырылып жатыр.
2026 жылдың басынан бастап ӘМАТ тізімі 19-дан 31 атауға дейін кеңейтілді. Осыған байланысты бақылау шараларын күшейту қажеттілігі туындап отыр.
Ағымдағы жылдың сәуір айының ортасындағы жағдай бойынша, ӘМАТ-қа белгіленген шекті сауда үстемесін асырғаны үшін 1 406 әкімшілік айыппұл салынды. Бұл көрсеткіш 2025 жыл бойы осы бап бойынша тіркелген құқық бұзушылықтардың жалпы санының (2 913) шамамен 50 пайызына тең.
Баға қалыптастыру тізбегіндегі делдалдық схемаларды анықтау бойынша өңірлік комиссиялардың жұмысы жанданды. Ел бойынша барлығы 372 отырыс өткізіліп, 1 092 заң бұзушылық анықталды, 974 хаттама толтырылды, тауар өткізу тізбегінен 118 делдал шығарылды.
Негізгі бағыттардың бірі – электрондық шот-фактураларды талдау. Жыл басынан бері сауда үстемесін асыру тәуекелі бар 2 361 жағдай анықталып, олар бойынша мәліметтер өңірлік бөлімшелерге егжей-тегжейлі қарау және тиісті шаралар қабылдау үшін жолданды.
Айта кету керек, министрлік бақылау жүргізудің заманауи тәсілдерін енгізуде. Электрондық шот-фактураларды талдау барысында цифрлық құралдар, соның ішінде жасанды интеллект технологиялары қолданылады. Бұл қысқа уақыт ішінде үлкен көлемдегі деректерді өңдеуге және құқық бұзушылықтарды анықтау тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Тиімсіз делдалдықты болдырмау үшін деректерді талдаудың жаңа әдістері қолданылады. Атап айтқанда, бір өңір шеңберінде үш және одан да көп көтерме буын қатысатын тізбектер, сондай-ақ бір күн ішінде жасалған төрт және одан көп буынды мәмілелер анықталады. Бұдан бөлек, мәміле қатысушыларының өзара байланысы да талданады. Анықталған барлық тәуекелдер өңірлік комиссиялардың қарауына жіберіледі. Олардың міндеті – сауда заңнамасының сақталуын бағалап, тиімсіз делдалдарды тізбектен шығару бойынша шаралар қабылдау.
Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі мемлекеттік бақылау тетіктерін одан әрі жетілдіруді және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған шараларды жалғастырады.
Премьер-Министр Олжас Бектенов тапсырмасына сай әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу және мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету, сондай-ақ тиімсіз делдалдарды жою мақсатында, биылғы жылдың 25 сәуірінде Сауда және тұтынушылардың құқығын қорғау Департаменті Алматы қаласының Кәсіпкерлік және инвестициялар басқармасымен, Мемлекеттік кірістер департаментімен, Экономикалық тергеп-тексеру департаментімен және қала аудандары әкімдерінің аппараттарымен бірлесіп, қаланың ең ірі көтерме базары «Барыс-4»-те кезекті мониторинг жүргізді.
Жүргізілген мониторинг аясында Алматы қаласының Сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменті базардағы көтерме саудамен айналысатын делдалдарды талдады. Кешенді іс-шаралар қорытындысы бойынша қазіргі уақытта 9 делдал анықталды.
Сонымен қатар, өңірлік комиссия аясында Алматы қаласының Мемлекеттік кірістер департаменті кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты хронометраждық тексерулер жүргізуде.
Бұдан бөлек, Департамент тарапынан кәсіпкерлер мен сауда нарығының әкімшілігіне сауда заңнамасының талаптарын түсіндіру және ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізілді.
Әсіресе, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына 15%-дан аспайтын сауда үстемесін сақтау, сондай-ақ тауарларды нақты рәсімделген және тұтынушыларға қолжетімді түрде орналастырылған баға белгілерімен сату мәселелеріне ерекше назар аударылды.
Аталған мәселе тұрақты бақылауда, анықталған барлық делдалдар мен кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты материалдар өңірлік комиссия отырысында қарауға жолданды.
«Дина» көтерме базарына жүргізілген кешенді мониторинг нәтижесінде жеке кәсіпкерлердің бірі әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын негізсіз өсіргені анықталды. Электрондық шот-фактураларға (ЭШФ) жүргізілген талдау сәбіз, картоп және қырыққабатқа қосылған үстеме бағаның рұқсат етілген нормадан бірнеше есе асып кеткенін көрсетті.
Сәбіз: Павлодар облысының шаруа қожалықтарынан 170 теңге/кг бағасымен сатып алынып, кейін басқа кәсіпкерлерге 35%-ға дейінгі үстемемен (230 теңгеге дейін) қайта сатылған.
Картоп: Ақпан айында Абай облысынан 150 теңге/кг бағасымен 30 тоннадан астам өнім сатып алынған. Наурыз айында бұл картоп Өскеменде 250-ден 280 теңгеге дейінгі бағамен сатылған. Нақты үстеме баға 70%-дан 86%-ға дейін жеткен.
Қырыққабат: Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінен 130 теңге/кг бағамен сатып алынып, 200–220 теңгеден өткізілген. Үстеме баға 53%-дан 69%-ға дейін құраған.
Аталған көкөністер кейіннен қосымша үстеме бағамен қаланың «үй маңындағы» дүкендерінде халыққа сатылған.
Бұл фактілер бойынша материалдар Өңірлік комиссия отырысында қаралды. Қазіргі уақытта жеке кәсіпкерге қатысты жоспардан тыс тексеру жүргізу үшін құжаттар дайындалуда. Заң бұзушылық расталған жағдайда кәсіпкер әкімшілік жауапкершілікке тартылып, көкөніс бағасын төмендету туралы нұсқама беріледі.
ШҚО бойынша Сауда департаменті ескертеді: заңнамаға сәйкес, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына (ӘМАТ) қосылатын шекті сауда үстемесі 15%-дан аспауы тиіс.
Батыс Қазақстан облысының өңірлік комиссиясы әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының жағдайын жергілікті жерде бағалау үшін «Алтын Алма» көтерме-бөлшек сауда базарына барды. Негізгі назар ет және көкөніс павильондарында болды, себебі дәл осы жерде халық үшін өнімнің түпкілікті бағасы қалыптасады.
Жұмыс ашық форматта, жалға алушылармен тікелей диалог жүргізілді. Кәсіпкерлерге заңнама талаптары түсіндірілді, оның ішінде 15 пайыз сауда үстемесін сақтау, баға белгілерінің жазбаша түрде болуы, сондай-ақ санитарлық және салық нормаларын сақтау мәселелері қамтылды.
Шара жағдайға жедел әсер етуге мүмкіндік берді. Комиссия жеткізу тізбегіндегі артық делдалдарды анықтап, картоп бойынша екі делдалды айналымнан шығарды. Сонымен қатар «AQJAIYQ» ӘКК тұрақтандыру қорынан өнімді тікелей базарға жеткізу жүйесі жолға қойылды.
Бұған дейін картоптың нарықтағы бағасы сұрыпына және сапасына қарай килограмына 230-250 теңге аралығында сатылса, енді тұрақтандыру қорының өнімі 165 теңгеден сатылымға шықты, ал жеткізу бағасы 145 теңгені құрайды.
Қазіргі уақытта «AQJAIYQ» ӘКК базарға тәулігіне 5 тоннаға дейін өнім жеткізуде. Өнімге сұраныс жоғары. Көкөніс өнімдерін жеткізу мамыр айының бірінші онкүндігінің соңына дейін жалғасады деп жоспарлануда.
Комиссияның көшпелі отырыстары тұрақты түрде жалғасады. Бұл формат нақты нәтиже көрсетіп, шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беруде.
2026 жылдың басынан бері БҚО-да өңірлік комиссияның 11 отырысы өткізілді. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына сауда үстемесін асырудың 47 фактісі анықталды. Барлық бұзушылықтар бойынша кәсіпкерлерге әкімшілік шаралар қолданылды.
Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрлігі Премьер-министрдің тапсырмасын орындау аясында елдегі базарларда өнімсіз делдалдарды қысқарту жұмысын жандандырды. Негізгі назар бағаның негізсіз өсуіне әсер ететін факторларды жоюға және ашық тауар өткізу тізбектерін қалыптастыруға бағытталған.
16 сәуір күні ҚР СИМ Сауда комитетінің төрағасы Ернұр Жәутікбаев Түркістан қаласында Түркістан, Қызылорда, Жамбыл облыстары мен Шымкент қаласының базар иелері және сауда нысандары әкімшіліктерінің қатысуымен кеңес өткізді.
Ішкі сауда қағидаларын жетілдіру аясында заңнамалық деңгейде бөлшек сауда жүзеге асырушылар мен көтерме жеткізушілердің аражігі ажыратылды. Осылайша сатып алу-сату үдерісіне қатысушылардың құрамы жүйеленіп, қосылған құн қалыптастырмайтын, бірақ жеткізу тізбегіндегі соңғы бағаға әсер ететін өнімсіз делдалдардың қатысуы шектелді.
Комитет төрағасы базар иелерінің заңнама талаптарын қатаң сақтау қажеттілігіне ерекше назар аударды. Негізгі талаптардың бірі – ақпараттық жүйелерді міндетті түрде қолдана отырып қызмет жүргізу, онда сатушылармен жасалған барлық шарттар, жалдау төлемдері және сауда шарттары тіркелуі тиіс. Ашық цифрлық есептің болмауы нақты айналымның бұрмалануына, бейресми есеп айырысуларға және өнімсіз делдалдардың пайда болуына жағдай жасайды. Осыған байланысты бақылау шаралары ең алдымен ақпараттық жүйелерді қолданбайтын субъектілерге бағытталуда.
Ернұр Жәутікбаевтың айтуынша, еліміз бойынша базарлар қызметіне, әсіресе көтерме сауда сегментінде, кешенді жұмыс басталды. Бұл жұмысқа Мемлекеттік кірістер органдары, ішкі істер органдары, антимонополиялық орган және жергілікті атқарушы органдар тартылған, үйлестіру Сауда министрлігі тарапынан жүзеге асырылуда. Салықтық әкімшілендіру құралдары, оның ішінде сауда қызметіне хронометраж жүргізу тетігі күшейтілуде, бұл нақты айналым мен декларацияланған көрсеткіштерді салыстырып, көлеңкелі айналым белгілерін анықтауға мүмкіндік береді.
Бақылау іс-шараларының қорытындысы бойынша аумақтық сауда және тұтынушылардың құқықтарын қорғау департаменттері заң бұзушылықтарды жою туралы ұйғарым шығарады. Ақпараттық жүйелерді міндетті түрде қолдану талаптары орындалмаған жағдайда әкімшілік жауапкершілік ретінде айыппұл салу көзделген, сондай-ақ заңнамада белгіленген тәртіппен неғұрлым қатаң шаралар қабылданып, мәселе сот тәртібімен қаралуы мүмкін.
«Базар – бұл жасырын схемаларға орын емес. Әрбір қатысушы заң аясында жұмыс істеуі тиіс. Кез келген сауда қызметі ашық әрі цифрлық форматта жүргізілуі қажет. Ақпараттық жүйелерден тыс жұмыс істеу – жасырын экономика мен баға бұрмалаушылықтарының тікелей тәуекелі. Егер нарық қатысушылары белгіленген талаптарға сай жұмыс істеуге дайын болмаса, мемлекет барлық заңды тетіктерді дәйекті түрде қолданады», – деп атап өтті Сауда комитетінің төрағасы.
Әр өңірде облыс әкімдерінің орынбасарлары төрағалық ететін өңірлік комиссиялар жұмыс істейді. Олар тауар өткізу тізбектерін талдап, өнімсіз делдалдарды анықтап, оларды тізбектен шығару бойынша шешім қабылдайды. Сонымен қатар кейбір өңірлерде бұл жұмыс формалды сипатта жүргізілетіні және нәтижелі жұмыс жүргізілмей отырғаны айтылды.
Жыл басынан бері елімізде 316 өңірлік комиссия отырысы өткен, нәтижесінде сауда тізбектерінен 76 делдалдық буын шығарылды. Сауда комитеті әкімдіктерге бұл жұмыстың нақты нәтижелілігін қамтамасыз етіп, ашық әрі тиімді жеткізу тізбектерін қалыптастыруды күшейтуді тапсырды.
Аталған шараларды іске асыру жасырын экономиканың үлесін азайтуға, адал бәсекелестік ортаны қалыптастыруға және халық үшін әділ бағаны қамтамасыз етуге бағытталған.
Жұмыс сапары аясында Ернұр Жәутікбаев Түркістан облысындағы тұрақтандыру қорын, әлеуметтік дүкендерді және бірқатар базарларға барды. Мұндай жекелеген кеңестер алдағы уақытта әр аймақта арнайы өткізіліп, өңірлердегі жағдай жеке қалады.