Электрондық қылмыстық іс

 

Тарихи тұрғыдан алғанда, қағаз қылмыстық істер туралы ақпараттың негізгі тасымалдаушысы болып табылады. Жазбаша іс жүргізу құжаттарында әртүрлі тергеу әрекеттері, тергеушінің, прокурордың және соттың шешімдері көрсетілген. Қылмыстық істің күрделілігі мен көп эпизодты болуы, көптеген сот сараптамалары, айыпталушылардың, жәбірленушілер мен куәгерлердің едәуір бөлігі сөзсіз тергеу материалдарының көп болуына әкеледі, бұл өз кезегінде көлемді томдардың пайда болуына ықпал етеді.

Бүгінгі таңда сотқа дейінгі іс жүргізу шамадан тыс жүктелген, оған орасан зор қаржылық, адами және уақытша ресурстар жұмсалады.

Тергеушілер қағазбастылықта және кабинеттерде жүру уақытын жоғалтады: процессуалдық әрекеттерді прокурормен келісу, Санкциялар алу, Тіл аудармалары, процеске қатысушыларды материалдармен таныстыру, сот сараптамалары және т. б.

Сонымен қатар, процеске қатысушылардың қылмыстық істің процестік материалдарына уақтылы қол жеткізу мүмкіндігінің болмауы материалдарды бұрмалау тәуекелдерін сақтайды, құқық қорғау органдары мен халық арасындағы қатынастардың ашықтығын толық көлемде қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді.

Мемлекет басшысы бекіткен Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарында қылмыстық сот ісін жүргізуді электрондық форматқа кезең-кезеңімен көшіру көзделген.

"Цифрлық Қазақстан" мемлекеттік бағдарламасын іске асыру шеңберінде Бас прокуратура "сотқа дейінгі тергеудің бірыңғай тізілімі" ақпараттық жүйесі (бұдан әрі - СДТБТ АЖ) базасында 2017 жылы "Төрелік" сот ақпараттық жүйесімен біріктірілген "электрондық қылмыстық іс"(бұдан әрі - Е-УД) модулін әзірледі.

Бұл қылмыстық сот ісін жүргізудің барлық сатыларын цифрландыруға мүмкіндік берді (құқық бұзушылықты тіркеуден бастап сот үкімін шығаруға дейін).

Қылмыстық сот ісін жүргізуді оңтайландыруда мемлекеттік органдардың ақпараттық базаларымен ықпалдасу үлкен рөл атқарады. Электрондық қылмыстық іс аясында тергеу жүргізетін қызметкерге мемлекеттік органдардан адамдарға, іс бойынша өтетін мүлікке мәліметтер сұраудың қажеті жоқ. Мұның бәрін тергеуші интеграцияланған жүйелер арқылы кабинеттен шықпай-ақ электронды түрде ала алады.

Электрондық қылмыстық істің тағы бір артықшылығы - қашықтан санкция беру. Енді керек емес болады апаруға тыйым салынған тергеу қашықтыққа сайлау үшін оған бұлтартпау шарасы. Санкциялау рәсімі бейне-конференц-байланыс режимінде жүргізілетін болады, тиісінше күдіктілерді ұзақ қашықтыққа айдауылдау қажеттілігі болмайды. Бұл уақыт шығындарын азайтуға, қашу қаупін болдырмауға, сондай-ақ отын шығындарын, жүргізушілердің жалақысын және автокөліктің тозуын азайту арқылы бюджет қаражатын үнемдеуге мүмкіндік береді.

Сондай-ақ, "жария сектор" веб-порталын әзірледі, оның көмегімен қылмыстық процеске қатысушылар сайтта өтініштер, өтініштер мен шағымдар бере алады, іс материалдарымен онлайн танысуға, іс жүргізу құжаттарының көшірмелерін алуға мүмкіндік бар.

Электрондық қылмыстық іс қылмыстық іс қозғалған сәттен бастап оны сотқа жолдағанға дейін барлық қылмыстық процестің ашықтығын қамтамасыз етеді. Қылмыстық істегі құжаттардың бұрмалануын және ауыстырылуын болдырмайды.