Қолданыстағы заңнамаға сәйкес суармалы жерлердің мелиорациялық жай-күін бақылауды және бағалауды мамандандырылған мемлекеттік мекемелер жүргізеді.
Ауыл шаруашылығы Министрлігінің қарамағында келесі республикалық мемлекеттік мекемелер бар:
«Аймақтық гидрогеологиялық-мелиоративтік орталығы» (бұдан әрі – АГМО);
«Оңтүстік Қазақстан гидрогеологиялық- мелиоративтік экспедициясы» (бұдан әрі – ОҚГМЭ);
«Қызылорда гидрогеологиялық- мелиоративтік экспедициясы» (бұдан әрі – ҚГМЭ).
Гидрогеологиялық - мелиорациялық қызметінің негізгі мақсаты - суармалы жерлердің мелиорациялық жай-күйін бақылау және бағалау, оларды жақсарту және ұтымды пайдалану бойынша ұсынымдар әзірлеу.АГМО қызметі Алматы облысының аумағын және Жамбыл облысының Шу ауданын, сонымен қатар «Ирригация мен дренажды жақсарту жобасы» жобасы жүзеге асырылатын Шығыс Қазақстан, Павлодар, Ақмола, Батыс Қазақстан және Қарағанды облыстарының суармалы жерлерін қамтиды.
ОҚГМЭ қызметі Түркістан облысының аумағын және Жамбыл облысының Жамбыл, Байзақ, Жуалы, Сарысу және Талас аудандарын қамтиды.
ҚГМЭ қызметі Қызылорда облысының аумағын қамтиды.
2019 жылы суармалы жерлердің мелиорациялық жай-күйіне мониторинг 1560,9 мың га суармалы жерлерді қамтыды, оның ішінде 583,1 мың га - Алматы облысында, 140,2 мың га - Жамбыл облысында, 573,9 мың га - Түркістан облысында, 251,0 мың га - Қызылорда облысында, 4,8 мың га - Шығыс Қазақстан облысында, 1,2 мың га - Ақмола облысында, 3,6 мың га -Павлодар облысында, 2,2 мың га Батыс Қазақстан облысында және 0,9 мың га - Қарағанды облысында. Суармалы жерлердің мелиорациялық жай-күйі жақсы ретінде 743,8 мың га (47%), қанағаттанарлық - 495,0 мың га (32%), қанағаттанарлықсыз болып - 322,1 мың га (21%) аумақта бағаланды.
Суармалы жерлердің мелиорациялық жай-күйін бақылау нәтижелері және оларды жақсарту бойынша тиісті ұсыныстар, әртүрлі агромелиорациялық және су ресурстарын басқарудың алдын алу шаралары үшін мүдделі ұйымдарға жіберілді.
«Агроөнеркәсіптік кешен мен ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына 2019 жылғы 28 қазандағы Қазақстан Республикасының Заңымен енгізілген өзгерістерге сәйкес, суармалы жерлерде мониторинг жүргізу және мелиорациялық жай-күйін бағалау кезінде республикалық мемлекеттік мекеменің ақылы қызметтерді көрсету ережесін бекіту құзыретіне ие болды (бұдан әрі - Қағидалар), сондай-ақ республикалық мемлекеттік мекемередің суармалы жерлерде мониторинг жүргізу және мелиоративті жай-күйін бақылау барысында ақылы қызмет түрлеріне тарифтерді бағалау (бұдан әрі - Тарифтер).
Қазіргі уақытта тарифтер Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 5 ақпандағы № 39 бұйрығымен, ал Қағидалар Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2020 жылғы 19 ақпандағы № 60 бұйрығымен бекітілген.
Суармалы жерлердің мелиорациялық жай-күйіне мониторинг және бағалау жүргізу кезінде республикалық мемлекеттік мекеме мынадай ақылы қызмет түрлерін көрсетеді:
Республикалық мемлекеттік мекеменің байланыс деректері.
|
№ р/б |
Атаулары |
Жетекші |
Орналасуы және байланыстары |
|
1 |
«Аймақтық гидрогеологиялық-мелиорациялық орталық» РММ |
Шакибаев Илан Исатаевич |
050018 Алматы қ., Жетысу ауданы, Баишев к. ,113. Тел.: (8-727) 384-90-35, факс: 380-27-10 |
|
2 |
«Оңтүстік Қазақстан гидрогеологиялық-мелиорациялық экспедициясы» РММ |
Эсанбеков Меиржан Юсупбекович |
160015 Шымкент қ. , Абай ауданы, Қатын-Көпр шағын ауданы, Спатаев к. , 17а, Тел.: (8-7252) 45-00-55 |
|
3 |
«Қызылорда гидрогеологиялық-мелиорациялық экспедициясы» РММ |
Куламбаев Каржау Таярович |
120000 Кызылорда қ. , Шұғыла шағын ауданы, 31ү. Тел.: (8-7242) 24-57-94 |
Алматы облысы
Есепті жылы облыстың суармалы жерлерінің жалпы ауданы 583,1 мың га құрады, оның 479,4 мың га ауылшаруашылық дақылдарын егуге пайдаланылды, 103,7 мың га (18%) пайдаланылмады. Суармалы жерлердің игерілмеу себептері: 6,4 мың га алаңда су басу және сулану, 5,5 мың га топырақтың тұздануы, 65,1 мың га экономикалық және қаржылық және 26,7 мың га. га суару жүйесінің бұзылуы (1-кесте).
Суармалы жерлерде майлы дақылдар 169,0 мың га, дәнді дақылдар - 80,1 мың га, көкөністер, бақша дақылдары, картоп - 76,2 мың га, өнеркәсіптік - 11,2 мың га, күріш 10,3 мың га алқапқа отырғызылды. Соя бұршақтарының орташа өнімі 20,8 кг / га, бидай - 18,8 кг / га, жүгері - 77,8 кг / га, күріш - 41,6 кг / га, қант қызылшасы - 366,0 кг / га құрады.Облыстың суармалы жерлеріндегі гидрогеологиялық жағдайға сәйкес, жер асты сулары 352,7 мың га (61%) алаңында 3,0 м-ден астам тереңдікте жиналды, жер асты суларының тереңдігі 1,0-ден 3,0 м-ге дейін 218,1 мың га жер алып жатыр. га (36%). Жер асты сулары 1,0 м дейінгі аудандар 12,3 мың га (3%) құрады, олар негізінен Алакөл, Іле, Жамбыл, Көксу, Ақсу, Еңбекшіқазақ аудандарында ұсынылған.
Минералдану дәрежесі бойынша аймақта тұщы, әлсіз және күшті жерасты сулары жиі кездеседі. Тұздылығы 1 г / дм3 дейін жер асты сулары 306,0 мың га (52%), 1-ден 3 г / дм3-ге - 225,5 мың га (39%) және 3-тен 5 г / дм3 -51,6 мың га (9%) алаңына дейін тарайды (2-кесте).
Алматы облысындағы топырақ жамылғысы кәдімгі сұр топырақты және ашық сұр, негізінен тұзды емес, сондай-ақ қара каштан, ашық каштан, такыр тәрізді, шалғынды сұр-топырақ және сортаң топырақтардан тұрады.
Облыстағы әр түрлі дәрежеде тұзданған суармалы жерлердің көлемі 210,4 мың га құрады, оның аздап тұздылығы 63,7 мың га, орташа сортаңды - 131,3 мың га және жоғары тұзды - 15,4 мың га. Тұзды жерлердің ең көп мөлшері Жамбыл, Ақсу, Талғар, Ұйғыр және Алакөл аудандарында.
Суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайы негізгі гидрогеологиялық және топырақ-мелиорациялық көрсеткіштермен анықталды: жер асты суларының тереңдігі мен минералдануы, сонымен қатар топырақ жамылғысының тұздану дәрежесі. Мелиорациялық жақсы жағдайымен сипатталатын суармалы жерлер облыс аумағының көп бөлігінде орналасқан және 368,6 мың га (63%) алып жатыр. Мелиоративті қанағаттанарлық жағдайдағы жерлер 190,5 мың га алқапта берілген (33%). Мелиоративті жағдайлары қанағаттанарлық емес жерлер 24,0 мың га (4%), негізінен Ақсу, Алакөл, Еңбекшіқазақ, Жамбыл, Илейск және Көксу облыстарында бөлінген.
Мұнда жер асты суларының салыстырмалы түрде жақын тереңдігі (1,0 м дейін) және минералдануы 3,0 немесе одан да көп г / дм3 болғанда өте қатты және қатты тұзды топырақтар кездеседі. Бұл суармалы жерлер батпақтану, батпақтану және екінші рет тұздану сияқты жағымсыз процестерге бейім.
Жамбыл облысы
Облыста бақыланатын суармалы жерлердің жалпы ауданы (6 әкімшілік аудан) 140,2 мың га құрайды, оның ішінде 124,8 мың га түрлі дақылдарды себуге пайдаланылды, ал 15,4 мың га (11%) пайдаланылмады. Бұл жерлер себептер бойынша пайдаланылмады: шаруашылық ішіндегі суару жүйесінің қанағаттанарлықсыз жағдайы - 11,25 мың га, топырақ жамылғысының тұздануы - 3,3 мың га, су басу және батпақтану - 0,05 мың га, экономикалық және қаржылық себептер бойынша - 0,8. мың гектар Пайдаланылмаған жерлердің ең үлкен ауданы Шуск және Талас аудандарында болды.
Егістік алқаптарының құрылымында жемшөп дақылдары - 56,3 мың га, көкөністер, бақша дақылдары мен картоп 31,0 мың га, жарма - 11,6 мың га және көпжылдық шөптер - 5,6 мың га. га. Қант қызылшасының орташа өнімі 301,0 ц / га, дәнді жүгері - 67,5 ц / га, бидай - 24,1 ц / га құрады.
Гидрогеологиялық жағдайларға сәйкес, басқарылатын суармалы жерлердегі жер асты сулары 80,6 мың га (57%) алаңында 3,0 м-ден астам тереңдікте жатыр. Бұл жерлер мелиорациялық жағынан ең гүлденген деп сипатталады. Тереңдігі 1,0-ден 3,0 м-ге дейінгі жер асты сулары 53,4 мың га (38%), ал тереңдігі 1,0 м-ден 6,2 мың га-ға (5%) бөлінеді.
Өңірдің суармалы жерлеріндегі минералдану дәрежесіне сәйкес тұщы және сәл тұзды жер асты сулары жиі кездеседі. 1 г / дм3 дейінгі жерасты сулары бар аудандар 88,9 мың га (63%), 41,8 мың га (30%) алаңында 1-ден 3 г / дм3-ге дейін және тұздылығы 3-тен асатын аудандар бар. г / дм3, ауданы 9,5 мың га (7%).
Облыстың топырақ жамылғысы әртүрлі зоналық топырақтармен - ашық сұр топырақтармен, шалғынды сұр топырақтармен, сұр топырақты шалғындармен, шалғынды-батпақты және батпақты топырақтармен, сонымен қатар тұзды батпақтармен ерекшеленеді. Мониторинг жүргізілген аумақта қалыпты тұзды суармалы жерлердің ауданы 6,8 мың га (5%), жоғары тұзданған - 3,4 мың га (2%) құрады. Облыстың қалған суармалы жерлері тұзды емес немесе аздап тұздалған жерлерге жіктеледі.
Облыстың ауданы 66,9 мың га (47%) ауданда жақсы деп бағаланады. Мелиоративті қанағаттанарлық санатқа берілген жерлер 35,8 мың га (26%), ал 37,5 мың га (27%) жер учаскелері қанағаттанарлықсыз деп жіктелген. Мелиорациялық жағдайы қанағаттанарлықсыз жерлердің көп бөлігі облыстың Жамбыл, Байзақ, Талас аудандарында орналасқан.
Түркістан облысы
Облыстағы суармалы жерлердің жалпы ауданы 573,9 мың га құрайды, оның 509,1 мың га ауылшаруашылық дақылдарын егуге пайдаланылды, 64,8 мың га (11%) пайдаланылмады. Жерлер себептер бойынша пайдаланылмады: жер асты суларының жақын жерде пайда болуы - 4,9 мың га, жердің сортаңдануы - 10,5 мың га, судың аздығы - 15,7 мың га, және әртүрлі экономикалық және қаржылық себептер бойынша - 33,7 мың га. га.
Суармалы жерлердегі егістік алқаптардың құрылымында ең үлкен алаң мақтаға - 131,3 мың га, көкөністер, бақша өнімдері, картоп - 117,7 мың га, жемшөп - 105,4 мың га, астық - 68,6 мың га. , көпжылдық шөптер 63,5 мың га алқапты алыпты. 3,5 мың гектар алқапқа күріш дақылдары егілді. Облыста мақтаның орташа өнімділігі 26,5 кг/га, картоп - 204,5 кг/га, астық - 25,7 кг/га, күріш - 71,2 кг/га.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес жер асты суларының режимін суару түрі тән. Жер асты суларының ең жоғары жағдайы егістіктерді вегетациялық суару және күзгі-қысқы сілтілендіру жүргізілетін суармалы жерлерде байқалады.
Жер асты суларының тереңдігі 1,0 м дейінгі аудандар 4,8 мың га, 1,0-дан 3,0 м-ге дейін - 208,8 мың га және 3,0-ден 5,0 м-ге дейін - 360,3 мың га құрады.
Жер асты суларының тұздылық деңгейіне сәйкес тау етегі аймағында орналасқан, жерасты суларының тереңдігі 3-5 м, олардың тұздылығы, әдетте, 1-3 г / дм3 аспайды. Жұмсақ көлбеу жазықтарда, төменгі өзен террастарында орналасқан жерлерде минералдану 3-тен 5-ке дейін, ал кейбір жағдайларда 5 г / дм3-ден асады. Тұздылығы 1 г / дм3 дейінгі жер асты сулары 158,7 мың га алқапқа, 1-ден 3 г / дм3-ге дейін - 334,3 мың га, 3-тен 5 г / дм3-ге дейін - 56,8 мың га , және 5 г / дм3 - 24,1 мың га. Суару жүйелерінің төмен деңгейде жұмыс істеуі және дренаждық жүйелердің нашар жұмыс істеуі жай-күйінда жер асты суларының тұздылығы жоғары аудандардың өсуі байқалады.
Түркістан облысының аумағы қараңғы және ашық сұр топырақтардан шалғынды-сұр және шалғынды топырақтарға дейін әр түрлі топырақ типтерімен және кіші түрлерімен сипатталады. Аймақтың суармалы топырақтарының басты ерекшелігі - олардағы қоректік заттардың аз болуы. Облыстың суармалы жерлерінде бұл жерде сортаң емес топырақтар жиі кездеседі 391,4 мың га (69%), аздап тұздалған - 76,6 мың га (13%), орташа тұздылық - 63,6 мың га (11%) және жоғары тұзды - 42,4 мың га (7%). Өте қатты, қатты тұздалған жерлер Жетісай, Отырар, Мақтаарал аудандарында болды.
Рекультивация жай-күйіна байланысты облыстың 171,5 мың га (30%) суармалы жерлері жақсы деп жіктелген, 176,7 мың га (30%) қанағаттанарлық және 225,7 мың га (40%) санатталған қанағаттанарлықсыз.
Облыстағы суармалы жерлердің жалпы ауданы 251,0 мың га құрайды, оның 194,5 мың гектары ауылшаруашылық дақылдарына пайдаланылды. Есепті жылы 56,5 мың га суармалы жерлер себептер бойынша пайдаланылмады: топырақтың су басуы - 4,2 мың га, сортаңдану - 0,3 мың га, ирригациялық және коллекторлық-дренаждық жүйелердің бұзылуы - 1,3 мың га, суару каналдарының тексеруден өтуі үшін қауіпсіздіктің жоқтығы - 3,0 мың га және әртүрлі экономикалық және қаржылық себептер бойынша - 47,7 мың га.
Облыстың егіс алқаптарының құрылымында дәнді дақылдар, көкөністер мен жемшөп дақылдары басым болды. 97,4 мың га жер дәнді дақылдармен қамтылды, оның ішінде 87,9 мың га күріш егілді. Күріштің орташа өнімділігі 60,3 кг / га, дәнді жүгері - 36,0 кг / га, күздік бидай - 25,6 кг / га, арпа - 8,4 кг / га, тары - 28,0 кг / га, көпжылдық шөптер - 49,5 кг / га, картоп - 167,5 кг / га.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес, суармалы жерлердегі жер асты сулары 0,01 мың га ауданда 0-ден 1 м тереңдікте, 1,0-ден 3,0 м - 164,4 мың га (65%) және 3,0 м-ден жоғары - 86,6 мың га (35%). Жер асты суларының жақын пайда болуы үнемі су тасқыны жай-күйінда өсірілетін күріштің үлкен аудандарымен түсіндіріледі.
Өңірдің суармалы жерлерінің гидрогеологиялық және мелиорациялық жай-күйін анықтайтын басты белгі - жер асты сулары бассейнінің дренажы, нәтижесінде жер асты суларында және аэрация аймағының топырағында тұздың едәуір қоры жинақталуы. Минералдану дәрежесі бойынша суармалы жерлердің тұздылығы 1 г / дм3 дейін 2,8 мың га (1%), 1-ден 3 г / дм3-ге дейін 110,2 мың га (44%), жер асты сулары бар, 3 г / дм3-ден астам - 138,0 мың га алаңда (55%).
Топырақ профилінің тұздану дәрежесі бойынша 2,8 мың га алқапқа тұзды емес жерлер, 123,4 мың га - аз тұзды жерлер, 89,9 мың га - орташа тұзды жерлер және 34,9 мың га - жоғары тұзды жерлер бөлінген.
Шығыс-Қазақстан облысы
Жанасемей ауданындағы және Күршім ауданындағы Күршімдегі «Агрофирма Приречное» ЖШС нысаны. Бақыланатын суармалы жердің жалпы ауданы 4,8 мың га құрайды, оның 2,7 мың гектары ауылшаруашылық дақылдарына пайдаланылды. Есепті жылы 2,1 мың га суармалы жер экономикалық және қаржылық себептерге байланысты пайдаланылмады.
Егістік алқаптарының құрылымында жемшөп, дәнді және көкөніс дақылдары басым болды. 1,9 мың га жерді жемшөп дақылдары, 0,4 мың га астық, 0,5 мың га көкөністер мен картоп алқаптары алды. Арпаның орташа өнімі 9,5 кг / га, көпжылдық шөптер - 84,0 кг / га, картоп - 167,0 кг / га құрады.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес суармалы жерлердегі жер асты сулары 1,7 мың га (35%) алаңында 1,0-ден 3,0 м тереңдікте, ал 3,0 м-ден 3,1 мың га-ға (65%) келеді.Минералдану дәрежесі бойынша 2,3 мың га (48%) және 1-ден 3 г / дм3-ге дейін 2,5 мың га (52) ауданда тұздылығы 1 г / дм3-ге дейінгі тұщы және сәл тұзды жер асты сулары. %).
Топырақ профилінің тұздану дәрежесі бойынша тұзды емес және аздап тұздалған жерлер 4,4 мың га алқапқа, орташа тұзды - 0,3 мың га және жоғары тұзды - 0,1 мың га алқапқа бөлінген.
Негізгі гидрогеологиялық және топырақ-мелиоративті көрсеткіштер бойынша бағаланған суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайы 2,7 мың га (56%), қанағаттанарлық - 2,1 мың га (44%) жақсы деп танылды.
Ақмола облысы
Аршалы ауданындағы «Қайсар» ЖШС ИККЖ нысаны. Бақыланатын суармалы жердің жалпы ауданы 1,2 мың га құрайды. 2019 жылы «Қайсар» ЖШС-нің банкроттығына байланысты суармалы жерлер игерілмеді.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес, суармалы жерлердегі жер асты сулары 25 м тереңдікте жатыр және мониторинг жүргізілмейді.
Топырақ профилінің тұздану дәрежесі бойынша барлық бақыланатын аумақтың тұзды емес және аздап тұздалған жерлері анықталған.
Негізгі гидрогеологиялық және топырақ-мелиоративті көрсеткіштер бойынша бағаланған суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайы бүкіл аудан бойынша жақсы - 1,2 мың га (100%).
Павлодар облысы
Ақсу ауданындағы «Болашақ» ИККЖ нысаны. Бақыланатын суармалы жердің жалпы ауданы 3,6 мың га құрайды, оның 1,5 мың гектары ауылшаруашылық дақылдарына пайдаланылды. Есепті жылы 2,1 мың га суармалы жер экономикалық және қаржылық себептерге байланысты пайдаланылмады.
Егіс алқаптарының құрылымында дәнді дақылдар, картоп және көпжылдық шөптер басым болды. 0,9 мың гектар жерді дәнді дақылдар, 0,3 мың гектар картоп, гектар, 0,3 мың гектар көпжылдық шөптер алды. Дәнді дақылдардың орташа өнімі / га 16,7 ц / га, картоп 300,0 ц / га, көпжылдық шөптер 26,7 ц / га.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес суармалы жерлердегі жер асты сулары 0,4 мың га (11%) алаңында 1,0-ден 3,0 м-ге дейін, 3,0-ден 5,0 м-ге дейін - 3,2 мың га (11%) тереңдікте жатыр. 89%).
Тұздылық дәрежесі бойынша суармалы жерлердің тұздылығы 1 г / дм3-ге дейін 0,8 мың га (22%), 1-ден 3 г / дм3-ге дейін - 2,8 мың га (78%) жер асты сулары бар.
Топырақ профилінің тұздану дәрежесі бойынша барлық бақыланатын аумақтың тұзды емес және аздап тұзды жерлері анықталады.
Негізгі гидрогеологиялық және топырақ-мелиоративті көрсеткіштер бойынша бағаланған суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайы барлық ауданда жақсы - 3,6 мың га (100%).
Батыс-Қазақстан облысы
Теректі ауданындағы «Балакиров» ШҚ ИККЖ және «Жайна» ЖШС, Бәйтерек ауданындағы «Гепард-Агро» ЖШС - (бұрынғы Зеленовский) нысандары. Бақыланатын суармалы жердің жалпы ауданы 2,2 мың га құрайды, оның 2,1 мың гектары ауылшаруашылық дақылдарына пайдаланылды. 0,1 мың га суармалы жер экономикалық және қаржылық себептерге байланысты пайдаланылмады.
Егіс алқаптарының құрылымында дәнді дақылдар мен картоп басым болды. 1,0 мың гектар алқапқа дәнді дақылдар, 0,5 мың гектарға картоп егілді. Дәнді дақылдардың орташа өнімі 8,9 ц / га, ал картоп 169,0 ц / га құрады.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес суармалы жерлердегі жер асты сулары 0,1 мың га немесе одан да көп алаңда 1,0-ден 3,0 м тереңдікте жатыр.
3,0 м - қалған 2,1 мың га. «Гепард-Агро» ЖШС-де 1,0 мың га алқапта жер асты суларының терең түсуіне байланысты мониторинг жүргізілмейді (8-12,5 м).
Минералдану дәрежесі бойынша, тұздылығы 1 г / дм3 дейін және 0,4 мың га-дан астам жер асты сулары - 0,8 мың га суармалы жерлерге бөлінеді.
Топырақ профилінің тұздану дәрежесі бойынша барлық бақыланатын аумақтың тұзды емес және аздап тұзды жерлері анықталады.
Негізгі гидрогеологиялық және топырақ-мелиоративті көрсеткіштер бойынша бағаланған суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайы барлық ауданда жақсы - 2,2 мың га (100%).
Қарағанды облысы
Шет ауданындағы «Ирригация» ЖШС ИККЖ нысаны. Бақыланатын суармалы жердің жалпы ауданы 0,9 мың га құрайды, оның бүкіл ауданы ауылшаруашылық дақылдарына пайдаланылды.
Суармалы жерлерде арпа 0,4 мың гектар жерге, картоп - 0,3 мың гектарға, көп жылдық шөптер - 0,2 мың гектарға егілді. Арпаның орташа өнімі 24,7 кг / га, картоп - 418,0 кг / га, көпжылдық шөптер - 19,0 кг / га құрады.
Гидрогеологиялық жағдайға сәйкес, суармалы жерлердегі жер асты сулары 0,3 мың га (33%) алаңында 1,0-ден 3,0 м тереңдікте жатыр, 3,0-ден 5,0 м-ге дейін - 0,6 мың га ( 67%).
Минералдану дәрежесі бойынша, жер асты сулары 0,6 мың га (67%) алаңында 1 г / дм3 дейін минералданумен кең таралған, 1-ден 3 г / дм3-ге дейін - 0,3 мың га (33%).
Топырақ профилінің тұздану дәрежесі бойынша барлық бақыланатын аумақтың тұзды емес және аздап тұзды жерлері анықталады.
Негізгі гидрогеологиялық және топырақ-мелиоративті көрсеткіштер бойынша бағаланған суармалы жерлердің мелиорациялық жағдайы барлық ауданда жақсы - 0,9 мың га (100%).
Негізгі су көздеріне ағындардың тұрақсыздығына және ауылшаруашылық дақылдарын суарумен байланысты шиеленістерге, сондай-ақ мелиорациялық жағдайды жақсартуға және суармалы жерлердің өнімділігі мен өнімділігін арттыруға байланысты мүдделі тараптарға келесі іс-шараларды ұсынамыз:
- күріш пен мақта тәрізді ылғалды ұнататын дақылдардың алқаптарын азайту және ауылшаруашылық дақылдарының дақылдарының құрылымын ылғалға аз сүйгіш дақылдармен алмастыру арқылы әртараптандыру;
-суды үнемдеудің озық технологияларын енгізу арқылы суармалы жерлердің көлемін ұлғайту;
- коллекторлы-дренажды суды тұздылықпен суару үшін оларды өзен суларымен араластыру және олардағы ластаушы заттардың құрамын бақылау шарттарын ескере отырып қайта пайдалану;
- суармалы жерлердің дренажын жақсарту, сонымен қатар жер асты суларының деңгейін төмендету, Шардара, Мақтаарал және Жетісай аудандарында тік дренажды құдықтардың құрылысын қарастыру, сондай-ақ Түркістан облысының Ордабасы ауданында бұрғыланған тік дренажды ұңғымаларды пайдалануға беру;
- 12-15 мың м3 / га нормамен капиталды шаймалауды жүргізу, және орташа саздауытты топырақтар үшін - Қызылорда облысының топырақтың жеңіл сазды сортымен ұсынылған, өте тұзды суармалы жерлердің көрінісі аудандарында нормасы 15-18 мың м3 / га;
- су эрозиясы байқалатын оңтүстік облыстардың тау бөктерлерінде егу және арнайы ауыспалы егістерді енгізу;
- оңтүстік аймақтарда жер үсті тексерістерін капиталды жоспарлауды жүргізу;
- суармалы жерлердегі мелиорациялық жағдайды анықтайтын шаруашылықта пайдалануға арналған ирригациялық және әсіресе коллекторлық-дренаждық каналдарда тазарту жұмыстарын жүргізу.
|
3 РММ жұмыс аймағында 2019 жылға суармалы жерлерді пайдалану 1 кесте |
||||||||
|
№ р/б |
Облыстардың атаулары |
Суармалы жерлердің алаңы, мың. га |
Олардың ішіне: |
|||||
|
пайдаланылды |
пайдаланылмады |
соның ішінде себептер бойынша: |
||||||
|
су басу, лайлану |
топырақтардың сортаңдануы |
суландыру желісінің бзылуы (сумен қамтамасыз етілуі төмен) |
шаруашылық-қаржылық |
|||||
|
1 |
Алматы |
583,1 |
479,4 |
103,7 |
6,4 |
5,5 |
26,7 |
65,1 |
|
2 |
Жамбыл |
140,2 |
124,8 |
15,4 |
0,05 |
3,3 |
11,25 |
0,8 |
|
3 |
Түркістан |
573,9 |
509,1 |
64,8 |
4,9 |
10,5 |
15,7 |
33,7 |
|
4 |
Қызылорда |
251,0 |
194,5 |
56,5 |
4,2 |
1,3 |
3,3 |
47,7 |
|
5 |
Шығыс-Қазақстан |
4,8 |
2,7 |
2,1 |
- |
- |
- |
2,1 |
|
6 |
Ақмола |
1,2 |
- |
1,2 |
- |
- |
- |
1,2 |
|
7 |
Павлодар |
3,6 |
1,5 |
2,1 |
- |
- |
- |
2,1 |
|
8 |
Батыс-Қазақстан |
2,2 |
2,1 |
0,1 |
- |
- |
- |
0,1 |
|
9 |
Қарағанды |
0,9 |
0,9 |
- |
- |
- |
- |
- |
|
|
Барлығы |
1560,9 |
1315,0 |
245,9 |
15,55 |
20,6 |
56,95 |
152,8 |
Суармалы жерлерді 2019 жылға арналған 3 РМУ-дің қызмет аясындағы мелиорация көрсеткіштері бойынша бағалау.
2 кесте
|
№ р/б |
Облыстардың атаулары |
Суармалы жерлердің алаңы, мың. га |
Олардың ішіне: |
||||||||||||
|
Ыза суларының жату тереңдігі бойынша, м |
Ыза суларының минералдануы бойынша г/дм3 |
0-100см қабат топырақтарының сортаңдану дәрежесі бойынша |
Мелиорациялық жағдайы бойынша |
||||||||||||
|
<1,0 |
1,0-3,0 |
3,0-5,0 |
>5,0 |
<1,0 |
1,0-3,0 |
>3,0 |
Сортаңданбаған және аздап сортаңданғандар |
Орташа сортаңданғандар |
Күшті сортаңданғандар |
жақсы |
қанағатты |
қанағатсыз |
|||
|
1 |
Алматы |
583,1 |
12,3 |
218,1 |
207,3 |
145,4 |
306,0 |
225,5 |
51,6 |
436,4 |
131,3 |
15,4 |
368,6 |
190,5 |
24,0 |
|
2 |
Жамбыл |
140,2 |
6,2 |
53,4 |
65,4 |
15,2 |
88,9 |
41,8 |
9,5 |
130,0 |
6,8 |
3,4 |
66,9 |
35,8 |
37,5 |
|
3 |
Түркістан |
573,9 |
4,8 |
208,8 |
167,8 |
192,5 |
158,7 |
334,3 |
80,9 |
467,9 |
63,6 |
42,4 |
171,5 |
176,7 |
225,7 |
|
4 |
Қызылорда |
251,0 |
0,01 |
164,4 |
77,9 |
8,7 |
2,8 |
110,2 |
138,0 |
126,2 |
89,9 |
34,9 |
126,2 |
89,9 |
34,9 |
|
5 |
Шығыс-Қазақстан |
4,8 |
|
1,7 |
2,2 |
0,9 |
2,3 |
2,5 |
- |
4,4 |
0,3 |
0,1 |
2,7 |
2,1 |
- |
|
6 |
Ақмола |
1,2 |
- |
- |
- |
1,2 |
- |
- |
- |
1,2 |
- |
- |
1,2 |
- |
- |
|
7 |
Павлодар |
3,6 |
- |
0,4 |
3,2 |
- |
0,8 |
2,8 |
- |
3,6 |
- |
- |
3,6 |
- |
- |
|
8 |
Батыс-Қазақстан |
2,2 |
- |
0,1 |
0,5 |
1,6 |
0,8 |
0,4 |
- |
2,2 |
- |
- |
2,2 |
- |
- |
|
9 |
Қарағанды |
0,9 |
- |
0,3 |
0,6 |
- |
0,6 |
0,3 |
- |
0,9 |
- |
- |
0,9 |
- |
- |
|
|
Барлығы |
1560,9 |
23,3 |
647,2 |
524,9 |
365,5 |
560,9 |
717,8 |
280,0 |
1172,8 |
291,9 |
96,2 |
743,8 |
495,0 |
322,1 |