1.Даудың түрі: салықтық даулар
2. Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
3. Салық түрі: ҚҚС (қайтару)
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) "Е" компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі-салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламасына шағымын қарады.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2016 ж.бастап 30.06.2017 ж. аралығындағы кезеңде қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 1 820 926,2 мың теңге сомасында есепке жатқызылатын ҚҚС артуын қайтаруға расталмаған 2 735,3 мың теңге сомасында ҚҚС есептеу туралы хабарлама шығарылды.
Тексеру 01.01.2016 ж.бастап 30.06.2017 ж. аралығындағы кезеңде ҚҚС артуын қайтару туралы талап ету бойынша 6 049 166,8 мың теңге сомасында жүргізілді.
Тексеру нәтижелері бойынша 1 820 926,2 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы мынадай негіздер бойынша расталмады: 3 127,9 мың теңге - валюталық түсімнің толық түспеуі; 8 295,6 мың теңге - қарсы тексерулермен расталмады; 1 703 049,6 мың теңге - кейінгі деңгейлер бойынша "жеткізушілер бойынша Пирамида" қалыптастырылған есеп бойынша жіберілген сұраулар бойынша ҚҚС сомасы расталмады; 361,4 мың теңге - артық ұсынылған сома; 13 799,9 мың теңге. теңге - салық берешегінің болуына байланысты; 92 291,7 мың теңге - заңды мекенжайы бойынша болмауына байланысты, қызметінің тоқтатылуына байланысты.
Компания 1 703 049,6 мың теңге мөлшеріндегі қайтарылмаған ҚҚС сомасына шағым жасайды, ол келесі деңгейлер бойынша "жеткізушілер бойынша Пирамида" қалыптастырылған есебі бойынша расталмаған.
Шағымда тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС қайтарудан бас тартуға салық заңнамасы нормаларының алшақтықтары мен бұзушылықтары не барлық деңгейдегі "жеткізушілер бойынша Пирамида" қалыптастырылған есебінің нәтижелері бойынша анықталған жеткізушілердің бірінші деңгейден төмен заңды мекенжайлары бойынша болмауы негіз болды деп көрсетілген. Мұндай есепті қалыптастыру үшін Қазақстан Республикасы Үкіметінің 27.03.2013 жылғы №279 қаулысымен бекітілген "қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кеткен сомасын растау мақсатында тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану қағидаларының" 7 – тармағында көзделген схемаларға жататын, қызметінде салық төлеуден жалтару белгілері қаралатын бірінші деңгейдегі өнім беруші - "а" компаниясы бойынша тексеру барысында алынған мәліметтер негіз болып табылады. осыған байланысты, "Е" компаниясының қызметі тәуекел дәрежесіне жатқызылған, бұл ретте тестілеу нәтижелері бойынша жиынтық балл 35 балдан кем.
"Е" компаниясы "а" компаниясымен жасалған мәмілелер негізінде барлық деңгейдегі "жеткізушілер бойынша Пирамида" есебін қалыптастыруды негізсіз деп санайды, өйткені көрсетілген жеткізушімен жасалған мәмілелер салықтық есепте көрсетілмеген және тексерілетін кезеңге қатысы жоқ. Бұдан басқа, ҚҚС қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолдануға құқығы бар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын және ҚҚС артуын қайтару туралы талап қойылған салық кезеңінің алдындағы соңғы 5 жылда есептелген салық жүктемесінің кемінде 20% орташа коэффициенті бар салық төлеушілер бойынша ТБЖ қағидаларының 14-тармағына сәйкес ТБЖ қағидалары тек олардың тікелей жеткізушілеріне қатысты қолданылады.
Қалған өнім берушілер бойынша ҚҚС қайтарудан бас тартудың негізсіздігін дәлелдеу үшін шағымға растайтын құжаттар (хаттар, тіркеу деректері туралы анықтамалар, өзара есеп айырысу актілері және басқа құжаттар) қоса берілді.
Тексеру актісінен қайтарылуға жататын ҚҚС сомаларының дұрыстығы мақсатында және қайтару қағидаларының 2-тарауының 8-тармағына, ТБЖ қағидаларына және 10.12.2008 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 635-бабының 8-тармағына сәйкес тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді барлық берушілер бойынша "экспортердің жеткізушілері бойынша Пирамида" талдамалық есебі қалыптастырылғаны келіп шығады.
Бұл жағдайда МКД Экономикалық тергеу қызметі "А" компаниясының 1-деңгейдегі өнім берушінің қызметінде ТБЖ қағидаларының 7-тармағында көзделген схемаларға жататын салық төлеуден жалтару белгілері байқалатыны көрсетілген ақпаратты ұсынады, осыған байланысты "Е" компаниясының қызметі, тіпті тестілеу нәтижелері бойынша балдардың жиынтық салығы 35 балдан кем болса да, тәуекел дәрежесіне жатқызылған. Тексеру барысында тексерілетін салық төлеушінің және бірінші деңгейдегі мына өнім берушілердің-компаниялардың салық төлеуден жалтару схемалары (блок – схемалары) анықталды: "K" - 3 322 194,6 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "ҚКЖ" - 563 617,0 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "М" - 111 239,9 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "KM" - 339 554,4 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "N" - 328700,3 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы "ad" - 113 961,1 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "МІК" - 55 768,0 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "SC" ЖШС - 54 140,8 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "KPT" - 216 587,9 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы, "МТ" - ҚҚС сомасы 111076,5 мың теңге, "Аl" ЖШС ҚҚС сомасы 152738,1 мың теңге және "NSA" ҚҚС сомасы 112 601,0 мың теңге мөлшерінде. "Жеткізушілер бойынша Пирамида" есебін талдау нәтижесінде 1 703 049,6 мың теңге мөлшеріндегі ҚҚС сомасы 2 және 3 деңгейдегі жеткізушілермен бірінші деңгейдегі жеткізушілердің өзара есептері бойынша расталған жоқ.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Дәлелді шешім шығару мақсатында, "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының 25.12.2017 ж. №120-VI Кодексінің (25.12.2017 ж. Салық кодексі) 186 182-бабына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау барысында қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан есепке жатқызылатын ҚҚС асып кету сомасын айқындаудың негізділігіне тақырыптық тексеру тағайындады. Аталған хатты орындау үшін Министрліктің Мемлекеттік кірістер комитеті тақырыптық тексеру жүргізуге нұсқама шығарды, оның нәтижелері бойынша тақырыптық тексеру актісі жасалды.
Салық кодексінің 625-бабына сәйкес ТБЖ тәуекелдерді бағалауға негізделген және тәуекелді анықтау және оның алдын алу мақсатында салық органдары әзірлейтін және (немесе) қолданатын шараларды қамтиды. Мемлекетке залал келтіруі мүмкін және (немесе) мүмкін салық төлеушінің (салық агентінің) салық міндеттемесін орындамау және (немесе) толық орындамау ықтималдығы тәуекел деп танылады. Тәуекелдерді бағалау нәтижелерінің негізінде салықтық бақылау нысандарын саралап қолдану жүзеге асырылады, оның нысандарының бірі салықтық тексеру болып табылады.
ҚҚС төлеушіден ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап (салықтық өтініш) түскен кезде салық заңнамасының ережелеріне сәйкес салық органына қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізу рәсімін бастау қажет.
Сонымен бір мезгілде ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талапты (салықтық өтінішті) ұсынған ҚҚС төлеуші қызметінің көрсеткіштері ҚҚС бойынша ТБЖ өлшемшарттарын пайдалана отырып бағалауға жатады.
Бұл ретте ТБЖ қағидаларының 7-тармағына сәйкес, егер критерийлерді пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысы отыз бес балдан аз болса, бірақ салық төлеушінің қызметінде осы Қағидаларға 1, 2, 3-қосымшаларда көзделген схемаларға жататын салық төлеуден жалтару белгілері байқалса, салық органы мұндай салық төлеушіні тәуекел дәрежесіне жатқызады.
Салық төлеуден жалтару белгілері, оның ішінде мыналарға: күмәнді мәмілелерді жүзеге асыратын тұлғаларды жалған шығыстар жасау және тауардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің тиісті қозғалысынсыз ҚҚС есепке алу құқығын алу үшін пайдалану; күмәнді мәмілелерді жүзеге асыратын тұлғаларды тауардың қосылған құнын ұлғайту, тиісінше ҚҚС бойынша дебеттік сальдоны ұлғайту мақсатында пайдалану жинақталады.
Талдамалық есептің нәтижелері бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерде салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған жағдайда, ұсынылған ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруды салық заңнамасын бұзушылықтар анықталмаған жеткізушілерге келетін сома шегінде жүргізген жөн.
ҚҚС-тың қалған сомасын қайтару бұзушылықтардың жойылуына қарай жүргізілуі тиіс.
Бұл ретте ТБЖ қағидаларының 7-тармағына сәйкес, егер критерийлерді пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысы отыз бес балдан аз болса, бірақ салық төлеушінің қызметінде осы Қағидаларға 1, 2, 3-қосымшаларда көзделген схемаларға жататын салық төлеуден жалтару белгілері байқалса, салық органы мұндай салық төлеушіні тәуекел дәрежесіне жатқызады.
Тақырыптық тексеру актісінен келіп шығатыны, "Е" компаниясы ірі салық төлеушілердің мониторингінде тұрады, бұл ретте 1-деңгейдегі өнім берушілер – "А" және "K" компанияларының қызметінде ТБЖ қағидаларының 7-тармағында көзделген схемаларға жататын тауардың қосылған құнын ұлғайту мақсатында мәмілелер жасасу жолымен салық төлеуден жалтару белгілері байқалады, осыған байланысты "Е" компаниясының қызметі тәуекел дәрежесіне жатқызылған.
Салық төлеуден жалтару белгілерін анықтауға ҚҚС асып кету мөлшеріне әсер еткен фактілердің, оның ішінде құқық қорғау органдарын қоса алғанда, басқа мемлекеттік органдардан ақпарат келіп түскен фактілердің болуы негіз болып табылады.
ТБЖ қағидаларының 8 - тармағына сәйкес тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерге қатысты салық органы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер бойынша "жеткізушілер бойынша Пирамида" талдамалық есебін (бұдан әрі-талдамалық есеп) қалыптастырады.
Қаралып отырған жағдайда, 25.01.2016 ж. МКД ЭТҚ СДТБТ-де ҚР ҚК 189-бабы 3-бөлігі 1-тармағы бойынша, "А" компаниясының лауазымды тұлғаларына қатысты 2014-2015 жылдар кезеңінде "R"компаниясы арқылы бюджет қаражатын жымқыру фактісі бойынша тіркелген сотқа дейінгі тергеу басталды.