Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарларды сыныптау
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «Ү» Компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы «операциялық шамдар» (әртүрлі үлгілер) тауарларды дұрыс жіктеу бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижесінде 27 927,0 мың теңге жалпы сомасына тексеру нәтижелері туралы хабарлама берілді.
«Ү» Компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрады.
Осылайша, «Ү» Компаниясы кеден органының 6 тауарларға арналған декларацияға (бұдан әрі – ТД) қатысты кедендік тексерудің басталғаны туралы хабарламаны, сондай-ақ құжаттарды және (немесе) ақпарат ұсыну туралы талабын компанияға жібергенін хабарлайды, оның ішінде ТД көшірмелері, тауардың сипаттамасы мен фотосуреті, тауардың болжалды импортын растау және т.б.
Осы талап шеңберінде «Ү» Компаниясы сұралған құжаттарды, оның ішінде тауарларға арналған құжаттарды, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің (бұдан әрі – ҚР ДСМ) 11.12.2023ж. хат, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің (бұдан әрі – МФБК) 22.02.2024ж. хат және т.б. ұсынылды.
«Ү» Компаниясы ұсынған құжаттардың негізінде кеден органы тауарларды сыныптау туралы шешімдер қабылдады, оларға сәйкес декларант мәлімдеген СЭҚ ТН - 9405 10 980 1 және 9405 11 003 1 кодтарын СЭҚ ТН – 9405 20 990 2 және 9405 11 003 3 кодтарына өзгертілді.
«Y» Компаниясы келесі себептер бойынша тауарларды жіктеу туралы шешімдермен келіспейді.
Атап айтқанда, СЭҚ ТН - 9405 10 980 1 коды бойынша 1 ТД үшін «Y» Компаниясы медициналық өнім ретінде (тіркеу куәлігі № KR-MT-0001) «аккумуляторы бар жылжымалы жұмыс істейтін бір күмбезді шам» деп мәлімдеді.
3 ТД сәйкес СЭҚ ТН – 9405 11 003 1 коды бойынша төбеде жұмыс істейтін қос күмбезді шам медициналық өнім ретінде мәлімдеді.
Сондай-ақ, 2 ТД бойынша «Y» Компаниясы монитор мен камерасы бар төбеге орнатылған жұмыс істейтін қос күмбезді шам - тауар мәлімдеді.
Осы тауарларды кедендік декларациялау кезінде «Y» Компаниясы импортқа ҚҚС төлеуден босатуды қолданды.
Кеден органының СЭҚ ТН - 9405 10 980 1 және 9405 11 003 1 кодтарын СЭҚ ТН - 9405 20 990 2 және 9405 11 003 3 кодтарына өзгертудегі негізгі дәлелі әкелінген тауарлардың мақсатына қатысты құжаттың ҚР ДСМ болмауы болды.
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 14.09.2021ж. №80 шешіміне сәйкес «Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай тауар номенклатурасы және Еуразиялық экономикалық одақтың бірыңғай кедендік тарифі туралы, сондай-ақ кейбір шешімдерді өзгерту және күші жойылды деп тану туралы Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесі» СЭҚ ТН 9405 11 003 1 коды, егер ЕАЭО мүше мемлекеттің денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты және құқықтық реттеуді әзірлеу функцияларын жүзеге асыратын уәкілетті атқарушы органы әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсатын растаған жағдайда қолданылады. Қазақстан Республикасында мемлекеттің денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты және құқықтық реттеуді әзірлеу жөніндегі функцияларын жүзеге асыратын уәкілетті орган ҚР ДСМ болып табылады.
Бұл ретте Қазақстан Республикасының 12.04.2004ж. №544 Заңының 16-бабының 3-тармағына сәйкес «Сауда қызметін реттеу туралы» ЕАЭО және (немесе) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда, әкелу кезінде тауарлардың нысаналы мақсатына растама берілуі қажет болатын жекелеген тауар түрлеріне қатысты кедендік-тарифтік реттеу шараларын қолдану мақсатында уәкілетті орган немесе өзге де мемлекеттік органдар тауардың нысаналы мақсатына растама береді.
«Y» Компаниясының мәлеметі бойынша заңның жоғарыда көрсетілген нормасына және ҚР ДСМ (11.12.2023ж. хат) мен МФБК (22.02.2023ж. хат) бас тартуының болуына әкелінетін тауардың нысаналы мақсаты туралы құжатты беруге негізделген, тауардың нысаналы мақсатын растауды беруге ҚР ДСМ ғана құқылы емес, сонымен қатар басқа да мемлекеттік органдар құқылы.
Сонымен, 20.06.2024ж. хатпен «А аудандық аурухана» аудандық аурухананың операциялық бөлімшесінде «операциялық шам» өз мақсатына сай пайдаланылады деп хабарлайды.
Сондай-ақ 20.06.2024ж. хатпен «Р аудандық ауруханасы» кенттегі «Аудандық орталық аурухананың» операциялық бөлімшесінде «операциялық шам» өз мақсатына сай пайдаланылып жатқанын хабарлады.
Осыған байланысты «Y» Компаниясы кеден органы өнім атқаратын функция ретінде негізгі критерийді елемеді деп есептейді. Өйткені ТД-ға және сұранысқа қоса берілген барлық құжаттар әкелінетін тауардың медициналық мақсатқа жарамды екенін көрсетеді.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары м.а. – Сауда және интеграция министрінің «Тауарлардың нысаналы мақсатын растау қағидалары мен нысандарын бекіту туралы» 30.03.2023ж. №125-НҚ бұйрықтың (бұдан әрі – № 125-НҚ бұйрық) және ҚР ДСМ мен МФБК хаттарында болуын ескере отырып, бүгінгі таңда ҚР ДСМ құрылымдық бөлімшесіне Қазақстан Республикасына импортталатын және медициналық мақсатта пайдаланылатын тауарлардың нысаналы мақсатын растау функциясын беру бойынша жұмыс жүргізіліп жатқаны анықталды.
Бұдан шығатыны, тауардың нысаналы мақсатын растайтын ережелер мен нысандарға сәйкес тауардың нысаналы мақсатын растайтын құжатты беретін уәкілетті орган анықталмаған.
Осылайша, «Ү» Компаниясы уәкілетті органның аталған функциямен сәйкестендірілмеген тауарлардың нысаналы мақсатын растайтын құжатты ұсыну міндетін кеден органының жүктеуі заңсыз деп санайды.
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазақстан Республикасы Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (бұдан әрі – ӘРПК) 12-бабында белгіленген құқықтардың басымдылығы қағидатын негізге ала отырып, уәкілетті органның жоқтығын ескере отырып, Қазақстан Республикасы заңнамасының барлық күмәндары, қайшылықтары мен түсініксіздігі Қазақстан Республикасы әкімшілік рәсімдер бойынша әкімшілік рәсімге қатысушының пайдасына, яғни «Ү» Компаниясының пайдасына түсіндіріледі.
Сонымен қатар, дауларды қарау кезінде ЕАЭО және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасының барлық белгісіздіктері мен шешілмеген мәселелері декларанттың, кеден өкілінің пайдасына қабылданады.
Жоғарыда айтылғандарға байланысты «Ү» Компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
Сыртқы саудаға қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерделей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 40-бабына сәйкес тауарларды жіктеу деп қаралатын тауарларды СЭҚ ТН бойынша нақты тауар позицияларына, субпозицияларға және кіші субпозицияларға кезең-кезеңімен жатқызу түсініледі.
Тауарларды жіктеу негізгі критерийлер негізінде жүзеге асырылады:
1) тауар орындайтын функция;
2) тауар жасалған материал.
Бұл ретте СЭҚ ТН Түсіндірудің негізгі ережелері (бұдан әрі – ТНЕ) бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауар позицияларына, субпозицияларға ескертпелерді), сондай-ақ ерекше жіктеу мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарларды өңдеу дәрежесін ескере отырып, оларды тауар кіші субпозицияларына біржақты жатқызу қағидаты сақталады.
Тауарларды сыныптау кезінде кеден органдары, декларанттар немесе өзге тұлғалар:
1) Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына түсініктеме берудің негізгі қағидаларын;
2) бөлімдерге, топтарға, позицияларға ескертпелерді пайдаланады.
Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасын біркелкі қолдану мақсатында кеден органдары, декларанттар немесе өзге тұлғалар:
1) Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына берілген түсініктерді;
2) Дүниежүзілік кеден ұйымының Үйлестірілген жүйе комитетінің сыныптамалық пікірлер компендиумін;
3) уәкілетті органның тауарларды сыныптау жөніндегі алдын ала шешімдерінің электрондық базасын;
4) Комиссияның және уәкілетті органның жекелеген тауар түрлерін сыныптау бойынша түсіндірмесін пайдалануы мүмкін.
Тауарлардың дұрыс жіктелуін тексеруді кеден органы шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де кедендік бақылау шеңберінде жүзеге асырады.
Қарастырылып отырған жағдайда «Y» Компаниясы 1 ТД бойынша «батареясы бар жылжымалы жұмыс істейтін бір күмбезді шам» тауарды СЭҚ ТН – 9405 10 980 1 кодты «Ашық қоғамдық орындарды немесе автомобиль жолдарын жарықтандыру үшін қолданылатын жарықтандыру жабдығын қоспағанда, люстралар және басқа электрлік жарықтандыру жабдықтары, төбеге немесе қабырғаға орнатылатын: пластмассадан немесе керамикадан жасалған: медициналық мақсаттағы басқалар4)» (кедендік баж салығы – 5%) мәлімдемемен әкелді.
5 ТД бойынша СЭҚ ТН – 9405 11 003 1 кодты «люстралар және басқа электрлік жарықтандыру жабдықтары, төбеге немесе қабырғаға орнатылатын, арнаулы тек қана медициналық мақсаттағы басқа материалдардан жасалған жарық диодты жарық көздерімен (жарық диодты жарықдиодты) пайдалануға арналған4)» (ДСҰ мөлшерлемесі – 0%) мәлімдемемен «бір күмбезді/қос күмбезді жұмыс істейтін төбелік шамдар» тауарлар әкелінді.
Жоғарыда аталған тауарларды кедендік декларациялау кезінде «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 399-бабының және Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің «Сату жөніндегі айналымдары және импорты қосылған құн салығынан босатылатын протездік-ортопедиялық бұйымдар мен сурдотифлотехниканы қоса алғанда, кез келген нысандағы дәрілік заттарды, оның ішінде фармацевтикалық субстанцияларды (активті фармацевтикалық субстанцияларды), медициналық бұйымдарды, сондай-ақ оларды өндіруге арналған материалдар мен жинақтаушылардың, кез келген нысандағы дәрілік заттарды, протездiк-ортопедиялық бұйымдарды, сурдотифлотехниканы, мүгедектігі бар адамдарға берілетін арнайы қозғалыс құралдарын қоса алғанда, медициналық бұйымдарды өндіруге арналған материалдардың, жабдықтар мен жинақтаушы заттардың тізбесін бекіту туралы» 07.06.2019ж. № ҚР ДСM-92 бұйрығының негізінде «Y» Компаниясы ҚҚС жеңілдіктерін қолданды.
Кейіннен кеден органы тауарларды шығарғаннан кейін кедендік бақылау нәтижелері бойынша тауарлардың кодтары өзгертілді:
– «батареясы бар жылжымалы жұмыс істейтін бір күмбезді шам» 1 ТД бойынша әкелінген СЭҚ ТН – 9405 20 990 2 тауар қосалқы позициясына, «Басқа жерде аталмаған немесе қосылмаған шамдар мен жарықтандыру жабдықтары, соның ішінде прожекторлар, прожекторлар, фаралар және олардың бөліктері; Жарықтандырылған белгілер, жарықтандырылған атаулар немесе мекенжай тақталары және кіріктірілген жарық көзі бар ұқсас бұйымдар және олардың басқа жерде аталмаған немесе қосылмаған бөліктері: - электр үстелі, еден немесе тумбочка шамдары: пластмассадан немесе керамикадан жасалған: басқа: қатты баспа платасында жарықдиодты жарық көздерімен пайдалануға арналған» (кедендік баж салығы – 12%);
– «пайдаланатын төбелік шамдар, бір күмбезді және қос күмбезді шамдар» 5 ТД бойынша әкелінген СЭҚ ТН – 9405 11 003 9 тауар қосалқы позициясына, «люстралар және басқа электрлік жарықтандыру жабдықтары, төбе немесе қабырға -монтаждалған, тек жарық диодты жарық көздерімен (жарық диодты) пайдалануға арналға, басқа материалдардан, басқа» (кедендік баж салығы – 12%).
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 16.07.2012ж. №54 (01.01.2022ж. дейін жарамды) және 14.09.2021ж. №80 (01.01.2022 ж. бастап қолданысқа енгізіледі) қаулысымен (бұдан әрі – Шешімдер) СЭҚ ТН және ЕАЭО Бірыңғай кедендік тарифі бекітілді.
«Y» Компаниясы мәлімдеген СЭҚ ТН кодтары «медициналық мақсаттағы шамдар/шамдар және жарықтандыру жабдықтары 4)» - өнім атауына жатады.
Жоғарыда аталған шешімдерге Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасының ескертпесі 4) тармақша мынадай редакцияда жазылған: «Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттің денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты әзірлеу және нормативтік-құқықтық реттеу жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын атқарушы биліктің уәкілетті органы әкелінетің тауардың нысаналы мақсатын растаған кезде».
Яғни, жоғарыда аталған СЭҚ ТН кодтарындағы тауарларды жіктеу үшін әкелінетін тауардың нысаналы мақсаты туралы денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның растауы қажет.
Қазақстан Республикасындағы қаулыларға сәйкес денсаулық сақтау саласындағы құқықтық реттеу органы ҚР ДСМ болып табылады.
Уәкілетті орган шағымды қарау барысында ҚР ДСМ әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсаты бойынша «медициналық мақсатта 4)» түсіндірме беру туралы сұрау жіберілді.
Осылайша, ҚР ДСМ жауабына сәйкес денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты және құқықтық реттеуді әзірлеу жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын уәкілетті атқарушы орган ҚР ДСМ болып табылады.
«Медициналық мақсатта» әкелінетін тауарлардың нысаналы мақсатын растау денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты және құқықтық реттеуді әзірлеу жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын уәкілетті атқарушы орган беретін құжат, яғни ҚР ДСМ.
№125-НҚ бұйрығымен Тауардың нысаналы мақсатын растау қағидалары, сондай-ақ нысаналы мақсатын растау және тауардың нысаналы мақсатын растау туралы өтініш нысандары бекітілді.
Осыған сәйкес, №125-НК бұйрығының күшіне енуімен тауардың нысаналы мақсатын растау және нысаналы мақсатын растау туралы өтініште бекітілген нысандар бар.
«Ү» Компаниясы №125-НҚ бұйрығы күшіне енгенге дейін 1 ТД бойынша тауарларды әкелді.
5 ТД бойынша тауарларды әкелу № 125-НК бұйрықтың қолдану кезеңінде жүзеге асырылды, бұл ретте «Ү» Компаниясы тауарларды кедендік декларациялау кезінде нысаналы мақсатын растау және нысаналы мақсатын растау туралы өтініш берген кезде жүзеге асырылды осы бұйрықта белгіленген нысандағы тауардың ҚР ДСМ жіберілген жоқ.
Сонымен бірге, шағымда көрсетілгендей, «Ү» Компаниясы МФБК-ке өтініштер жолдады, оған МФБК 22.02.2024ж. және 20.03.2024ж. медициналық мақсатта пайдаланылатын импорттық тауарлардың нысаналы мақсатын растау құзыретінің жоқтығы туралы жауаптар беріледі.
МФБК ережелері ҚР ДСМ 08.10.2020ж. №645 бұйрығымен бекітілген «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті» республикалық мемлекеттік мекемесінің және оның аумақтық бөлімшелерінің ережелерін бекіту туралы» (бұдан әрі – № 645 бұйрық).
ҚР ДСМ 12.09.2024ж. №653 бұйрығымен «Республикалық мемлекеттік мекемесінің «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті» және оның аумақтық бөлімшелері» ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 8 қазандағы № 645 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы» (бұдан әрі – № 653 бұйрық) №645 бұйрығына МФБК-ға медициналық мақсаттағы тауарлардың мақсатты пайдаланылуын растауды беру құқығын беру бөлігінде өзгерістер енгізілді.
№653 бұйрық 18.09.2024ж. күшіне енді (алғашқы ресми жарияланғаннан бері).
Кодекстің 480-бабының 2-тармағына сәйкес хабарламаға шағымдарды қарау кезінде ЕАЭО және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасының барлық белгісіздіктері мен шешілмеген мәселелері шағым берген тұлғаның пайдасына қабылданады.
Осылайша, «Ү» Компаниясы кедендік декларациялау кезінде және кедендік тексеру кезінде медициналық мақсаттағы тауарлардың мақсатын растау функциялары реттелмеген, сондықтан жарияланған СЭҚ ТН кодтарын қайта қарауға және өзгертуге негіз жоқ.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, Кодекстің 480-бабының 2-тармағының негізінде кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік баждарды, салықтарды есептеу заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен тауарларға – «операциялық шамдарға» (әртүрлі үлгідегі) кедендік баждарды және салықтарды есептеуге қатысты кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.