2026 жылғы 1-2 қазанда Самарқанд қаласында «Цифрландыру және жасанды интеллект жағдайындағы конституциялық сот төрелігі» тақырыбында Азия конституциялық соттары және баламалы институттар қауымдастығының (AACC) VII Конгресі өтті.
Халықаралық форумға 20-дан астам мемлекеттің конституциялық және жоғарғы соттарының басшылары, халықаралық ұйымдардың өкілдері, сондай-ақ құқық саласындағы жетекші сарапшылар қатысты.
Қазақстан Республикасының делегациясын ҚР Конституциялық Соты Төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов басқарды.
Конституциялық сот төрелігін цифрландыруға арналған алғашқы пленарлық отырыс барысында ол конституциялық бақылау саласында цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні қолдануға қатысты Қазақстанның тәжірибесі мен тәсілдерін таныстырды. Бақыт Нұрмұханов Конституциялық Соттың қызметінде цифрлық шешімдерді практикалық қолдану, оның ішінде сот отырыстарының аудио және бейнежазбасын жүргізу, конституциялық іс жүргізу субъектілерінің қашықтан қатысуы, электрондық құжат айналымы және азаматтарға Сотқа электрондық форматта өтініш жолдауға мүмкіндік беретін «e-Otinish» платформасы туралы айтып берді.
«Конституциялық сот төрелігін цифрландыру – дамудың стратегиялық маңызды бағыты. Алайда адам құқықтары мен құқықтық тәртіптің тұрақтылығының кепілі ретіндегі конституциялық соттың ерекше рөлін ескере отырып, жаңа технологияларды енгізу оларды қолданудың құқықтық тетіктерін озық жетілдірумен қатар жүруге тиіс. Жасанды интеллект конституциялық сот төрелігінің қолжетімділігін арттырудың тиімді құралы бола алады. Алайда қабылданатын шешімдер үшін жауапкершілік тек адамда қалуға тиіс. Технологиялар судья мен өтініш берушіге көмектесуі керек, бірақ олардың орнын алмастырмауы тиіс», – деп атап өтті Бақыт Нұрмұханов.
Конгресс барысында қатысушылар цифрлық трансформация жағдайындағы сот билігінің тәуелсіздігі, цифрлық ортада адам құқықтары мен құқық үстемдігін қорғау, жасанды интеллектіні қолданудың құқықтық шектері, дербес деректерді қорғау, киберқауіпсіздік және процестік кепілдіктер мәселелерін талқылады.
Іс-шара қорытындысы бойынша конституциялық сот төрелігін одан әрі жетілдіруге, адам құқықтары мен құқық үстемдігін қорғауды нығайтуға, сондай-ақ цифрлық және технологиялық трансформация жағдайында конституциялық юрисдикция органдары арасындағы халықаралық ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған Самарқанд декларациясы қабылданды.
2026 жылдың 30 қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Самарқандтағы Бас консулы Талғат Шарипов Өзбекстан Республикасындағы Қазақстан Сауда-өнеркәсіп палатасының өкілі Мерғали Сембиевті қабылдады.
Кездесу барысында тараптар Қазақстан аймақтары мен Самарқанд облысы арасындағы сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту перспективаларын талқылады.
Бас консулдықтың көмегімен Мерғали Сембиев пен Самарқанд облысы әкімінің орынбасары және Инвестициялар және сыртқы сауда департаментінің басшысы Хуршидбек Самиев арасында кездесу өтті.
Кездесу барысында Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты дамыту, сондай-ақ екі елдің бизнес қауымдастықтары өкілдері арасындағы өзара іс-қимылды кеңейту мәселелері бойынша пікір алмасу болды.
Бірлескен инвестициялық жобаларды жүзеге асыру, аймақаралық ынтымақтастықты дамыту және қазақстандық және өзбек кәсіпкерлері арасында тікелей байланыс орнату үшін қолайлы жағдайлар жасау перспективаларына ерекше назар аударылды.
Тараптар Самарқанд облысының инвестициялық әлеуетін, сондай-ақ қазақстандық бизнестің іскерлік байланыстарды дамытуға мүдделілігін ескере отырып, одан әрі өзара әрекеттесу мүмкіндіктерін талқылады.
Сонымен қатар, Бас консулдық Өзбекстан Республикасындағы Қазақстан Сауда-өнеркәсіп палатасының өкілі мен Самарқанд облысындағы ірі кәсіпорындардың, соның ішінде «Azia Metall Prof» ЖШС бірлескен кәсіпорны, «Sharq Sanoat» концерні және «Sam Coal Energy Group» ЖШС басшылығы арасындағы кездесулерді ұйымдастыруға көмек көрсетті.
29 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Самарқандтағы Бас консулы Талғат Шәріпов Самарқандтағы Мирзо Ұлықбек медресесінде өткен Бесінші Самарқанд адам құқықтары форумының қорытынды сессиясына қатысты.
Іс-шара Адам құқықтары туралы халықаралық пактілердің 60 жылдығына және Даму құқығы туралы декларацияның 40 жылдығына арналды. Бағдарламаның негізгі бөлігі – пленарлық отырыстар және жеті тақырыптық сессия – 28 қыркүйекте Ташкентте өтті, ал қорытынды сессия Самарқандта өтті.
Форумды Өзбекстан Республикасының Ұлттық адам құқықтары орталығы және Өзбекстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі, БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссарының басқармасы, ЕҚЫҰ, Халықаралық Қызыл Крест комитеті және Халықаралық даму және әділеттілік орталығы бірлесіп ұйымдастырды.
Адам құқықтары жөніндегі бесінші Самарқанд форумына халықаралық, аймақтық және ұлттық ұйымдардың, адам құқықтары институттарының, зерттеу орталықтарының, азаматтық қоғамның, БАҚ-тың және бизнес ортаның 200-ден астам өкілі қатысты. Қатысушылардың арасында 10 халықаралық және сегіз аймақтық ұйымның, сегіз шетелдік ұлттық адам құқықтары институттарының өкілдері және 30-дан астам сарапшы болды.
Самарқандта өткен қорытынды кездесуде жеті секциялық отырыстың негізгі қорытындылары ұсынылды. Қатысушылар азаматтық және саяси құқықтар, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар, балаларды, әйелдерді және мүгедектерді қорғау, климаттық әділеттілік, жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың әсері және азаматтығы жоқтықтың алдын алу мәселелерін талқылады.
Қатысушылар сондай-ақ Адам құқықтары туралы халықаралық пактілерді қолданудағы алпыс жылдық тәжірибені, даму құқығын жүзеге асыру мәселелерін, халықаралық ынтымақтастықты және ұлттық және халықаралық адам құқықтары институттарының өзара іс-қимылын қарастырды.
Форумның негізгі нәтижесі адам құқықтары, адамның қадір-қасиеті, теңдік және тұрақты даму саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың ұзақ мерзімді бағыттарын анықтайтын «Самарқанд көзқарасы 2040» құжатының қабылдануы болды.
Самарқанд форумы екі жылда бір рет өткізіледі. Оның тарихы 2018 жылы Адам құқықтары жөніндегі алғашқы Азия форумымен басталды. Кейінгі кездесулер жастар құқықтарына, адам құқықтары саласындағы білім беруге, ал 2024 жылы қоршаған ортаға төнетін қауіптер мен олардың адам құқықтарына әсері мәселелеріне арналды.
2026 жылдың 28 қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Самарқандтағы Бас консулы Талғат Шәріпов «ZARMED University» жекеменшік университетінің жаңа оқу ғимаратының ашылу салтанатына қатысты.
Бас консул құттықтау сөзінде Өзбекстанның жоғары білім беру жүйесінің қарқынды дамуын атап өтіп, жекеменшік академиялық бастамалардың маңыздылығын атап өтті. Дипломат Орталық Азия аймағы үшін білікті кадрларды даярлаудың маңыздылығын, соның ішінде университет белсенді түрде дамытып жатқан медициналық, инженерлік, экономикалық және гуманитарлық салаларда мамандар даярлаудың маңыздылығын атап өтті.
Сапар барысында «ZARMED University» университетінің басшылығы қонақты жаңа оқу ғимаратының оқу және өндірістік базаларымен, инновациялық оқыту әдістерімен таныстырды және тату көршілік академиялық байланыстарды нығайту үшін Қазақстаннан талапкерлер мен профессорларды тарту перспективаларын талқылады.
Бұл оқиға аймақтың білім беру инфрақұрылымын дамытудағы және Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы гуманитарлық байланыстарды нығайтудағы маңызды қадам болып, екіжақты ынтымақтастық үшін жаңа көкжиектерді ашады, соның ішінде екі елдің жоғары оқу орындары арасындағы бірлескен зерттеу платформалары мен академиялық алмасу бағдарламаларының перспективаларын ашады.
26-27 қыркүйек күндері Қазақстан Республикасының Самарқанд қаласындағы Бас консулы Талғат Шәріпов Самарқанд қаласында өткен 46-шы Дүниежүзілік шахмат олимпиадасының қорытынды іс-шараларына қатысты.
Іс-шаралар барысында Бас консул Қазақстанның әйелдер және ерлер құрамаларын Олимпиаданың аяқталуымен құттықтап, қазақстандық шахматшылардың жоғары деңгейдегі дайындығын, кәсібилігін және жеңіске деген жігерін атап өтті. Халықаралық аренада ұлттық құрамалардың лайықты өнер көрсетуіне үлес қосқан спортшыларға, жаттықтырушыларға және Қазақстанның шахмат мектебінің барлық өкілдеріне ерекше алғыс білдірілді.
Қазақстанның әйелдер құрамасы Олимпиада қорытындысы бойынша екінші орын алып, күміс медальдарға ие болды. Бұл нәтиже Қазақстандағы шахматтың даму деңгейінің жоғары екенін және отандық спорттың елеулі жетістігін көрсетті. Қазақстанның ерлер құрамасы да лайықты ойын көрсетіп, 15 командалық ұпай жинап, 25-орынға ие болды.
Талғат Шәріпов қазақстандық шахматшылардың жетістіктері Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл Орталық Азия өңірі үшін де маңызды екенін атап өтті. Спортшылардың жоғары нәтижелері өңірдің халықаралық беделін нығайтуға ықпал етіп, Орталық Азияның шахматты дамытудағы әлеуетінің артып келе жатқанын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, 46-шы Дүниежүзілік шахмат олимпиадасының Самарқанд қаласында өткізілуі шахматты танымал етуге және Орталық Азия елдері арасындағы гуманитарлық байланыстарды нығайтуға бағытталған маңызды оқиға болды.
Бас консул сондай-ақ Тимур Турловты Халықаралық шахмат федерациясының (FIDE) президенті болып сайлануымен құттықтады. Ол Қазақстан өкілінің әлемдегі ең ірі халықаралық шахмат ұйымының басшылығына сайлануын қазақстандық спорт үшін маңызды оқиға деп атап, бұл Қазақстанның шахмат саласындағы жетістіктерінің халықаралық деңгейде мойындалуының артып келе жатқанын көрсететінін айтты.
Тимур Турлов FIDE-нің сегізінші президенті және халықаралық шахмат ұйымын басқарған Қазақстанның алғашқы өкілі атанды. Талғат Шәріпов оның сайлануы шахмат қозғалысын одан әрі дамытуға, халықаралық ынтымақтастықты кеңейтуге және Орталық Азияның әлемдік шахмат қауымдастығындағы рөлін нығайтуға ықпал ететініне сенім білдірді.
FIDE қамқорлығымен өткен 46-шы Дүниежүзілік шахмат олимпиадасы 2026 жылғы 15-27 қыркүйек аралығында Өзбекстанның Самарқанд қаласында өтті. Олимпиада Орталық Азияда алғаш рет өткізілуімен тарихи маңызға ие болды. Жарысқа жүздеген команда қатысып, жүлделер ашық (ерлер) және әйелдер секцияларында сарапқа салынды.
2026 жылғы 28 қарашада Қазақстан Республикасының Самарқанд қаласындағы Бас консулдығына Түркия Республикасының Самарқанд қаласындағы жаңадан тағайындалған Бас консулы Мехмет Маджит ізеттілік сапарымен келді.
Кездесу басында Мехмет Маджит қаза тапқан қазақстандық әскери қызметшілерге байланысты көңіл айтты. Оларды еске алу үшін 25 қыркүйекте Қазақстанда жалпыұлттық аза тұту жарияланған болатын. Бас консул Талғат Шәріпов түрік әріптесіне қолдау білдіргені үшін алғыс айтты.
Тараптар Қазақстан Республикасы мен Түркия Республикасының қарым-қатынастары тарихи және мәдени құндылықтардың ортақтығына, сондай-ақ тығыз саяси және экономикалық байланыстарға негізделген кеңейтілген стратегиялық серіктестік рухында дамып келе жатқанын қанағаттанушылықпен атап өтті.
Өңірлік даму мәселелері бойынша өткен пікір алмасу барысында Самарқандтың маңызды дипломатиялық белсенділік орталығы ретіндегі рөлі артып келе жатқаны ерекше атап өтілді.
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар дипломатиялық өкілдіктер арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға, оның ішінде ақпарат алмасу, қазақстан-түрік қатынастарын тереңдетуге бағытталған жүйелі жұмысты жалғастыру, сондай-ақ екі ел арасындағы іскерлік байланыстарды кеңейтуге қолдау көрсетуге өзара мүдделілік танытты.
Өз тарапынан Бас консул Талғат Шәріпов Мехмет Маджитге дипломатиялық қызметінде табыс тіледі.
Кездесу 1996 жылы құрылған Ұлттық «Достық үйі» орталығында өтті. Орталық ұлттық дәстүрлерді, тілді және мәдени мұраны сақтау мен дамытуға, сондай-ақ өскелең ұрпаққа мәдени-ағартушылық іс-шаралар ұйымдастыруға маңызды үлес қосып келеді.
Бүгінде аталған бірлестік аясында қазақ, қырғыз, тәжік, татар, корей және орыс мәдени орталықтары жұмыс істейді. Олар этносаралық келісім мен өзара құрметті нығайтуға бағытталған орта қалыптастыруда.
Сапар барысында Жызақ облысының хокимі Улугбек Мустафоевпен кездесу өтіп, сауда-экономикалық, инвестициялық және өңіраралық ынтымақтастықты одан әрі дамыту, сондай-ақ екі ел өңірлері арасындағы тікелей байланыстарды кеңейту мәселелері талқыланды.
Мемлекет басшыларының өзара сауда көлемін 2030 жылға қарай 10 млрд долларға жеткізу жөніндегі тапсырмаларын іске асыруға, сондай-ақ өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, логистика және туризм салаларындағы өзара іс-қимылды жандандыруға ерекше назар аударылды.
Сапар аясында Елші Жызақ облысындағы бірқатар ірі кәсіпорындардың, оның ішінде ADM Jizzakh, BMB-NRG Agrologistics, Agro Plus, Master Building, BYD Uzbekistan және Deya кондитерлік кәсіпорнының қызметімен танысты.
Тараптар іскерлік байланыстарды одан әрі кеңейту, инвестициялар тарту және бірлескен жобаларды іске асыруда зор әлеуеті бар екенін атап өтті.
Сапар барысында Елші кәсіпорындардың өндірістік қуаттарымен, технологиялық үдерістерімен, шығарылатын өнім түрлерімен, сондай-ақ өндірісті одан әрі дамыту және кеңейту жоспарларымен танысты.
Өнеркәсіптік кооперацияны дамыту және өзара тиімді жаңа өндірістік байланыстар орнату мақсатында екі ел өңірлерінің қолда бар әлеуетін пайдалану мәселелеріне ерекше назар аударылды.
Қазақстан мен Өзбекстан кәсіпорындары арасындағы тікелей өзара іс-қимылды кеңейту екіжақты сауда-экономикалық ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға ықпал ететіні атап өтілді
Кездесу барысында сауда-экономикалық, инвестициялық және өңіраралық ынтымақтастықты одан әрі дамыту, сондай-ақ екі елдің өңірлері арасындағы тікелей байланыстарды кеңейту мәселелері талқыланды.
Қазақстан мен Өзбекстан басшыларының 2030 жылға қарай екіжақты тауар айналымын 10 млрд АҚШ долларына дейін жеткізу жөніндегі тапсырмаларын іс жүзінде жүзеге асыруға ерекше назар аударылды. Осы тұрғыда өзара сауда көлемін ұлғайту, бірлескен жобаларды іске асыру және өнім жеткізу көлемін арттыру мүмкіндіктері қарастырылды.
Туризм саласындағы ынтымақтастықты дамытуға, оның ішінде өзара туристік ағынды арттыруға, Самарқанд облысы мен Қазақстан өңірлерінің туристік әлеуетін ілгерілетуге, сондай-ақ бірлескен туристік бағыттарды дамытуға ерекше мән берілді.
Сондай-ақ тараптар мәдени-гуманитарлық байланыстарды одан әрі нығайтудың және екі ел өңірлері арасындағы тұрақты өзара іс-қимылдың маңыздылығын атап өтті. Осы орайда Самарқанд облысының хокимі ағымдағы жылдың қазан айының соңы – қараша айының басында Түркістан облысына сапар жоспарланып отырғанын хабарлады.