Беларусь сарапшылары Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының қалыптасып келе жатқан көпполярлы әлемдегі рөлін талқылады

Минск, 2024 жылғы 3 сәуір - Қазақстанның Беларусьтегі Елшілігінде беделді Беларусь саясаттанушыларының қатысуымен «Қалыптасып келе жатқан көпполярлы әлемде ШЫҰ-ның біріктіруші әлеуеті» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Сараптамалық кездесу «Минск диалогы» халықаралық қатынастар жөніндегі кеңесімен бірлесіп ұйымдастырылды.

Пікірталастың өзектілігі Қазақстанның 2024 жылы Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына төрағалық етуімен және оған Беларусьтің толыққанды мүше ретінде кіруімен байланысты.

- Соңғы жылдары әлемде текетірестің өсуі байқалады, жанжалдардың саны артып, санкциялық қарсыластық өсіп келеді. Мұндай жағдайда ШЫҰ-ны басқа жаһандық ықпал ету орталықтарына ықтимал тепе-теңдік ретінде қарастыруға деген құштарлық жоғары. Алайда Шығыс пен Батыстың бұл текетірес жолы дұрыс емес, Қазақстан ШЫҰ-ның болашағын конструктивті диалог пен ынтымақтастық алаңы ретінде қарастырады. Сондықтан бүгін мен «біріктіру әлеуетіне», ШЫҰ-ның әлемдік полюстердің ынтымақтастығына қосатын үлесіне ерекше назар аударғым келеді, -  деді дөңгелек үстел отырысын ашқан Е.Байжанов.

Елші сарапшыларды Қазақстанның ШЫҰ-ға төрағалығының басымдықтарымен таныстырды. Өткен жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев бірқатар маңызды ұсыныстарды ұсынды, оның ішінде ШЫҰ-ның 2035 жылға дейінгі даму стратегиясы, «Әділетті бейбітшілік пен келісім үшін дүниежүзілік бірлік туралы» бастама, «Зұлымдықтың үш күші» – терроризм, сепаратизм және экстремизмге қарсы тұрудағы ынтымақтастық бағдарламасы, ШЫҰ-ның 2024-2029 жылдарға арналған есірткіге қарсы стратегиясы бар.

Қазақстан Елшісі ШЫҰ-ға мүше елдер арасындағы экономикалық және инвестициялық өзара іс-қимылды жандандыру, энергетика, экология, мәдени-гуманитарлық салалардағы ынтымақтастықты нығайту бойынша Қазақстан төрағалығы шеңберінде қабылданып жатқан шараларға назар аударды.

Дөңгелек үстел қатысушылары алдында Беларусь Республикасы СІМ Қытай және Азия-Тынық мұхиты ынтымақтастығы басқармасының басшысы Вадим Сенюта сөз сөйлеп, ұйымдағы Беларусьтің міндеттемелері туралы меморандумды ШЫҰ-ның барлық елдері ратификациялау процесін аяқтағанын хабарлады.

- Беларусьтің ШЫҰ-ға кіруі жағдайдың әсерінен жасалған конъюнктуралық шешім емес, Беларусьтің сыртқы саяси басымдықтарын жүзеге асырудың дәйекті кезеңі болып табылады. Біз бұл ұйымның ықпалы артып келе жатқанын көріп отырмыз. Бүгінгі таңда ШЫҰ отбасында 26 мемлекет, оның ішінде үнқатысу бойынша серіктестер де бар. Бұл әлемдік ЖІӨ-нің үштен бір бөлігі, Еуразияның көп бөлігі, жер халқының 42%. Беларусь тауар айналымының 70% - дан астамы ШЫҰ елдеріне тиесілі, - деп атап өтті В.Сенюта.

Өз кезегінде Беларусь сарапшылары ШЫҰ-ның даму перспективаларына, оның қазіргі әлемдегі рөліне, оның ішінде ұйымдағы Беларусь мәртебесінің күтілетін өсуін ескере отырып, өз бағаларымен бөлісті.

Атап айтқанда сарапшылар ШЫҰ-ның маңызды артықшылығы ретінде теңдік, өзара тиімді ынтымақтастық, сенім мен диалогқа, экономиканың ашықтығына, сауда еркіндігіне және мәдениеттердің алуан түрлілігін құрметтеуге негізделген пандемияға дейінгі жаһандық тұрақты даму тұжырымдамасын сақтауды жалғастырып келе жатқанын айтты.

Бұл тұрғыда осыдан үш онжылдық бұрын әлеуеті тұрақсыз деп танылған ШЫҰ өңірінде жалпы бейбітшілік сақталып, орын алған қайшылықтарды сындарлы шешуге ізденіс жүргізіліп жатқаны атап өтілді. Керісінше, КСРО мен Варшава блогы ыдырағаннан кейін болашағы өте жарқын деп бағаланған Шығыс Еуропа қазір ауқымды қарулы қақтығыстардың аренасына айналды.

ШЫҰ-ға қатысушы бірқатар мемлекеттер санкциялық қысым мен тежеу ​​саясатымен бетпе-бет келгеніне қарамастан, ұйым «санкцияға ұшыраған интернационал» қағидаты бойынша біріктірілмейді. Дөңгелек үстел қатысушылардың пікірінше, ШЫҰ басқа өңірлік халықаралық бірлестіктермен – БҰҰ, ЕАЭО, БРИКС, ТМД, АСЕАН ынтымақтастықты арттыруы тиіс. Осыған байланысты Беларусь Президенті Александр Лукашенко 2011 жылы ұсынған «интеграцияны интеграциялау» бастамасының өзектілігі атап өтілді.

Сарапшылар Ұйымның өзін-өзі дамыту тетігіне айналып келе жатқан ШЫҰ аясындағы сауда-экономикалық ынтымақтастықтың әлеуетін жоғары бағалайды. Бұл бағыттағы шешуші фактор инфрақұрылымды жақсарту, жаңа көлік дәліздерінің пайда болуы және тұтастай алғанда ШЫҰ елдерінің өзара және әлемнің басқа өңірлерімен логистикалық байланысын арттыру болып табылады. Осы орайда, ұйым аясында ірі стратегиялық порттар мен логистикалық орталықтардың серіктес желісін құру туралы Қазақстанның ұсынысын атап өткен жөн.

Сарапшылар ұйымның алдында тұрған сын-қатерлерді де көреді. Атап айтқанда, ШЫҰ-ның жедел географиялық кеңеюі оның жарғылық органдары, әсіресе Хатшылық қызметінің тиімділігіне қойылатын талаптарды арттырады.

Дөңгелек үстелдің қорытындысы бойынша қатысушылар кең форматта ШЫҰ-ның даму перспективаларын талқылау идеясын қолдады. Атап айтқанда Беларусьте халықаралық конференция өткізу мүмкіндігі туралы болып отыр, оған ШЫҰ елдерінің беделді қатысушыларын, ұйым хатшылығы және дипломатиялық корпус өкілдерін шақырған жөн.