Абай Құнанбайұлы

Абай Құнанбайұлы (1845-1904) Шығыс Қазақстан облысының қазіргі Абай ауданында Шыңғыс тауының етегінде дүниеге келген.

Ол белгілі қазақ ақыны, ұлы ойшыл, композитор, философ, жазбаша қазақ әдебиетінің негізін қалаушы және оның алғашқы классигі болды.

Ол өз халқына қалдырған мұра ән мен өлеңдерге, аудармаларға және прозаға бай. Оның Пушкин, Лермонтов және Крылов сияқты орыс жазушылары мен ақындары жазған өлеңдері Қазақстанның ұлттық игілігіне айналды. Ол сондай-ақ Шиллердің, Гете мен Байронның шығармаларын қазақ тіліне аударды.

Ұлы ойшыл жасаған сөздер кітабы философиялық трактат пен өлеңдер жинағы болып табылады,онда ол өз отандас-қазақтарды кедейшіліктен, кедейшіліктен және сыбайлас жемқорлықтан аулақ болу үшін білім алуға, сауаттылық пен жақсы моральдық қасиеттерді қабылдауға шақырады. Бұл оның туындысы-XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақ ұлттық өмірін зерттеу. Ол өмір сүрген елдегі әлеуметтік істерге әсер етті.

Ол сондай-ақ елді басқаруға қатысып, күрделі мәселелерді әділ шешу әрекеттерінде белгілі бір рөл атқарды.

Абайдың қазақ мәдениеті мен фольклорындағы басты үлесі оның поэзиясына негізделген. Оған дейін қазақ поэзиясының көп бөлігі қазақ даласы халықтарының көшпелі повестерімен үндесіп, ауызша болды.

Бірақ Абай өмір сүрген кезде бірқатар маңызды әлеуметтік-саяси және әлеуметтік-экономикалық өзгерістер орын алды. Ресей әсері Қазақстанда өсуді жалғастырды, бұл білім алу мүмкіндіктерін кеңейтуге, сондай-ақ орыс, батыс немесе азиялық болсын бірқатар түрлі философиялармен танысуға әкелді. Оның мүсіні Қазақстанның көптеген қалаларында, сондай-ақ Мәскеу, Ташкент, Каир және Будапештте тұрғызылды.

Абай есімі бүкіл әлемде Шекспир, Гете және Пушкин сияқты көптеген елдерде белгілі, өйткені оның ұлы сөздері тек бір халықтың ғана емес, бүкіл адамзаттың рухани игілігіне айналды.

2024 жылы 21 тамызда Душанбеде Қазақстан Республикасының Тәжікстан Республикасындағы Мәдениет күндері аясында қазақтың ұлы ақыны және ойшылы Абай Құнанбаев бюстінің ашылу салтанаты өтті.

Іс-шарада Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева сөз сөйлеп, аталмыш шара екі халықтың мәдени ынтымақтастығы үшін маңызы зор екеніне тоқталды.

«Бүгінде Қазақстан мен Тәжікстанды Мемлекет басшыларының достық пен өзара сенімге негізделген күш-жігері ғана біріктіріп отырған жоқ. Тәжікстан астанасы да қазақ халқының даңқты перзентінің тұлғасы тұғырға қонған әлем астаналарының біріне айналады. Бастысы, бұл қадам екі ел өміріндегі маңызды оқиға болуымен қатар, қос халықты жақындастыра түсетін рухани және мәдени байланыстарға тың серпін берері сөзсіз», — деді Аида Балаева.

Абай мүсіні Әбілқасым Фирдауси атындағы мәдениет және демалыс саябағында орнатылған.