ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚПАРАТҚА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ САЛАСЫНЫҢ ЖАЙ-КҮЙІ ТУРАЛЫ ЖЫЛДЫҚ ЕСЕП
Астана қ., 2024 ж.
МАЗМҰНЫ
|
КІРІСПЕ |
|
|
1. |
АҚПАРАТҚА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ САЛАСЫНДАҒЫ ЗАҢНАМАНЫҢ САҚТАЛУЫН БАҒАЛАУ |
|
1.1 |
Ақпаратқа қол жеткізу саласындағы сұрау салулар мен құқық бұзушылықтардың статистикасы |
|
1.2 |
Мемлекеттік органдардың ашықтық дәрежесін жыл сайынғы бағалау нәтижелері |
|
1.3 |
Ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі комиссияның қызметі |
|
2. |
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ РЕЙТИНГТЕРДЕГІ ЖӘНЕ АШЫҚТЫҚ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН |
|
2.1 |
Қазақстанның халықаралық рейтингтердегі орындары (дүниежүзілік деректер ашықтығының «Open Data Inventory» рейтингі, «Үкіметтің ашықтығы» факторы бойынша «World Justice Project» құқық үстемдігінің индексі) |
|
2.2 |
Қазақстан Республикасының ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі халықаралық ұйымдармен әріптестігі |
|
3. |
АҚПАРАТҚА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ САЛАСЫНДАҒЫ ЗАҢНАМАЛЫҚ ЖӘНЕ БАСҚА ДА БАСТАМАЛАР |
|
3.1 |
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ақпаратқа қол жеткізу және қоғамдық қатысу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы туралы: өзекті мәселелер және ұсынылатын шешу жолдары |
|
3.2 |
Ақпарат иеленушілердің ашықтық стандарттарын және ақпарат иеленушілердің отырыстарына қол жеткізу қағидаларын қабылдау |
|
3.3 |
Мүгедектігі бар адамдардың ақпаратқа қол жеткізуі: мемлекеттік тілдің сөйлеу синтезін әзірлеу және веб-қолжетімділіктің ұлттық стандартын өзектендіру |
|
ТҰЖЫРЫМДАР МЕН ҰСЫНЫМДАР |
|
КІРІСПЕ
Осы ақпаратқа қол жеткізу саласының жай-күйі туралы 2023 жылғы есеп «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-2-бабының 12) тармақшасын орындау үшін және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының ұсынымдарына сәйкес дайындалды.
Құжаттың мақсаты Мемлекет басшысын және ақпаратты пайдаланушыларды Қазақстан Республикасында ақпаратқа қол жеткізу саласын дамытуға бағытталған Үкіметтің негізгі өзгерістері мен шаралары туралы жыл сайынғы негізде хабардар ету болып табылады.
Есепте мемлекеттік органдардың ашықтық дәрежесін жыл сайынғы бағалаудың қорытындылары, Ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі комиссия қызметінің нәтижелері, Қазақстанның халықаралық ашықтық рейтингтеріндегі орындары бойынша талдамалық ақпарат, сондай-ақ проблемалық мәселелер, ақпаратқа қол жеткізу саласындағы мемлекеттік саясатты одан әрі жетілдіру жөніндегі тұжырымдар мен ұсыныстар ұсынылған.
Есепті кезеңде халықтың хабардар болуын, мемлекеттік органдар мен басқа да ақпарат иеленушілердің ашықтық, белсенділік және есептілік деңгейін арттыруға арналған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ақпаратқа қол жеткізу және қоғамдық қатысу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы әзірленді.
Ақпарат иеленушілердің ашықтық стандарттары және Ақпарат иеленушілердің отырыстарына қол жеткізу қағидалары әзірленді және қабылданды.
Мүгедектігі бар адамдардың ақпаратқа қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында «Ақпараттық технологиялар. Мүгедектерге арналған веб-контенттің қол жетімділігі» ҚР СТ 2191-2023 жаңа ұлттық стандартын бекіту бойынша жұмыс жүргізілді.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен, ЮНЕСКО Құқық және демократия орталығымен бірлесіп орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың қызметкерлері өткен ақпаратқа қол жеткізу жөніндегі тегін жаппай онлайн-курсты іске қосты.
1-БӨЛІМ. АҚПАРАТҚА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ САЛАСЫНДАҒЫ ЗАҢНАМАНЫҢ САҚТАЛУЫН БАҒАЛАУ
1.1. Ақпаратқа қол жеткізу саласындағы сұрау салулар мен құқық бұзушылықтардың статистикасы
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректері бойынша 2023 жылы мемлекеттік органдардың атына 287 506 сұрау салу түсті, бұл өткен жылғы осындай көрсеткішінен 3,7%-ға аз (2022 жылы – 298 558).
Жеке және заңды тұлғалардан келіп түскен сұрау салулардың жалпы санының негізгі бөлігі орталық мемлекеттік органдарға (бұдан әрі – ОМО) келеді - 204 639. Жергілікті атқарушы органдарға (бұдан әрі – ЖАО) келіп түскен сұрау салулардың үлесі 40,3%-ды (82 605) құрады.
Анықтама: ОМО және ЖАО-мен қатар есепті кезеңде мәслихаттарға 225 сұрау салу, облыстардың, Астана, Алматы, Шымкент қалаларының тексеру комиссияларына 37 сұрау салу түсті.
Орталық деңгейде сұрау салулардың басым бөлігі Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – ҚР ҚМ) – 23,8%, Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетіне (бұдан әрі – ҚР ҰҚК) – 16,5% және Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігіне (бұдан әрі – ҚР ІІМ) – 9,7% (1-суретті қараңыз) келіп түсті.
1-сурет – Орталық мемлекеттік органдар бөлінісіндегі сұрау салулардың саны
Аталған мемлекеттік органдардың атына сұрау салулардың белсенді жолдануы ҚР ІІМ және ҚР ҰҚК қызметінің ерекшелігімен (қылмыстық процестерге қатысушылардың, олардың туыстарының, қоғамдық қорғаушылардың, адвокаттардың істерді тергеу барысы туралы сұрау салулары) және ҚР Қаржыминінің салықтық және кедендік әкімшілендіру мәселелеріне жетекшілік етуімен түсіндіріледі.
Жергілікті деңгейде азаматтар өз сұрау салуларын Астана қаласының (15,9%), Қостанай (11,8%), Солтүстік Қазақстан (8,2%), Қарағанды (6,4%) және Шығыс Қазақстан облыстарының (6,1%) әкімдіктеріне жиі жолдады (2-суретті қараңыз).
2-сурет – Жергілікті атқарушы органдар бөлінісіндегі сұрау салулардың саны
Жүргізіліп жатқан ведомстволық ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз ету саясатына және 2023 жылы азаматтардың сұрау салулары санының қысқарғанына қарамастан, мемлекеттік органдардың жалпыға қолжетімді ақпаратты беруден заңсыз бас тарту фактілері бар.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес («Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 456-1-бабы) мұндай ақпарат Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес ақпарат пайдаланушының сұрау салуы бойынша берілуге жататын жағдайларда мұндай ақпаратты беруден құқыққа сыйымсыз бас тарту не көрінеу жалған ақпарат беру – лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне, коммерциялық емес ұйымдарға – отыз, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – елу, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне – бір жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
Осылайша, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректері бойынша есепті кезеңде ақпаратқа қол жеткізу құқығын заңсыз шектеген және «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 456-1-бабы бойынша жауапқа тартқан 7 факт анықталды. Осы фактілер бойынша салынған әкімшілік айыппұлдар сомасы 427 800 теңгені құрады.
Осыған байланысты, мемлекеттік органдар ақпарат иеленуші ретінде азаматтардың, БАҚ пен жұртшылықтың сұрау салуларына негізделген және толық жауаптардың уақтылы берілуіне ведомстволық бақылауды күшейтуі қажет.
2.2. Мемлекеттік органдардың ашықтық дәрежесін жыл сайынғы бағалау нәтижелері
Мемлекеттік органдардың «Ашық Үкімет» порталдарында және ресми интернет-ресурста ақпаратты орналастыру, БАҚ-пен өзара іс-қимыл және т.б. жөніндегі қызметін жыл сайын ақпаратқа қол жеткізу саласындағы уәкілетті орган – Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі (бұдан әрі – ҚР МАМ) бағалайды.
Аталған жұмыс «Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдары қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 954 Жарлығын іске асыру үшін бағалауға уәкілетті мемлекеттік органдар басшыларының бірлескен бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік органның жеке және заңды тұлғалармен өзара іс-қимылын операциялық бағалау әдістемесіне сәйкес жүзеге асырылады.
Орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың ашықтық дәрежесі 7 өлшемшарт бойынша бағаланады (3-суретті қараңыз).
3-сурет – «Мемлекеттік органның ашықтығы» бағыты бойынша мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін бағалау өлшемшарттары
«Ашық деректер» өлшемшарты бағаланатын мемлекеттік органдарды бекітілген Мемлекеттік органдардың ашық деректерінің бірыңғай тізбесі шеңберінде және ақпаратты пайдаланушылардың сұрау салулары бойынша ашық деректер жиынтығын жариялауға, сондай-ақ IT-қоғамдастық, кәсіпкерлік, академиялық және зерттеу ұйымдары, бұқаралық ақпарат құралдары мен коммерциялық емес ұйымдар арасында ашық деректерге қажеттіліктерін талдауға ынталандыруды болжайды.
«Ашық НҚА» өлшемшарты бойынша нормативтік құқықтық актілер мен реттеушілік саясаттың консультативтік құжаттарының жобаларын жариялау және талқылау, сондай-ақ оларға келіп түскен түсініктемелер мен ұсыныстарды қарау бойынша бағаланатын мемлекеттік органдар жұмысының тиімділігі айқындалады.
«Ашық бюджеттер» өлшемшарты шеңберінде мемлекеттік органдардың бюджеттік ақпаратты жариялау және оларға келіп түсетін түсініктемелер мен пайдаланушылардың ұсыныстарын қарау бөлігінде жұмысының сапасы бағаланады.
Бағаланатын мемлекеттік органдарды жеке және заңды тұлғалармен тиімді өзара іс-қимылға ынталандыру және жетекшілік ететін салалардағы мемлекеттік органның қызметіне қатысты қоғамдық пікірді талдау «Ашық диалог» өлшемшарты шеңберінде жүзеге асырылады.
«Ресми интернет-ресурсты толтыру» өлшемшарты бойынша «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Заңның 16-бабына сәйкес ақпаратты орналастыру және өзектендіру жөніндегі мемлекеттік органдардың қызметі бағаланады.
«Ведомстволық бағынысты ұйымдардың ашықтығы» өлшемшарты мемлекеттік органдардың ведомстволық бағынысты ұйымдармен олардың ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында өзара іс-қимылының тиімділігін бағалауды көздейді.
«БАҚ арқылы ашықтық» өлшемшарты арқылы уәкілетті орган мемлекеттік органдардың БАҚ-пен өзара іс-қимылының тиімділігін, жеделдігін және клиентке бағдарлануын бағалайды.
Алынған бағалау нәтижесіне сәйкес мемлекеттік органдардың ашықтық деңгейі айқындалады (4-суретті қараңыз).
Осылайша, есепті кезеңде 41 орталық және жергілікті атқарушы органға қатысты бағалау жүргізілді.
|
0-49,99 балл |
|
90-100 балл |
|
50-69,99 балл |
|
70-89,99 балл |
4-сурет – Мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігі дәрежесінің градациясы
Бағалаудың алдын ала нәтижелеріне сәйкес, 2023 жылғы қорытынды бойынша ақпараттық ашықтықты қамтамасыз ету желісі бойынша мемлекеттік орган қызметі тиімділігінің жоғары дәрежесін қаржы мониторингі, қаржы нарығын дамыту және реттеу, бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттіктері, әділет, ұлттық экономика, сауда және интеграция, индустрия және инфрақұрылымдық даму (өнеркәсіп пен құрылыс және көлік), қорғаныс, төтенше жағдайлар, энергетика, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау, оқу-ағарту, қаржы министрліктері, сондай-ақ Жетісу, Қызылорда, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Ақтөбе, Алматы, Павлодар, Абай облыстары мен Шымкент қаласының әкімдіктері көрсетті (5-6 суреттерді қараңыз).
Анықтама: Мемлекет басшысының 2023 жылғы 1 қыркүйектегі № 318 Жарлығына сәйкес Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі өнеркәсіп және құрылыс, көлік министрліктері болып қайта ұйымдастырылды, Мәдениет және спорт министрлігі мәдениет желісі бойынша функцияларды Ақпарат және қоғамдық даму министрлігіне (Мәдениет және ақпарат министрлігі) бере отырып, Туризм және спорт министрлігі болып қайта құрылды.
5-сурет – Орталық мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін бағалау нәтижелері, балл
Қызмет тиімділігінің орташа дәрежесі ауыл шаруашылығы, цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі, ғылым және жоғары білім, экология және табиғи ресурстар (Су ресурстары және ирригация), Сыртқы істер, Ішкі істер, Денсаулық сақтау министрліктеріне, сондай-ақ Ақмола, Қостанай, Маңғыстау, Қарағанды, Батыс Қазақстан, Жамбыл, Атырау облыстарының және Астана қаласының әкімдіктеріне берілді.
Туризм және спорт министрлігінде, Ұлытау, Түркістан облыстары мен Алматы қаласы әкімдіктерінде орташадан төмен (тиімділігі төмен) көрсеткіштер айқындалды.
6-сурет – Жергілікті атқарушы органдар қызметінің тиімділігін бағалау нәтижелері, балл
Осылайша, 2023 жылы орталық мемлекеттік органдардың ашықтығының орташа көрсеткіші 2022 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда 0,6%-ға, жергілікті атқарушы органдардың ашықтығының орташа көрсеткіші 10,4%-ға артты (2022 жыл: ОМО – 85,2 балл, ЖАО – 78,7 балл; 2023 жыл: ОМО – 85,7 балл, ЖАО – 86,9 балл).
Әрі, мемлекеттік органдар ашық деректер жиынтығын өзектендіру, өзекті тақырыптарға арналған интернет-конференциялар мен сауалнамалар және ашық отырыстардың онлайн-трансляцияларын өткізу, бюджеттік бағдарламалар мен нормативтік құқықтық актілердің жобаларына келіп түскен түсініктемелерге уақтылы және сапалы жауаптар беру, Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасында ресми парақшалардың өзекті жай-күйін ұстап тұру бойынша және т.б. жұмыстарды күшейтуі қажет.
2.3. Ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі комиссияның қызметі
Ақпаратқа қол жеткізу саласындағы қоғамдық мүдделерді есепке алу және қорғау, сондай-ақ ақпаратты пайдаланушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында ҚР МАМ жанында консультативтік-кеңесші орган – Ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі комиссия жұмыс істейді.
Комиссияның 2023 жылғы жұмысы бекітілген Комиссияның жұмыс жоспарына сәйкес жүргізілді.
Есепті кезеңде 4 отырыс өткізілді. Отырыстар ҚР МАМ-ның Facebook-тағы ресми парақшасында онлайн-трансляциямен сүйемелденді.
Мүгедектігі бар адамдардың трансляцияларға қол жеткізуін қамтамасыз ету және тілдік кедергіні жою үшін Комиссия отырыстарында синхронды және сурдоаударма жүзеге асырылды.
Комиссия алаңында 11 әкімдік (Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Алматы, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау, Жетісу, Абай, Маңғыстау облыстары, Астана және Алматы қалалары) қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету бойынша атқарылған жұмыстар туралы есептер тыңдалды.
Анықтама: 2022 жылы 9 әкімдік (Қостанай, Шығыс Қазақстан, Қызылорда, Ақмола, Атырау, Түркістан, Жамбыл, Павлодар облыстары және Шымкент қаласы) тыңдалды.
Сонымен қатар, есепті кезеңде Комиссия отырыстарында мүгедектігі бар адамдар үшін мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор ұйымдары сайттарының қолжетімділігі, БАҚ өкілдерінің мәслихаттардың (әсіресе Алматы қаласының) ашық отырыстарына қолжетімділігі және т.б. мәселелер қаралды.
Сондай-ақ, Комиссияның ұсынымдарына сәйкес 2023 жылы тағы 407 мемлекеттік орган Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасына (бұдан әрі – МО ИРБП) көшті. Осылайша, 2023 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша бірыңғай платформаға көшкен мемлекеттік органдардың жалпы саны 1839-ды құрады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары үшін 2344 сайт құрылды.
МО ИРБП-мен жұмыс істеу бойынша мемлекеттік органдардың 852 қызметкері оқытылды, 2023 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша оқытылған қызметкерлердің жалпы саны 2386 адамды құрады.
Қабылданған шаралардың арқасында МО ИРБП-ға кірушілер 20%-ға өсті (өткен жылмен салыстырғанда) және қазіргі уақытта кіргендер саны 34,2 млн. құрайды.
2023 жылы 12 жаңа «өмірлік жағдайлар» бөлімі әзірленді, МО ИРБП-да жарияланған өмірлік жағдайлардың жалпы саны – 155.
МО ИРБП-да жарияланған мемлекеттік органдардың ресми жаңалықтарын автоматты түрде жариялайтын жаңалықтар TELEGRAM-арналары (мемлекеттік және орыс тілдерінде) әзірленді.
Ағымдағы сервистердің жаңа сервистері мен түрлендірулері іске асырылды:
- Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің Қоғамдық кеңесі үшін Қоғамдық кеңеске қатысушылардың пікір білдіруі, дауыс беруі үшін тақырыптарды (жобаларды) жариялау жөніндегі сервис;
- Қытайдағы шетелдік мекемелерге баруды брондау сервисі;
- Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінде қызметке үміткерлерді тестілеуге арналған сервис;
- Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасына заңнамаға өзгерістер енгізу туралы ұсыныстар беру үшін «Заңдарды бірге жақсартамыз» сервисі;
- ЖТ МДҚ-мен (жеке тұлғалардың мемлекеттік дерекқорымен) интеграциялау арқылы «Халық қатысатын бюджет» сервисінде азаматты тіркеуді тексеру тетігі;
- парламенттік сайлау өткізу және аудандар мен қалалар әкімдерін сайлау шеңберінде ЖСН бойынша азаматтардың сайлау учаскесін іздеу тетігі;
- «Қолжетімді Интернет» ұлттық жобасы шеңберінде ауылдық елді мекендер тізілімін сүзгілеуге арналған функционал;
- Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің реттеуші «құмсалғышына» қатысуға алдын ала өтінім нысанын беру тетігі;
- «Үкіметтік емес ұйымдарға арналған әлеуметтік жобаларды» жария талқылау тетігі.
Сондай-ақ, Комиссияның ұсынымдарын ескере отырып, 2023 жылы «Ашық деректер» мен «Ашық бюджеттер» порталдарының Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Заңды тұлғалар» мемлекеттік дерекқорымен, «Электрондық мемлекеттік сатып алу» автоматтандырылған интеграцияланған ақпараттық жүйесімен және Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің е-Қаржыминімен интеграциясы іске асырылды. Бұл шаралар ашық деректерді еркін қол жетімділікте автоматты түрде орналастыру арқылы мемлекеттік құрылымдардың жұмысын едәуір оңтайландыруға және бірнеше жүйелерде ақпараттың қайталануын болдырмауға мүмкіндік берді.
«Ашық үкімет» порталдарының жұмысын жетілдіру мақсатында есепті кезеңде олардың функционалы пысықталды, атап айтқанда:
- «Ашық деректер» порталында ақпаратты орналастыратын мемлекеттік органдардың қызметкерлері үшін форматты-логикалық бақылау функционалы;
- «Ашық НҚА» порталында НҚА жобаларын орналастыру және жүктеу кезінде «су белгілері»;
- «Ашық НҚА» порталындағы жұмыс бойынша Үкімет Аппаратының қызметкерлерін хабардар ету тетіктері (НҚА жобасына 20-дан астам түсініктеме қалдырылған жағдайда);
- «Ашық НҚА» және «Ашық бюджеттер» порталдарында НҚА жобалары мен бюджеттік бағдарламалардың файлдарын әзірлеуші мемлекеттік органдардың тіркеуі кезінде тілдік нұсқаларды сақтау жөніндегі функционал және т.б. әзірленді.
2-БӨЛІМ. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ РЕЙТИНГТЕРДЕГІ ЖӘНЕ АШЫҚТЫҚ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН
2.1. Қазақстанның халықаралық рейтингтердегі орындары (дүниежүзілік деректер ашықтығының «Open Data Inventory» рейтингі, «Үкіметтің ашықтығы» факторы бойынша «World Justice Project» құқық үстемдігінің индексі)
«Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидатын және ақпараттық ашықтықты іске асыру жағдайында жүргізіліп жатқан жұмыстың халықаралық стандарттарға сәйкес келу мәселесі маңызды болмақ.
2023 жылы ашықтық деңгейін айқындауға бағытталған бірқатар рейтингтер (Open Budget Index, Global Right to Information Rating және т.б.) бойынша бағалау жүргізілмегенін ескере отырып, есеп шеңберінде Қазақстанның дүниежүзілік деректер ашықтығының «Open Data Inventory» рейтингі және World Justice Project (Rule of заң Index) құқық үстемдігі индексіндегі орындары бағаланды.
2022/23 жылдардағы дүниежүзілік деректер ашықтығының «Open Data Inventory» рейтингінде Қазақстан өз орнын жақсартып, 51-ші орынға ие болды.
Рейтинг ашық деректер саясатын ілгерілету, қолжетімділікті жақсарту және әлемнің 195 елінің ұлттық статистикалық басқармалары мен ақпарат пайдаланушылары арасындағы диалогты ынталандыру үшін ресми статистиканың қамтылуы мен ашықтығын бағалайды. ODIN 3 негізгі санаттағы статистиканың 22 санатының қамтылуы мен ашықтығын бағалайды: әлеуметтік статистика, экономикалық және қаржылық статистика және қоршаған орта статистикасы.
Рейтингте бірінші орында Сингапур, одан кейін Польша мен Дания тұр. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) елдері арасында Қазақстан Республикасы 4-ші орында (7-суретті қараңыз).
7-сурет – 2023 жылғы дүниежүзілік деректер ашықтығының «Open Data Inventory» рейтингіндегі ТМД елдерінің рейтингі
Елдердің ашықтық пен айқындылық қағидаттарына бейілділігінің әлеуетін бағалайтын тағы бір халықаралық рейтинг – World Justice Project (Rule of Law Index) құқық үстемдігі индексі болып табылады.
Индекс бойынша бағалау 8 фактор («Үкіметтің өкілеттіктерін шектеу», «Сыбайлас жемқорлықтың болмауы», «Үкіметтің ашықтығы», «Негізгі құқықтар», «Тәртіп пен қауіпсіздік», «Құқық қолдану практикасы», «Азаматтық сот ісін жүргізу», «Қылмыстық сот ісін жүргізу») шеңберінде жүзеге асырылады.
2023 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан WJP құқық үстемдігі индексінің «Үкіметтің ашықтығы» факторы бойынша 142 елдің ішінен 84-ші орынды иеленді. Өңірлік рейтингте (Шығыс Еуропа және Орталық Азия елдері) ел 15 елдің ішінде 10-шы орында тұр. Фактор бойынша бағалау «НҚА жариялау», «Ақпарат алу құқығы», «Азаматтардың қатысуы» және «Шағым беру тетіктері» - 4 индикаторды ескере отырып жүргізілді.
Аталған индикаторлардың ішінен Қазақстанның позициясы үш фактор бойынша нашарлады («Ақпарат алу құқығы» 98-ден 100-ге дейін, «Шағым беру тетіктері» 84-тен 85-ке дейін, «Азаматтардың қатысуы» 121-ден 122-ге дейін). Сонымен бірге, 2023 жылы НҚА жариялау және талқылау бойынша белсенді жұмыс «НҚА жариялау» индикаторы бойынша позицияларды жақсартуға мүмкіндік берді (2022 жыл – 55-ші орын, 2023 жыл – 51-ші орын).
Осылайша, 2022 жылмен салыстырғанда Қазақстан жалпы әлемдік ауқымдағы «Үкіметтің ашықтығы» факторы бойынша 1 позицияға көтерілді.
Анықтама: 2022 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан «Үкіметтің ашықтығы» факторы бойынша әлемнің 140 ел ішінен 85-ші орынды және индекстің өңірлік рейтингінде 14 елдің ішінде 10-шы орынды иеленді.
2.2. Қазақстан Республикасының ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі халықаралық ұйымдармен әріптестігі
Қазақстан Республикасының тұрақты әріптестерінің бірі ЮНЕСКО (БҰҰ-ның білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымы) болып табылады, ол адамның негізгі құқықтарының бірі және орнықты даму саласындағы мақсаттарға қол жеткізу жолындағы маңызды кезең ретінде ақпаратқа қол жеткізуді қорғау және көтермелеу бойынша жұмыс жасайды.
2023 жылы ЮНЕСКО «Ақпаратқа қол жеткізу саласындағы заңдар мен саясат және оларды іске асыру» (тестілеу нәтижелері бойынша сертификаттар бере отырып) жаппай ашық онлайн-курсын іске қосты. Ол: https://www.unesco.org/en/access-information-laws/course-ati-laws?hub=370 сілтемесі бойынша қолжетімді.
Құқық және демократия орталығы мен ЮНЕСКО әзірлеген бұл тегін онлайн-курс мемлекеттік органдардың иелігіндегі ақпаратқа қол жеткізу құқығына кіріспе болып табылады. Аталған құқықты ақпарат құқығы деп жиі атайды, бұл оның халықаралық құқыққа сәйкес адам құқығы ретіндегі мәртебесін көрсетеді.
ЮНЕСКО-ның Алматыдағы кластерлік бюросымен ынтымақтастық шеңберінде осы курста орталық мемлекеттік, жергілікті атқарушы және өкілді органдардың мемлекеттік қызметшілерін оқыту ұйымдастырылды.
БҰҰ-мен қатар ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі белсенді өзара іс-қимыл Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі мемлекеттер тобымен (GRECO) жүзеге асырылады.
Бағалаудың бірлескен бірінші және екінші раундтарының қорытындысы бойынша (Страсбург, 2022 жылғы 21-25 наурыз) ГРЕКО ақпаратқа қол жеткізуді заңсыз шектеу үшін жауапкершілікті күшейту бойынша ұсынымдар берді.
Аталған ұсынымдарды іске асыру үшін ҚР МАМ-ға ақпаратқа қол жеткізу саласында бақылау өкілеттіктерін беруді көздейтін «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ақпаратқа қол жеткізу және қоғамдық қатысу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының заң жобасы әзірленді. Министрлік бұзушылықтың нақты фактілері бойынша (тексерулер шеңберінде) да және алдын ала (профилактикалық бақылау шеңберінде) да әрекет етеді.
Бұдан басқа, әкімшілік жауапкершілік ақпарат беруден заңсыз бас тарту, сұрау салу бойынша көрінеу жалған ақпарат беру, қол жеткізу шектелген ақпарат болып табылмайтын ақпаратты қол жеткізу шектелген ақпаратқа заңсыз жатқызу фактілері бойынша ғана емес (Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 456-1-бабы), сондай-ақ ақпаратты ресми сайтта орналастырмау немесе жаңартпау, ашық отырыстарға қолжетімділікті шектеу, мүгедектігі бар адамдарға ақпарат беру кезінде қажетті шарттардың болмауы және т.б. (мемлекеттік бақылау органы ретінде ҚР МАМ нұсқамаларын орындамағаны үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 462-бабының негізінде) фактілері бойынша да туындайтын болады.
3-БӨЛІМ. АҚПАРАТҚА ҚОЛ ЖЕТКІЗУ САЛАСЫНДАҒЫ ЗАҢНАМАЛЫҚ ЖӘНЕ БАСҚА ДА БАСТАМАЛАР
3.1. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ақпаратқа қол жеткізу және қоғамдық қатысу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы туралы: өзекті мәселелер және ұсынылатын шешу жолдары
Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі ұлттық даму жоспарында және Қазақстан Республикасында мемлекеттік басқаруды дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасында ақпаратқа қол жеткізу саласы басым бағыттардың бірі ретінде айқындалған.
Көрсетілген стратегиялық құжаттарға сәйкес ақпаратқа кедергісіз қол жеткізу үшін қажетті жағдайлар жасау барлық мемлекеттік органдар мен әрбір мемлекеттік қызметшінің негізгі міндеті болуға тиіс.
Соған қарамастан, практикада ақпарат иеленушілердің «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңын орындауымен байланысты бірқатар проблемалар бар.
Тиісті сұрау салуларды алмай-ақ ақпарат беру жағынан мемлекеттік органдардың бастамашылығы әлсіз.
Азаматтардың қоғамдық маңызы бар ақпаратқа қолжетімділігін шектеу фактілері, көбінесе оларды «Қызмет бабында пайдалану үшін» белгісі бар қызметтік ақпаратқа жатқызу себебінен орын алады.
Ақпараттық өрістің мониторингі және уәкілетті органның атына өтініштерді талдау жоғарыда көрсетілген мән-жайларды растайды.
Сонымен қатар, 2023 жылы ҚР МАМ жүргізген, еліміздің 20 өңірінен 1,6 мыңнан астам респондентті қамтыған онлайн-сауалнамаға қатысқандардың басым бөлігінің (62,1%) пікірінше, ақпаратқа қол жетімділіктің болмауы мемлекеттік органдарға өтініштердің (соның ішінде бір уақытта бірнеше мемлекеттік органдарға бірдей жолданатын өтініштер) артуына алып келеді. Осылайша, ақпараттық ашықтықтың төмен деңгейі мемлекеттік аппаратты шамадан тыс жүктеп, маңызды стратегиялық міндеттерді шешу басымдылығынан азаматтардың қайталанатын және бір типті өтініштерін қарауға ауыстырады және олардың (сұрау салулар, арыздар, шағымдар) көлемін арттырады.
Бұл ретте ҚР МАМ-да ақпаратқа қол жеткізу саласындағы уәкілетті орган бола тұра, бақылау өкілеттігі жоқ және азаматтар мен БАҚ-тың келіп түскен шағымдары бойынша ден қою шараларын қабылдай алмайды.
Осыған байланысты, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылға арналған заң жобалау жұмыстарының жоспарына сәйкес «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ақпаратқа қол жеткізу және қоғамдық қатысу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы (бұдан әрі – заң жобасы) әзірленді және Қазақстан Республикасының Үкіметімен 2023 жылғы 30 қарашада Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне енгізілді.
Заң жобасы халықтың хабардар болуын қамтамасыз ету, мемлекеттік органдардың ашықтығы мен проактивтілік деңгейін арттыру, олардың жауапкершілігін күшейту мақсатында әзірленген және мыналарды көздейді:
Бұл ретте, мемлекеттік органдар ақпаратқа қол жеткізуді белгілі бір мерзімге және құжаттың бір бөлігіне ғана шектеуге құқылы.
Қазіргі уақытта мемлекеттік органдар бекітілген Ашық деректердің бірыңғай тізбесіне сәйкес ашық деректерге қол жеткізуді қамтамасыз етуге міндетті (Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрінің 2023 жылғы 14 маусымдағы № 246-НҚ бұйрығымен бекітілген).
Заң жобасына сәйкес мемлекеттік органдар азаматтың сұрау салуынсыз және белгіленген Бірыңғай тізбеден тыс халыққа сұранысқа ие ресми ақпаратты жеткізуге міндетті болады.
Бақылауды тоқсанына бір реттен жиі емес (бұзушылықтарды жою туралы ұсынымдар жолдана отырып) субъектке бармай-ақ және жоспардан тыс тексерулерсіз (анықталған бұзушылықтарды жою туралы нұсқама енгізіле отырып) профилактикалық бақылау нысанында жүзеге асыру жоспарлануда.
Тұтастай алғанда, ұсынылып отырған түзетулер азаматтардың, оның ішінде мүгедектігі бар адамдардың ақпаратқа қол жеткізу құқықтарын іске асыруды жеңілдетеді. Дүниежүзілік Банктің халықтың пікірі мен есептілігін есепке алу индексі, Ақпаратқа құқықтың жаһандық рейтингі және т.б., сондай-ақ ГРЕКО және ЭЫДҰ сияқты халықаралық ұйымдар тарапынан бағалаулар сияқты халықаралық рейтингтердегі позициялар жақсарады.
2024 жылғы 21 ақпанда Заң жобасы Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісінде бірінші оқылымда мақұлданды.
3.2. Ақпарат иеленушілердің ашықтық стандарттарын және ақпарат иеленушілердің отырыстарына қол жеткізу қағидаларын қабылдау
2023 жылы ақпарат иеленушілердің ашықтық стандарттарын (Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 29 желтоқсандағы № 606-НҚ бұйрығы) және Ақпарат иеленушілердің отырыстарына қол жеткізу қағидаларын (Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрінің міндетін атқарушының 2023 жылғы 29 желтоқсандағы № 605-НҚ бұйрығы) әзірлеу және бекіту жөніндегі жұмыс жүргізілді.
Ашықтық стандарты бұл ақпаратқа қол жеткізуді және ақпарат иеленушілер қызметінің ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған қоғамдық қатынастардың оқшауланған саласы үшін белгіленген минималды талаптар жүйесін қамтиды.
Бұл стандарт ақпарат иеленушілердің барлық санаттарына қолданылады (мемлекеттік биліктің, жергілікті мемлекеттік басқарудың және өзін-өзі басқарудың заңнамалық, атқарушылық және сот тармақтарының органдары мен мекемелері, мемлекеттік органдар болып табылмайтын мемлекеттік мекемелер, квазимемлекеттік сектор субъектілері, бюджет қаражатын алушы болып табылатын заңды тұлғалар, орталық және (немесе) жергілікті атқарушы органдардың функцияларын орындаушылар және т.б.).
Бұл ретте, ақпарат иеленушілердің әрбір санаты үшін өздерінің минималды талаптары белгіленген.
Сондай-ақ, шешімдер қабылдау процесінде ашықтықты арттыру мақсатында Ақпарат иеленушілердің отырыстарына қол жеткізу қағидалары бекітілді. Олар ақпарат пайдаланушылардың орталық атқарушы органдардың және облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті өкілді және атқарушы органдарының алқалы органдарының отырыстарына қол жеткізу тәртібін айқындайды.
Қағидаларға сәйкес отырыстардың ашықтығы оларға мүдделі ақпарат пайдаланушыларының оффлайн және онлайн режимдерінде қатысу мүмкіндігімен кепілдендірілген.
Ақпарат иеленушінің отырыстың анонсы мен күн тәртібін өзінің ресми интернет-ресурсында және (немесе) өзге де бұқаралық ақпарат құралдарында міндетті түрде алдын ала орналастыруы (отырыс басталғанға дейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей) маңызды болып табылады.
3.3. Мүгедектігі бар адамдардың ақпаратқа қол жеткізуі: мемлекеттік тілде сөйлеу синтезін әзірлеу және веб-қолжетімділіктің ұлттық стандартын өзектендіру
Қазақстан ратификациялаған Мүгедектердің құқықтары туралы конвенция қатысушы мемлекеттерді мүгедектігі бар адамдардың басқалармен тең дәрежеде ақпарат пен идеяларды іздеу, алу және тарату еркіндігін қоса алғанда, пікір білдіру және сенім білдіру бостандығы құқығын пайдалануын қамтамасыз ету үшін барлық тиісті шараларды қабылдауға міндеттейді.
Бүгінде Қазақстанда көру қабілеті бұзылған 89 мыңнан астам адам және екі көзі де көрмейтін зағип 12 мың адам тұрады. Бұл күнделікті өмірде ақпарат алуға тең қол жеткізу жолында кедергілерге тап болған Қазақстан азаматтары.
Осылайша, ойын-сауық, білім беру және ғылыми-танымал бағдарламаларға сурдоаударма жасау мәселесі ашық күйінде қалып отыр (бүгінгі таңда заңнамалық талаптар тек сурдоаудармаға немесе жаңалықтар хабарларын субтитрлеуге қатысты белгіленген).
Мемлекеттік органдардың сайттары мен ақпараттық стендтері мүгедектігі бар адамдардың қажеттіліктеріне толық бейімделмеген.
Компьютерден және смартфоннан дыбыстық ақпаратты тыңдау үшін қазақ тілді синтезатор жоқ, сондай-ақ ымдау тілі мамандарының жетіспеушілігі сезіледі.
Мемлекеттік органдар ақпаратты, оның ішінде жеңілдікті негізде ұсынатын құралдар мен қызметтер туралы ақпаратты таратуға үнемі мүдделі бола бермейді.
айтылған проблемалар аясында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ақпаратқа қол жеткізу және қоғамдық қатысу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының әзірленген жобасы ақпаратқа құқықты толыққанды іске асыру үшін өзекті болып табылады. Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде мүгедектігі бар адамдар үшін ақпаратқа қол жеткізу мәселелері қамтылмағанын ескере отырып, оларды Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңда айқындау қажеттілігі күмән тудырмайды.
Осы Заң жобасы шеңберінде мүгедектігі бар адамдардың мүдделерін есепке алу ақпаратқа қол жеткізу саласындағы заңнаманың негізгі қағидаттарының бірі ретінде бекітіледі.
Сондай-ақ, Заң жобасы мүгедектігі бар адамдардың ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз ету тәсілдерін айқындайды. Бұл әдебиеттер шығарылымы, оның ішінде Брайль шрифтімен басып шығарылатын әдебиеттер, интернет-ресурстардың бейімделуі, ақпараттық стендтерге еркін қол жеткізу, уәкілетті органдардың мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау шаралары туралы өзекті және толық ақпаратты ашық қолжетімділікте орналастыру.
Бұдан басқа, Ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі комиссияның ұсынымдарына сәйкес, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті жанындағы «Тіл-Қазына» орталығы мемлекеттік тапсырма шеңберінде 2023 жыл ішінде дыбыс синтезі (экрандық диктор) жобасымен жұмыс жүргізді. 2024 жылғы 1-тоқсанда ол толық техникалық тестілеуден өтті.
Бүгінгі таңда Windows операциялық жүйесіне арналған дыбыс синтезінің плагинін ел аумағындағы басқа платформаларға да енгізуге дайын. Android қосымшасының мобильді нұсқасы Google Play Market-ке жүктелген. IOS нұсқасы модерациядан өтуде.
Сондай-ақ, 2023 жылы «Ақпараттық технологиялар. Мүгедектігі бар адамдарға арналған веб-контенттің қол жетімділігі» жаңа ұлттық стандарты бекітілді. Ұлттық стандарт 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді және ағза қызметінің бұзылуының кең спектрін және олармен байланысты тыныс-тіршілік әрекетінің шектеулерін, оның ішінде көру қабілетінің бұзылуын, есту қабілетінің бұзылуын, тірек-қимыл аппаратының бұзылуын, сөйлеудің бұзылуын, ақыл-ой кемістігі, оқудағы қиындықтарды және неврологиялық бұзылуларды ескереді.
Анықтама: ҚР СТ 2191-2023 «Ақпараттық технологиялар. Мүгедектігі бар адамдар үшін веб-контенттің қолжетімділігі» ҚР СТ 2191-2012 «Ақпараттық технологиялар. Мүмкіндігі шектеулі жандар үшін интернет-ресурстың қолжетімділігі» орнына қабылданды.
Ұлттық стандарт Web Content Accessibility Guidelines 2.2 халықаралық стандартының өзекті нұсқасы негізінде әзірленді (World Wide Web Consortium халықаралық ұйымы әзірлеген веб-контенттің қолжетімділігін қамтамасыз ету жөніндегі басшылық).
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық базасы ұлттық стандартқа сәйкестікке келтірілуде, атап айтқанда Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарын ақпараттық толықтыру қағидалары қайта қаралуда.
Анықтама: ҚР ЦДИАӨМ Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің 2021 жылғы 2 сәуірдегі № 114/НҚ бұйрығына өзгерістер енгізуде.
Сонымен қатар, серпінді дамып келе жатқан ақпараттық және коммуникациялық технологияларды ескере отырып, мүгедектігі бар адамдарға ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз етудің баламалы тәсілдері пысықталуда.
Ақпаратқа кедергісіз қол жеткізумен қатар, мүгедектігі бар адамдардың қоғам өміріне басқалармен тең дәрежеде толық және тиімді қатысуын қамтамасыз ету қажет. Мүгедектігі бар адамдардың мүдделерін білдіретін ҮЕҰ-ның қабылданатын мемлекеттік шешімдерді әзірлеуге және талқылауға қатысуы формальдылық болмауы тиіс. Азаматтардың пікірлері мен ұсыныстары инклюзивті қоғам құру жағдайында ескерілуі тиіс.
Бұл шаралар Қазақстанға қатысушы мемлекет ретінде Мүгедектердің құқықтары туралы конвенцияны сақтауға және мүгедектігі бар адамдардың қолжетімді форматтарда және мүгедектіктің әртүрлі нысандарын ескеретін технологияларды пайдалана отырып, көпшілікке арналған ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз ету үшін қажетті жағдайлар жасауға мүмкіндік береді.
ТҰЖЫРЫМДАР МЕН ҰСЫНЫМДАР
Мемлекеттік органдар іске асыратын бағдарламалар, жобалар мен бастамалар жұртшылықты мемлекеттік шешімдер қабылдау процесіне тартуды болжайды, бұл азаматтардың ақпаратқа қол жеткізуге деген сұранысын арттырады.
Ақпараттық ашықтық дамудың негізгі факторына, мемлекет пен қоғамның өзара іс-қимыл сапасының өлшеміне, сондай-ақ «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» қағидатын іс жүзінде іске асыру құралына айналды.
Мемлекеттік органдарға халықтың ақпаратқа еркін және тең қол жеткізуді қамтамасыз ету жөніндегі қоятын талаптары құқықтық сауаттылықтың артқанын және азаматтардың Жаңа Әділ Қазақстанды құруға қатысуға ұмтылысын көрсетеді.
Қабылданған құқықтық, ұйымдастырушылық және техникалық шаралар мемлекеттік органдар мен азаматтар арасындағы қашықтықты едәуір қысқартуға ықпал етті. Алайда, жалпыға қол жетімді ақпарат беруде мемлекеттік органдардың бастамашылығы болмаса, бұл шаралар тиісті нәтиже бермейді.
Осыған байланысты, сондай-ақ биліктің барлық тармақтарының органдары мен мекемелерінің ақпараттық ашықтық дәрежесін арттыру мақсатында:
- ашықтық деңгейін жыл сайынғы бағалау нәтижелері үшін мемлекеттік органдардың аппарат басшыларының жауапкершілігін күшейту (қазіргі уақытта нақты бағыттар бойынша бөлмей, бағалау қорытындыларына жауапты);
- сұрау салуларға тұрақты негізде талдау жүргізу және қоғамды қызықтыратын ашық деректерді проактивті түрде жариялау;
- Ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі комиссияның ұсынымдарын мүлтіксіз орындау;
- мемлекеттік органдардың ведомстволық ашықтық жоспарларын жыл сайынғы негізде әзірлеу және бекіту;
- «Ашық НҚА» және «Ашық бюджеттер» порталдарында азаматтардың түсініктемелеріне, ұсыныстары мен ескертулеріне негізделген жауаптарды уақтылы ұсыну;
- мемлекеттік органдарда ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жөніндегі уәкілетті адамдардың нормативтік мәртебесі мен функцияларын бекіту;
- «Ашық НҚА» порталында НҚА жобалары/реттеуші саясаттың консультативтік құжаттары бойынша жария тыңдаулар мен пікірталастарды тікелей трансляциялау. Бүгінгі таңда «YouTube» хостингінен қоғамдық тыңдаулар мен пікірталастардың тікелей трансляциясын көруге арналған бейнелерді көрсетуді қамтамасыз ететін барлық қажетті құралдар бар;
- «Ашық НҚА» интернет-порталы сияқты «Ашық бюджеттер» интернет-порталын қоғамдық кеңестер, жергілікті қоғамдастық, бизнес өкілдерінің және азаматтардың бюджеттік құжаттарды талқылауы үшін бірыңғай алаң етіп айқындау. Бұл шара «Ашық бюджеттер» порталында бюджет қаражатын қалыптастыру мен жұмсаудың ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған бірқатар жобаларды («Халық қатысатын бюджет», «Ашық бюджеттердің интерактивті картасы», «Мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты жария талқылау» және т.б.) іске асыруға мүмкіндік береді;
- азаматтар тарапынан «Ашық диалог» порталындағы «Интернет-конференция» сервисіне деген сенім мен қызығушылықты арттыру мақсатында порталда «Интернет-конференцияға өтінімдер» сервисі арқылы жолданған тек олардың сұрау салулары бойынша интернет-конференциялар өткізу. Осылайша, пайдаланушыдан өтінім түскен кезде мемлекеттік орган оны қабылдап, белгілі бір мерзімде (мысалы, 10 жұмыс күні ішінде) интернет-конференция өткізу қажет;
- қайталануды болдырмау үшін «Ашық диалог» порталындағы «Сауалнамалар» сервисін алып тастау қажет, себебі қазіргі уақытта сауалнамаларды мемлекеттік органдар Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасында (МО ИРБП) жүзеге асырады;
- мұрағаттық деректер НҚА жобалары, бюджеттік бағдарламалардың жобалары және порталдар құрылған сәттен бастап сақталып келе жатқан өтініштер) сақталатын «Ашық Үкімет» порталдары серверлерінің жадысындағы жүктемені азайту үшін оларды «е-Архив» ақпараттық жүйесімен интеграциялау және деректерді сақтау мерзімдері бөлігінде «Ашық үкімет» порталдарының жұмыс қағидаларына өзгерістер енгізу;
- мемлекеттік ақпараттық тапсырыс (мемлекеттік тапсырма) арқылы мүгедектігі бар адамдардың қажеттіліктеріне телеарналар өнімін бейімдеу тетігін қарау;
- мемлекеттік органдардың бірінші басшыларының брифингтері мен баспасөз конференцияларын ұйымдастыру кезінде (мысалы, Орталық коммуникациялар қызметінің алаңында) сөз сөйлеуді сурдоаудармамен сүйемелдеуді қамтамасыз ету;
- Ақпарат иеленушілердің ашықтық стандарттарының және Ақпарат иеленушілердің отырыстарына қол жеткізу қағидаларының сақталуына мониторингті жүзеге асыру;
- Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының базасында «Халық үніне құлақ асатын мемлекет/Тиімді коммуникациялар» бойынша мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін арттыру курстары шеңберінде міндетті компонентті – «Ақпаратқа қол жеткізуді» көздеу;
- мемлекеттік органдардың қызметкерлері үшін мемлекеттік (қазақ) тілде қысқа мерзімді онлайн-курсты (тестілеу және сертификаттаумен) әзірлеу;
- мемлекеттік органдарда ақпаратқа қол жеткізу мәселелері бойынша уәкілетті адамдарды факторлық-балдық шәкіл бойынша еңбекақы төлеу жүйесіндегі «А» функционалдық блогына жатқызу ұсынылады.
Жоғарыда аталған шараларды іске асыру ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз ету кезінде мемлекеттік органдардың дискрециясы мен конформизмін жоюға, сондай-ақ мемлекет пен қоғамның сындарлы диалогын нығайтуға мүмкіндік береді.