Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі

Электрондық үкімет – бұл мемлекет пен азаматтардың, сондай-ақ мемлекеттік органдардың бір-бірімен өзара іс-қимылының бірыңғай тетігі, олардың ақпараттық технологиялардың көмегімен келісілуін қамтамасыз етеді. Дәл осы механизм мемлекеттік органдардағы кезекті қысқартуға және анықтамаларды, куәліктерді, рұқсат беру құжаттарын және т. б. алуды жеңілдетуге немесе жеделдетуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, осындай тәсілдің арқасында анықтамалар мен құжаттардың кейбір түрлерін алу қажеттігін алып тастау мүмкін болды.

Электрондық үкімет жобалары ондаған түрлі ақпараттық жүйелерді, тіркелімдерді, мемлекеттік деректер базасын, жүздеген қосымшалар мен сервистерді қамтиды.

Олар: "Е-әкімдік", "Е-нотариат" ақпараттық жүйелері, "жеке тұлғалар", "заңды тұлғалар", "жылжымайтын мүлік тіркелімі" мемлекеттік деректер қоры, мемлекеттік органдардың электрондық құжат айналымының бірыңғай жүйесі, "ХҚКО" интеграцияланған ақпараттық жүйесі, "Е-лицензиялау" мемлекеттік деректер қоры, мемлекеттік органдардың интернет-порталы, электрондық үкіметтің шлюзі мен төлем шлюзі және т.б.

2004 жылы электрондық үкімет құру идеясын Қазақстан Республикасының Бірінші Президенті Нұрсұлтан Назарбаев жария етті. Осы уақыт ішінде электрондық үкіметтің қалыптасуы мен дамуының төрт жаһандық кезеңі өтті.

Бірінші кезең – ақпараттық. Осы кезеңде электрондық үкімет порталы іске қосылды. Мемлекеттік органдар, олардың жұмысы және халыққа қызмет көрсету туралы ақпарат пайда болды.  Бұдан басқа, қызмет көрсету регламенттері келтірілген және нормативтік-құқықтық актілер орналастырылған.

Бұл кезеңде әрбір адам порталда қажетті ақпаратты – құжаттар тізімін, мемлекеттік баждың мөлшерін, мемлекеттік органның байланыс деректерін ала алады, бұл халыққа келушілер санының қысқаруына ықпал етті.

Екінші кезең - интерактивті, порталда электрондық қызметтерді ұсынудың басталуымен ерекшеленді.

Үйден шықпай-ақ түрлі мекемелерден анықтама алуға және кез келген мемлекеттік органға сұрау жіберуге мүмкіндік туды.

Электрондық үкімет порталында интерактивті қызметтерді енгізу құжаттар пакетін жинау уақытын бірнеше рет үнемдеуге мүмкіндік берді. 

Дәл осы кезеңде ведомстволық ақпараттық жүйелер, мемлекеттік деректер қоры, электрондық лицензиялау және электрондық үкімет шлюзі енгізілді. 

Электрондық үкіметті дамытудың үшінші кезеңі – транзакциялық. Бұл кезеңде азаматтар мемлекеттік баж салығы мен алымдарды, айыппұлдарды, коммуналдық қызметтерді төлеуге мүмкіндік алды. Егер бұрын қызметті төлеу үшін банкке бару қажет болса, енді қызметті онлайн алуға және төлеуге болады.

Кәсіпкерлер үшін осы кезеңде электрондық мемлекеттік сатып алуды өткізу мүмкіндігі берілді, осылайша өткізілетін конкурстардың, тендерлердің ашықтығы мен ашықтығы артты. 

Электрондық үкіметтің төртінші кезеңі – трансформациялық.

Бұл Электрондық Үкіметті дамытудың ағымдағы кезеңі.

Оның басты мақсаты азаматтарға қызмет көрсетудің барынша жеделдігі болып табылады.

Интерактивті және транзакциялық сервистер кешенді қызметтерге біріктірілген.

Пайдаланушыларда заңды тұлғаны 15 минут ішінде тіркеу, сондай-ақ баланың тууын тіркеу мүмкіндігі пайда болды, сонымен қатар барлық ілеспе мәселелерді бір мезгілде шеше отырып: жәрдемақы тағайындауға өтініш беру және баланы балабақшаға кезекке қою.

Электрондық үкімет порталында әлеуметтік-маңызды қызметтерге ерекше назар аударылады, сондықтан олардың барлығы электрондық форматқа ауыстырылды.

Өзінің қызмет еткен уақытында Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі қалыптасу мен дамуының төрт кезеңін еңсеріп, әлемдік қоғамдастық оң қабылдап, жоғары бағалады - бұл туралы халықаралық және республикалық рейтингтердегі жоғары позициялар, конкурстардағы номинациялар куәландырады. Қазақстандық электрондық үкіметтің даму деңгейі "дамушы" (emerging leaders) ретінде бағаланады және ең табысты болып саналады.

	2013 жылғы 13 мамырда Женевада Ақпараттық қоғам мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі бүкіләлемдік кездесу форумы аясында өткен WSIS Project Prizes 2013 халықаралық конкурсының нәтижелері жарияланды. Қазақстанның электрондық лицензиялау жүйесі (www.elicense.kz) "E-Business"санатындағы үздік жоба атанды. Байқауға әлемнің 64 елінен барлығы 280 жоба қатысты. Жобаның табыс тарихы Халықаралық электр байланысы одағының ресми ресурсында жарияланды.
	2016 жылдың шілде айында Дүниежүзілік экономикалық форумның (WEF) баяндамасы жарияланды, оған сәйкес Қазақстанның желілік дайындық индексі 139 елдің ішінде 39-шы орында. 2012 жылмен салыстырғанда және рейтингтегі 55 позиция бойынша ел көптеген параметрлер бойынша қарқынды өсуді көрсетіп отыр және ТМД елдері арасында үздік болып табылады. Желілік дайындық индексі елдегі ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) даму деңгейін анықтайды және АКТ-ның экономикаға қосқан үлесін және ұлттық экономикалардың осы технологияларды пайдалануға дайындығын көрсететін 54 көрсеткіштерден тұрады. 2013 жылы Қазақстанның елеусіз жылжуы Интернет пайдаланушыларының санымен, ұялы байланыс абоненттерінің санымен, ұялы телефония тарифтерімен және т.б. анықталды.
	Әр екі жыл сайын Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаменті әлемдегі (192 ел) электрондық үкіметтің даму деңгейін бағалау бойынша зерттеулер жүргізеді. 2012 жылы Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі осы рейтингте 38-орынға ие болды. Бұл ретте онлайн-қызметтер индексі 10 позицияға, ал телекоммуникациялық инфрақұрылым – 14 позицияға өсті. Азаматтардың үкіметпен қарым-қатынас жасау мүмкіндігін анықтайтын е-қатысу индексі бойынша Қазақстан Сингапурмен бөлісе отырып, 2-ші орынды иеленді.
	Электрондық үкімет жетістіктерінің қоржынында қазақстандық марапаттар да бар. 2012 жылдың соңында Award.kz-2012 Ұлттық интернет-сыйлығын марапаттаудың X мерейтойлық рәсімінде электрондық үкімет порталы "Билік және өзін-өзі басқару органдары" номинациясы бойынша бірінші орынға ие болды, сондай-ақ екі тілді сайттар арасында үздік деп танылды. Жобаға қазан айында өткен электрондық үкімет порталының редизайндары назар аударды,оның нәтижесінде тек визуалды безендіру ғана емес, сонымен қатар материалдардың құрылымы, орналастыру логикасы да өзгерді.
	Әрбір екі жыл сайын Біріккен Ұлттар Ұйымының экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаменті әлемдегі (190 ел) электрондық үкіметтің даму деңгейін бағалау бойынша зерттеулер жүргізеді. 2016 жылы Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі осы рейтингте 33 орынға ие болды. Бұл ретте телекоммуникациялық инфрақұрылым индексі 1 позицияға көтерілді.
	Дубайдағы The World Government Summmit жыл сайынғы Халықаралық үкімет саммитінде Egov мобильді қосымшасы мобильді үкімет саласындағы ең үздік және озық қосымша ретінде First World Govtechineers Race-2017 сыйлығымен белгіленді.
	WSIS Prizes-2017 ақпараттық қоғам мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі Бүкіләлемдік кездесудің халықаралық конкурсының қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының үш жобасы – электрондық үкімет, Ашық үкімет, 1414 Бірыңғай байланыс орталығы чемпион деп танылды.
	"Жыл таңдауы-2018" Еуразия елдерінің бизнес саласы мен кәсіпорындары үшін жыл сайынғы іс - шарада "Ұлттық ақпараттық технологиялар" АҚ Ұйымдастыру комитетінің "инновация, жаңғырту және даму саласындағы жетістіктері үшін"арнайы сыйлығының лауреаты атанды.

ҚР электрондық Үкіметінің 2005 жылдан 2018 жылға дейінгі жетістіктері

БҰҰ дүниежүзілік рейтингі	2018	2016	2014	2012	2010	2008	2005
Электрондық үкіметті дамыту индексі (EGDI)	39	33	28	38	46	81	65
Е-қатысу индексі (EPI)	42	67	22	2	18	98	31

 

Дүниежүзілік экономикалық форумның рейтингі (WEF)	2016	2015	2014	2013	2012	2011	2010	2005
Желілік дайындық индексі	39	40	38	43	55	67	68	-
Дайындық подиндексі	39	35	31	62	52	56	74	-
Пайдалану подиндексі	44	40	38	54	65	56	54	-