Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитеті Қостанай облысы бойынша департаментінде (бұдан әрі – Департамент) сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен (бұдан әрі - №12 бұйрық) бекітілген Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына сәйкес жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу 2022 жылдың 1 қаңтарынан 31 желтоқсанына дейінгі кезеңде жүзеге асырылды, тиісінше талдау жүргізудің кезеңі Департаменттің 2022 жылғы қызметі болып табылады.
Ішкі талдау жүргізу үшін негіз болып Департаменттің 2022 жылғы 7 желтоқсандағы № 396-НҚ бойынша бұйрығы табылады, онда оны жүргізу үшін мынадай құрамындағы Жұмыс тобы айқындалған:
|
Такенова Гульнара Сериковна
|
- |
заңнаманың сақталуын бақылау және талап-арыз жұмысы бөлімінің басшысы, Жұмыс тобының мүшелері; |
|
Ахметкаримова Гульмира Бергеновна |
- |
ұйымдастырушылық жұмыс бөлімі басшысының міндетін атқарушы, Жұмыс тобының хатшысы; |
|
Жұмыс тобының мүшелері: |
||
|
Елемисов Илияс Ерикбаевич |
- |
табиғи монополиялар және бағаларды реттеу бөлімінің басшысы; |
|
Ибраева Алия Есинбаевна |
- |
заңнаманың сақталуын бақылау және талап-арыз жұмысы бөлімінің бас маманы; |
|
Бақытжанқызы Назым |
- |
табиғи монополиялар және бағаларды реттеу бөлімінің бас маманы. |
№ 12 бұйрықтың 8-тармағына сәйкес Департамент сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдауды мынадай бағыттар бойынша жүргізеді:
және құқықтық актілерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау;
сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау.
Сондай-ай, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитеті Қостанай облысы бойынша департаментінің (бұдан әрі – Департамент) мемлекеттiк монополияға жатқызылған қызметтi бақылау және реттеу, сондай-ақ заңнамада көзделген шектерде табиғи монополиялар салаларындағы салааралық үйлестiру, реттеу және бақылау саласындағы басшылықты жүзеге асыру; телекоммуникация және почта байланысы саласында, аэронавигация және әуежайлар саласында, сондай-ақ «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес энергия өндіруші және энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың қызметін, басқа да арнайы атқарушы, лицензиялау және бақылау функцияларын бақылау және реттеу.
Департамент өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасы Президентінің және Үкіметінің актілеріне, Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексіне, «Табиғи монополиялар туралы», «Мемлекеттік мүлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитеті Қостанай облысы бойынша департаменті туралы Ережеге, сонымен қатар Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес жүзеге асырады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау департаменттің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілердің, бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдардың, жеке және заңды тұлғалардың өтініштері мен Қазақстан Республикасының заңнамасымен қамтамасыз етілуіне жол берілген өзге де ақпараттың негізінде жүргізілді.
Талдау бағыты – Департаменттің қызметін қозғайтын нормативтік құқықтық актілердегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Табиғи монополиялар саласына жататын қызметті бағалау және реттеу саласында
Талданып отырған кезеңде 28 жоспардан тыс тексеру жүргізілді, оның ішінде: тұтынушылардың шағымдары бойынша 27 жоспардан тыс тексеру.
2022 жылға 8 нұсқама жасалды, оның ішінде 5 нұсқама табиғи монополиялар субъектілерімен белгіленген мерзімде орындалды («Қостанай жылуэнергетика кәсіпорны» МКК (3 нұсқама), «Қостанай-Су» МКК және «ЭПК-форфайт» ЖШС) және шағыммен байланысты 3 нұсқама орындалуда.
Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің м.а. 2020 жылғы 31 қаңтардағы № 39/НҚ бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне сәйкес әрекет ету тәртібімен (бұдан әрі – Тізілім) және Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2019 жылғы 13 тамыздағы № 73 бұйрығымен бекітілген Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарттарына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің Қостанай облысы бойынша департаментімен (бұдан әрі – Департамент) мемлекеттік көрсетілетін қызметтің 4 түрі көрсетіледі:
лицензия беру»;
2) «Табиғи монополия субъектісінің мүлкімен мәміле жасауға келісім беру ағымдағы жылдың басындағы бухгалтерлік балансқа сәйкес егер оған қатысты мәміле жасалған мүліктің ағымдағы жылдың басындағы баланста көрсетілген баланстық құны оның активтерінің баланстық құнының 0,05 пайызынан асса»;
3) «Табиғи монополиялар субъектілерін қайта ұйымдастыруға және таратуға келісім беру»;
4) «Табиғи монополиялар субъектілерінің Мемлекеттік тізіліміне енгізу және шығару».
2022 жылға арналған табиғи монополия субъектісінің мүлкімен мәміле жасауға келісім беру туралы өтініштер туралы мәліметтер:
Басқармамен барлығы 33 мемлекеттік қызмет көрсетілді.
«Табиғи монополиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң) 13-бабының 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес табиғи монополия субъектісінің мүлкімен жасалатын мәмілелерге келісім алу қажет.
Осылайша, 2022 жылы табиғи монополия субъектісінің мүлкімен мәміле жасауға келісім беру туралы өтініштерге 5 келісім берілді (ГКП Тарановец, «Лисаковскгоркоммунэнерго» МКК, «Темір кенді отын-энергетика кешені МКК» (2 өтініш), «ЭПК Атика» ЖШС).
2022 жылға табиғи монополиялар субъектілерін қайта ұйымдастыруға және таратуға келісім беру туралы өтініштер туралы мәліметтер:
Заңның 13-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес табиғи монополиялар субъектілерін қайта ұйымдастыру және тарату үшін келісім қажет.
Сонымен, жоғарыда аталған мерзімде табиғи монополия субъектісін қайта құру туралы 4 өтініш бойынша заңды тұлғаға келісім берілді («Темір рудалы отын-энергетика кешені» МКК, «ГКП Тобыл», «Рудненская теплосет» ЖШС, «Темір кенді отын-энергетика кешені» ЖШС).
Табиғи монополиялар субъектілерінің 2022 жылға арналған мемлекеттік тізіліміне енгізу және алып тастау:
2022 жылдың 12 айында Тізілімнен шығаруға 15 өтініш келіп түсті, нәтижесінде табиғи монополия субъектілері Тізілімнен шығарылды («Жітіқаракоммунэнерго» МК, «Тарнапольский» ИП, «Т.К. Пешковка», «Шығыс ГКП» ЖШС, «Кст Трейд» ЖШС », ГКП. Темір кенді отын-энергетикалық кешені (2 өтінім), «Рудненская жылу желісі» ЖШС, «Темір кенді отын-энергетикалық кешені» ЖШС, «ГКП Тарановец» (3 өтінім), «Нұртранссервис» экспедиторлық компаниясы» ЖШС (2 өтінім), «Агромашхолдинг» ЖШС).
2021 жылдың есепті кезеңіне лицензия беру:
Сонымен, Департаментпен энергиямен жабдықтау мақсатында электр энергиясын сатып алуға лицензия алуға 9 өтініш қаралды, оның ішінде: 7 өтініш лицензияланды («Таза Энергия» ЖШС, «ҚостанайЭнергоМонтаж» ЖШС, «ЭЛЕКТРОПРОФИТ» ЖШС, «LogiKaz» ЖШС, «LogiKaz» ЖШС, «ҚазақТрансСервис», ЖШС « Digital center kz», «Энергомаркет» ЖШС), 2 өтініш бойынша лицензиялар қайта ресімделді («СбытЭнерго» ЖШС, «Қостанай ЭлектроМонтаж» ЖШС).
Әкімшілік практика
2022 жылы департамент 57 әкімшілік іс қозғады, оның ішінде:
- сайтта, бұқаралық ақпарат құралдарында ақпаратты орналастырмағаны үшін – 5 іс;
- өтініш ұсынбағаны үшін – 3 іс;
- ұсынған есептің толық еместігі үшін – 17 іс;
- тізілімге енгізбей реттеліп көрсетілетін қызметтерді көрсеткені үшін – 1 іс;
- басқа әрекеттер туралы кеш хабарлау үшін – 3 іс;
- тарифтік сметаларды орындамағаны үшін – 11 іс;
- жалған ақпарат бергені үшін – 1 іс;
- есепті, ақпаратты ұсынбағаны үшін – 3 іс;
- тексеріс нәтижелері бойынша – 11 іс;
- Департаменттің келісімінсіз мүліктік мәміле жасағаны үшін – 1 іс;
- жанармай бағасын асырғаны үшін – 1 іс.
Олардан:
- Департаментпен 37 әкімшілік іс қаралды, оның ішінде: 15 897 698 теңге айыппұл салумен қысқартылған тәртіппен 33 іс, әкімшілік жауапкершілікке тарту туралы қаулылар шығарумен 4 іс жалпы тәртіпте қаралды, жалпы сомасы 1 230 511 теңге, жалпы сомасы 17 128 209 теңге айыппұл салынып, бюджетке өндірілді.
- сот органдарына қарау үшін 20 әкімшілік іс жолданды («КТЭК» МКК (6 іс, 3 іс – Қостанай облыстық сотымен тоқтатылды), «ҚазТрансГазАймақ» КПФ АҚ, «Еңбек-Қостанай» филиалы (тоқтатылған), «Қазводхоз» РМК « (2 іс ), «Жылу» КМК (7 іс, 1 тоқтатылған), «Гелиос» ЖШС, «ЭПК-форфайт» ЖШС (2 іс)).
Мәселен, сотпен қаралған 20 істің 11 іс бойынша 21 075 073 теңге айыппұл өндірілді, 7 іс тоқтатылды, 2 іс қарауда.
Сонымен қатар, 2021 жылы қозғалған әкімшілік істер бойынша 2022 жылы департаментпен 23 476 016 теңге өндірілді.
Департаментпен қозғалған істер бойынша барлығы 61 679 298 теңге өндірілді.
Сот практикасы
2022 жылы Департамент 13 сот процесіне қатысты, оның ішінде:
- 1 іс бойынша талапкер ретінде (Департамент пайдасына);
- 3 іс бойынша жауапкер ретінде (Департамент пайдасына);
- 9 жағдайда үшінші тұлға ретінде.
Талдау барысында лауазымды тұлғалардың өз қалауы бойынша шешім қабылдауын жеңілдететін ережелер анықталмады; құқықтық актілерді еркін түсіндіру мүмкіндігін тудыратын құқықтық олқылықтар анықталған жоқ.
Табиғи монополиялар субъектілері үшін реттеліп көрсетілетін қызметтерге тарифтер мен тарифтік сметаларды бекіту кезінде тариф белгілеу тәртібі.
Департаменттің «Табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтеріне (тауарларына, жұмыстарына) тарифтерді (бағаларды, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін бекіту» функциясы «Табиғи монополиялар туралы» Заңға (бұдан әрі – Заң) сәйкес жүзеге асырылады. Заңда) және Ұлттық экономика министрінің 2019 жылғы 19 қарашадағы № 90 бұйрығымен (бұдан әрі – ТҚЕ) бекітілген Тарифтерді қалыптастыру қағидалары бекітілсін.
Заңның 15-бабының 6-тармағына сәйкес өтінішті уәкілетті орган ол берілген күннен бастап тоқсан жұмыс күні ішінде қарайды.
ҚФТ 23-тармағына сәйкес уәкілетті органның ведомствосы өтінішті ол берілген күннен бастап тоқсан жұмыс күнінен аспайтын мерзімде қарайды.
Осылайша, заңнама табиғи монополиялар субъектілерінің өтініштерін қарауға бірыңғай талаптарды белгілейді.
Көрсетілген қарау мерзімдерін нақтылау және Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар саласындағы заңнамасына тиісті өзгерістер енгізу қажет деп санаймыз.
Шағын қуатты табиғи монополиялар субъектілерінің көрсетілетін реттеліп көрсетілетін қызметтеріне (тауарларына, жұмыстарына) тарифтерді (бағаларды, алымдар ставкаларын) бекіту.
Заңның 4-бабының 10) тармақшасына сәйкес қуаттылығы төмен табиғи монополия субъектісі реттеліп көрсетілетін қызметтерді көрсететін табиғи монополия субъектісі болып табылады:
жалпы белгіленген қуаты жиырма Гкал/сағ қоса алғанда жылыту қазандықтарынан жылу энергиясын өндіру, беру, бөлу және (немесе) беру үшін;
көлемі жылына бес жүз мың текше метрге дейінгі сумен жабдықтау және (немесе) су бұру;
көлемі жылына отыз миллион текше метрге дейінгі суару суын беруге;
бәсекеге қабілетті кірме жол болмаған кезде көлемі жылына елу мың вагон/км, вагон/сағ дейін кірме жолдар;
көлемі жылына жиырма бес миллион кВтсағ дейін электр энергиясын беру үшін;
әуежайда жылына үш жүз мың адамнан аз жолаушылар саны қызмет көрсететін әуежайлар.
Төмен қуатты табиғи монополия субъектісіне сондай-ақ көрсетілетін реттеліп көрсетілетін қызмет бойынша табиғи монополия субъектісі жатады, одан түсетін кіріс бір күнтізбелік жыл ішінде табиғи монополия субъектісінің барлық реттеліп көрсетілетін қызметтерінен түсетін кірістің 5 пайызынан аспайды. Бұл ретте, қалған реттеліп көрсетілетін қызметтер бойынша табиғи монополия субъектісі шағын қуатты табиғи монополия субъектісіне жатпайды.
Осыған ұқсас, КҚҚ 3-тармағының 60) тармақшасына сәйкес, шағын сыйымдылық субъектісі реттеліп көрсетілетін қызметтерді көрсететін субъект болып табылады:
жалпы белгіленген қуаты сағатына жиырма гигакалорияға дейінгі (бұдан әрі – Гкал/сағ) қоса алғанда жылыту қазандықтарынан жылу энергиясын өндіру, беру, бөлу және (немесе) беру үшін;
көлемі жылына бес жүз мың текше метрге дейінгі сумен жабдықтау және (немесе) су бұру;
көлемі жылына отыз миллион текше метрге дейінгі суару суын беруге;
бәсекеге қабілетті кірме жол болмаған кезде көлемі жылына елу мың вагон/км, вагон/сағ дейін кірме жолдар;
көлемі жылына жиырма бес миллион киловатт-сағатқа (бұдан әрі – кВт/сағ) дейінгі электр энергиясын беру үшін.
Төмен қабілеттілік субъектісіне сондай-ақ табысы күнтізбелік бір жыл ішінде субъектінің барлық реттеліп көрсетілетін қызметтерінен түсетін кірістің бес пайызынан аспайтын көрсетілетін реттеліп көрсетілетін қызмет субъектісі де жатады. Бұл ретте, қалған реттелетін қызметтер бойынша субъект төмен қуаттылық субъектісіне жатпайды.
Осылайша, заңнама төмен қуатты табиғи монополия субъектісін анықтауға бірыңғай талаптарды белгілейді.
Бұл ретте, Заңның 20-бабының 1-тармағына сәйкес уәкілетті орган реттеліп көрсетілетін қызметтің оңайлатылған тарифін бекітеді:
1) алғаш рет құрылған табиғи монополия субъектісі;
2) жаңа реттеліп көрсетілетін қызметті (жаңа реттеліп көрсетілетін қызметтерді) ұсынатын табиғи монополия субъектісі;
3) егер қолданыстағы тариф объектілерге және (немесе) учаскелерге бөлек бекітілген болса, жаңа объектілерді және (немесе) учаскелерді сатып алу (салу) кезінде;
4) қуаттылығы төмен табиғи монополия субъектісі.
Бұл ретте өтінішті қарау мерзімі ол берілген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен аспайды.
Сондай-ақ, КФТ-ның 308-тармағына сәйкес уәкілетті органның бөлімшесі тарифті бекіту туралы өтінішті ол берілген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен аспайтын мерзімде оңайлатылған тәртіппен қарайды.
Осыған байланысты, көрсетілген қарау мерзімдерін нақтылау және Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар саласындағы заңнамасына тиісті өзгерістер енгізу қажет.
Талдау – басқарманың ұйымдастырушылық-басқару қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау бағытында келесі мәселелер зерделенді:
1) персоналды басқару, оның ішінде кадрлардың тұрақсыздығы;
2) мүдделер қақтығысын реттеу;
3) мемлекеттік қызметтерді көрсету;
4) лицензиялау функцияларын жүзеге асыру;
5) бақылау функцияларын жүзеге асыру;
Жеке құрам менеджменті.
Департаменттің нақты штат саны 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 9,5 бірлікті құрайды, оның ішінде: мемлекеттік қызметшілер – 7 бірлікті.
Бос орындар: Талдау кезеңіне Департамент басшысының орынбасары және Табиғи монополияларды және бағаларды реттеу департаментінің бас маманы лауазымдары бос (басты бала күтімі қызметкерінің 6 наурызға дейін демалысы кезеңіне, 2025).
Тағылымдамадан өту: 2022 жылы 1 мемлекеттік қызметші басқа мемлекеттік органда тағылымдамадан өтті, атап айтқанда:
- 2022 жылдың 4 тоқсанында Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің Астана қаласы бойынша департаментінде заңнаманың сақталуын бақылау және сот ісін жүргізу бөлімінің бас маманы тағылымдамадан өтті.
Кадрлық резервтен алынғандар:
Кадрлық резервтен алынғандар жоқ.
Тәртіптік жазалар:
2022 жылдың есепті кезеңінде мемлекеттік қызметшілер тәртіптік жауапкершілікке тартылған жоқ.
2022 жылдың өткен кезеңінде келеңсіз себептермен жұмыстан босату фактілері анықталған жоқ.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері байқалмайды.
Конкурстар: 2022 жылдың тексерілген кезеңінде 5 конкурс аяқталды, оның ішінде:
1) Табиғи монополияларды және бағаларды реттеу бөлімінің бас маманы уақытша бос лауазымына орналасуға жалпы конкурс (бала күтімі жөніндегі негізгі қызметкердің 03.06.2025 жылға дейін демалысы кезеңіне), 6 үміткер қатысты (11.04.2022). Комиссияның оң қорытындысын алған кандидаттардың болмауына байланысты аталған лауазымға жалпы конкурсты қайта жариялау туралы шешім қабылданды;
2) Табиғи монополиялар және бағаларды реттеу бөлімінің бас маманы уақытша бос лауазымына орналасуға жалпы конкурс (бала күтімі жөніндегі негізгі қызметкердің 03.06.2025 жылға дейін демалысы кезеңіне), 3 үміткер қатысты (05.05.2022);
3) табиғи монополияларды және бағаларды реттеу басқармасының бас маманының уақытша бос лауазымына орналасуға жалпы конкурс, 2 үміткер қатысты (10.11.2022);
4) ұйымдастыру жұмысы бөлімінің басшысы бос лауазымына орналасуға жалпы конкурс, 3 үміткер қатысты (16.11.2022);
5) Табиғи монополияларды және бағаларды реттеу бөлімінің бас маманының уақытша бос лауазымына орналасуға жалпы конкурс (бала күтімі жөніндегі негізгі қызметкердің 03.06.2025 жылға дейін демалысы кезеңіне), 3 үміткер қатысты (12.06.2022) . Конкурс комиссиясының оң қорытындысын алған үміткер аталған әкімшілік лауазымға орналасудан бас тартты (15.12.2022 ж. өтініш). Осыған орай, аталған лауазымға жалпы конкурс жарияланды, құжаттар 2022 жылғы 21 желтоқсан мен 29 желтоқсан аралығында қабылданады, әңгімелесу 2023 жылдың 5 қаңтарында өтеді.
Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының ақпандағы бұйрығымен «Б» корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымына орналасуға конкурс өткізу қағидаларына сәйкес конкурстық рәсімдер өткізілді. 2017 жылғы 21 № 40 «Мемлекеттік әкімшілік лауазымды атқарудың кейбір мәселелері туралы».
Конкурстардың қорытындысы бойынша бос лауазымдарға 3 қызметкер қабылданды.
Сондай-ақ, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасағаны үшін лауазымды тұлғаларды жауапкершілікке тарту фактілері жоқ.
Мүдделер қақтығысының фактілері анықталған жоқ.
Департаменттің мемлекеттік қызметшілеріне қатысты келеңсіз материалдарды анықтау мақсатында БАҚ-та жарияланымдарға мониторинг жүргізілді.
Зерттеу кезеңінде теріс материалдар анықталған жоқ.
|
Такенова Гульнара Сериковна
|
- |
заңнаманың сақталуын бақылау және талап-арыз жұмысы бөлімінің басшысы, Жұмыс тобының мүшелері; |
|
Ахметкаримова Гульмира Бергеновна |
- |
ұйымдастырушылық жұмыс бөлімі басшысының міндетін атқарушы, Жұмыс тобының хатшысы; |
|
Жұмыс тобының мүшелері: |
||
|
Елемисов Илияс Ерикбаевич |
- |
табиғи монополиялар және бағаларды реттеу бөлімінің басшысы; |
|
Ибраева Алия Есинбаевна |
- |
заңнаманың сақталуын бақылау және талап-арыз жұмысы бөлімінің бас маманы; |
|
Бақытжанқызы Назым |
- |
табиғи монополиялар және бағаларды реттеу бөлімінің бас маманы. |