
Қазақстан Республикасында азаматтардың өтініштерін беру және қарау тәртібі олардың құқықтары мен заңды мүдделерін іске асыру мен қорғауды қамтамасыз ететін заңнама арқылы реттеледі. Төменде азаматтардың өтініштеріне қатысты негізгі ережелер келтірілген.
Заңнамада келесі негізгі ұғымдар қолданылады:
- Өтініш – уәкілетті органға немесе лауазымды тұлғаға бағытталған жеке немесе ұжымдық жазбаша ұсыныс, арыз, шағым не сұрау, сондай-ақ уәкілетті органға жасалған ауызша өтініш.
- Арыз – адамның өз құқықтары мен бостандықтарын немесе басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға жәрдемдесу туралы өтініші не заңдар мен басқа да нормативтік құқықтық актілердің бұзылуы, өтініштерді қарайтын субъектілердің, лауазымды тұлғалардың жұмысындағы кемшіліктер немесе олардың қызметіне сын жөнінде хабарламасы.
- Шағым – адамның бұзылған құқықтарын, бостандықтарын немесе заңды мүдделерін не басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын немесе заңды мүдделерін қалпына келтіру немесе қорғау туралы талабы.
- Ұсыныс – заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді, органдардың қызметін жетілдіруге, қоғамдық қатынастарды дамытуға, мемлекет пен қоғамның әлеуметтік-экономикалық және өзге де салаларын жақсартуға бағытталған ұсыныс.
Жазбаша өтініште мыналар көрсетілуі тиіс:
- Жеке тұлғаның тегі, аты, әкесінің аты (болған жағдайда), жеке сәйкестендіру нөмірі, пошталық мекенжайы.
- Заңды тұлғаның атауы, бизнес-сәйкестендіру нөмірі, пошталық мекенжайы.
- Өтініш иесінің немесе оның өкілінің қолы.
Өтініш мәселелерін шешу өкілеттігі бар субъектіге немесе лауазымды тұлғаға жолдануы тиіс.
Өтініштерді қарау мерзімдері келесідей белгіленеді:
- 15 күнтізбелік күн – егер өтінішті қарау үшін басқа субъектілерден немесе лауазымды тұлғалардан ақпарат алу не орынға барып тексеру талап етілмесе.
- 30 күнтізбелік күн – егер ақпарат алу немесе орынға барып тексеру қажет болса.
- Қосымша зерделеу немесе тексеру қажет болған жағдайда қарау мерзімі 30 күнтізбелік күннен аспайтын мерзімге ұзартылуы мүмкін. Бұл туралы өтініш иесіне мерзім ұзартылған күннен бастап үш күн ішінде хабар беріледі.
Уәкілетті органдар мен лауазымды тұлғалар:
- Өтініштерді жан-жақты, толық әрі уақтылы қарауды қамтамасыз етуге;
- Жеке және заңды тұлғалардың бұзылған құқықтары мен бостандықтарын қалпына келтіруге бағытталған шаралар қабылдауға;
- Өтінішті тексеру нәтижелері мен қабылданған шаралар туралы өтініш иесіне хабарлауға;
- Өтінішті өкілеттігі бар басқа органдарға немесе лауазымды тұлғаларға жіберу туралы өтініш иесін хабардар етуге міндетті.
Қарауға жатпайтын өтініштер:
- Анонимді өтініштер, егер оларда жасалуы мүмкін немесе жасалған қылмыстар туралы не мемлекеттік немесе қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретін мәліметтер болмаса;
- Мәні ашылмаған өтініштер;
- Қайталама өтініштер, егер алдыңғы өтініш бойынша мәні бойынша жауап берілген болса және жаңа дәлелдер немесе мән-жайлар болмаса.