ҚР ҚМ МКК сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу туралы талдамалық анықтама
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетінде (бұдан әрі Комитет) және оның аумақтық бөлімшелерінде Қазақстан Республикасының Конституциясына, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңға, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы №12 бұйрығымен бекітілген, Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына, Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу жөніндегі 2021 жылғы 7 сәуірдегі әдістемелік ұсынымдарға, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдаудың кейбір мәселелері туралы» Комитеттің 2022 жылғы 18 наурыздағы №151-ПР-КГД бұйрықтарына сәйкес сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау, оның ішінде «Атамекен» ҰКП ұсыныстары (проблемалық мәселелер), прокуратура органдарының ұсыныстары, қылмыстық істер бойынша сот үкімдері ескеріле отырып жүргізілді.
Талдау қорытындысы бойынша 29 сыбайлас жемқорлық тәуекелі анықталды.
1.1. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Автоматтандырылмаған тәуекел профильдері
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта тауарларға декларация берілгенге дейін кедендік операцияларды жасау және тауарларды шығару рәсімі автоматтандырылмаған. ТБЖ шеңберінде кедендік бақылау автоматтандырылмаған тәуекел бейіндері (қағаз тасығыштарда) негізінде жүзеге асырылады, мұндай жұмыс туралы есеп те қолмен жүргізіледі, бұл лауазымды тұлғалар тарапынан заңсыз араласуға әкеп соғуы мүмкін.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Тауарларға декларация бергенге дейін тауарларды шығару туралы өтініш берген кезде тәуекелдерді автоматтандырылған бағалауды (ТБЖ) іске асыру. «АСТАНА-1» АЖ автоматтандырылған тәуекел бейіндерін енгізу жөніндегі хаттама.
1.2. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Астана-1 АЖ «Тауарларды сақтау құжаты» автоматтандырылмаған құрауыштан.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта тауарларды уақытша сақтау орындарына орналастыру, оны іс жүзінде орналастыру және тауарларға арналған декларацияны іс жүзінде шығарғанға дейін тауарларды уақтылы бермеу автоматтандырусыз жүзеге асырылады, бұл лауазымды тұлғаларға кедендік ресімдеусіз УСҚ-мен тауарларды беру, декларацияларды уақтылы бермегені үшін УВЭД-нің әкімшілік жауапкершілігінен алуға мүмкіндік береді.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
«Тауарларды сақтау құжаты» модулін түрлендіру (ДХТ), мынадай бөлікте:
- транзиттік декларацияны ресімдемей ТХТ құру;
-2 және одан да көп ДХТ бойынша бір ТД тауарларға өтініш;
- ұсталған тауарларды есепке алу, сондай-ақ кедендік транзит аяқталған кезде ДХТ және ТД СК байланыстыру;
- тауарларға декларация тапсыру мерзімдерін бақылау және осындай мерзімдерді бұзумен байланысты әкімшілік құқық бұзушылық белгілерін тіркеу.
Пайдалануға беру актісі.
1.3. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Жолаушылар кедендік декларация тапсыру кезінде МКО қызметкері мен жеке тұлға арасындағы байланыс.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта жолаушылар кедендік декларациясын тапсыру қағаз тасығышта МКО лауазымды тұлғасына тікелей жүргізіледі.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Жеке тұлғаның жолаушылар кедендік декларациясын мобильді қосымша арқылы беруі. Пайдалануға беру актісі.
1.4. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Тексерілетін тұлғаларды анықтау кезінде МКО қызметкерлері тарапынан дискрециялық өкілеттіктер.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта тексерілетін тұлғалардың объектісін таңдауда адами фактор бар.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Кешенді көшпелі кедендік тексерулерді тағайындау мақсатында тексерілетін тұлғаларды таңдауға арналған тәуекел дәрежесінің критерийлерін өзектендіру. ҚР ҚМ МКК 2021 жылғы 19 мамырдағы №277-қбпү бұйрығына өзгерістер енгізу арқылы шешімдер қабылдау бойынша жүйелі тетіктерді іске асыру.
Кешенді көшпелі кедендік тексерулерді тағайындау мақсатында тексерілетін тұлғаларды таңдауға арналған тәуекел дәрежесінің критерийлерін өзектендіру арқылы математикалық модельдеуді пайдалана отырып және скорингтік баллға айналдырылған ықтималдық рейтинг шкаласын қолдана отырып модель құру бойынша жұмыс жүргізу қажет.
1.5. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Лауазымды тұлғалардың тауарларға арналған декларацияны түзетуі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта тауарларға арналған декларацияны, оның ішінде СЭҚ ТН коды бойынша түзету туралы шешім қабылдау кезінде адами фактор бар.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
1.6. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
МКО қызметкерінің өткізу пунктіндегі тасымалдаушымен байланысы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Шектес тарапқа шығу үшін өткізу пунктінде көлік құралдарының қиылысуын жеделдету.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Алматы облысы бойынша МКД «Нұр жолы» өткізу пунктінде электрондық кезек жүйесін жетілдіру:
- «e-Border» жаңа платформасында электрондық кезекті ұйымдастыру бойынша пилоттық жобаны іске қосу;
- электрондық кезекті тексеру және кезек жүйесінен шығаруға жататын АТС тізімін бекіту (тасымалдауға арналған келісімшарттары жоқ, жүк тасымалдарын жүзеге асыру мақсаттарына сәйкес келмейтін және қайталанатын МТНБ бар АТС).
1.7. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Тасымалдаушылардың МКО-ға жалған рұқсат беру құжаттарын (рұқсаттарды) ұсынуы не рұқсат беру құжаттарынсыз ауыстыруы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Көліктік бақылау жүргізу кезінде өткізу пунктінде лауазымды адамның СЭҚ-тан жалған құжаттарды қабылдау мүмкіндігі.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Өткізу пункттерінде көліктік бақылау жүргізу және ҚР ИИДМ Көлік комитетіне/комитеттен мәліметтерді жіберу/алу мақсатында ҚР ИИДМ Көлік комитетінің «Көліктік деректер қоры» ақпараттық жүйесімен интеграциялау бөлігінде «АСТАНА-1» АЖ пысықтау. Пайдалануға беру актісі.
1.8. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Кедендік бақылауды жүзеге асыру кезінде ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің сәйкестігі туралы растау жөніндегі уәкілетті органдардың СЭҚБ-ға жалған сәйкестік сертификаттарын ұсыну.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Кедендік бақылауды жүзеге асыру кезінде лауазымды тұлғаның СЭҚ-тан жалған сертификаттар қабылдау мүмкіндігі
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Тауарларды кедендік тазарту кезінде сәйкестік сертификаттарының түпнұсқалығын автоматты түрде тексеру мақсатында «АСТАНА-1» АЖ-ны ЕАЭО сәйкестік сертификаттарының бірыңғай тізілімімен интеграциялау қажет.
1.9. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Тасымалдаушылардың тауарлар мен көлік құралдарын іс жүзінде өткізбей кедендік транзит рәсімі аяқталған кезде өткізу пунктінде жалған тауарға ілеспе құжаттарды ұсынуы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Өткізу пунктіндегі лауазымды адамның тауарлар мен көлік құралдарын іс жүзінде өткізбей кедендік транзит рәсімі аяқталған кезде жалған тауарға ілеспе құжаттарды қабылдау мүмкіндігі.
Транзиттік тауарлардың нақты әкетілуін бақылау кезінде МКО қызметкерінің СЭҚ-пен байланысы, жалған транзитке жағдай жасау.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Қазақстан Республикасының аумағы арқылы кедендік транзит рәсімі кезінде тауарлар мен көлік құралдарына қатысты Байланыс және бақылау жүйесін орнату жолымен тауарларды Қазақстан Республикасының аумағы арқылы транзиттік өткізу кезінде жүктердің тасымалдануы мен тұтастығына бақылауды қамтамасыз ету.
1.10. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
«АСТАНА-1» АЖ-да ӨД кезінде ЭДТ-ға мәлімделген мәліметтерді өзгерту (толықтыру) жолымен мәлімделмеген не нақтыланған мәліметтерді ұсыну не ТД-ға осындай өзгерістер (толықтырулар) енгізу қажеттілігінің жоқтығы туралы хабарлама мақсатында тауарларды кедендік бақылау аймағында орналастыру туралы ЭҚЖЖ қалыптастыру жөніндегі функцияның болмауы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Кедендік бақылау аймақтарындағы тауарларды бақылауды жүзеге асыру кезінде МКО қызметкерінің СЭҚ-пен байланысы.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
«АСТАНА-1» АЖ-да ӨҚ кезінде ЭДТ-ға мәлімделген мәліметтерді өзгерту (толықтыру) жолымен мәлімделмеген не нақтыланған мәліметтерді ұсыну үшін қажетті кедендік бақылау аймағында тауарларды орналастыру туралы ЭҚЖЖ электрондық хабарламаны не ТД-ға осындай өзгерістер (толықтырулар) енгізу қажеттілігінің жоқтығы туралы хабарламаны қалыптастыру мүмкіндігін іске асыру қажет.
Тауарларды кедендік бақылау аймағында орналастыру туралы осы электрондық хабарлама ӨД кезінде ЭДТ-ға мәлімделген мәліметтерді өзгерту (толықтыру) не ТД-ға осындай өзгерістер (толықтырулар) енгізу қажеттілігінің жоқтығы туралы хабарлама арқылы мәлімделмеген не нақтыланған мәліметтердің СЭҚ ұсынуды бақылауға ықпал ететін болады.
1.11. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Кедендік тексеріп қарауды жүргізу кезінде МКО лауазымды тұлғасының СЭҚ-пен байланысы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Кедендік тексеріп қарау кезінде кеден өкілдері тексеріп қарауды жүзеге асыратын лауазымды адамды ТПиН-ді төмендету немесе ТПиН-ді төлеуден жалтару, сондай-ақ қылмыстық және әкімшілік жауаптылықтан алып тастау мақсатында заңсыз іс-әрекеттерге көндіруге әрекет жасауы мүмкін.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Қазіргі уақытта кедендік тексеріп қарауды жүргізу кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендету үшін бейнетіркегіштерді, сондай-ақ кедендік тексеріп қарауды жүргізу процесін тіркеуге арналған бейнекамераларды қолдану практикасы енгізілді.
Сонымен біірге, кедендік тексеріп қарауды жүргізудің барлық процесін автоматтандыру үшін электрондық планшеттерді қолдануды енгізу, «Астана-1» АЖ-да «Кедендік тексеріп қараудың (қарап тексерудің) электрондық актісі» модулін әзірлеу және енгізу, сондай-ақ электрондық планшеттерден деректерді «Астана-1» АЖ-ға онлайн-режимде беруді интеграциялау қажет.
1.12. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Автокөлік құралдарының (бұдан әрі - АКҚ) салмақтық және габариттік параметрлерін тексерудің автоматтандырылмаған процесі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Өткізу пункттеріндегі МКО лауазымды адамдары кедендік шекарада көліктік бақылауды жүзеге асырады. Қазіргі уақытта АКҚ нақты салмақтық және габариттік параметрлерін тексеру қолмен жүзеге асырылады.
Бұл жағдай бұзушылықтарды (АКҚ салмағы, габариттері және т.б.) жасыру мақсатында АКҚ жүргізушілерінің МКО қызметкерлерімен қызметтік емес байланыстары үшін алғышарттар жасайды.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
ЕАЭО кедендік шекарасының қазақстандық учаскесіндегі өткізу пункттері автоматтандырылған бақылау-өлшеу жабдығымен жарақтандырылсын.
АКҚ салмақтық және габариттік параметрлерін тексеруді МКО лауазымды тұлғасының қатысуынсыз деректер базасында АКҚ салмақтық және габариттік параметрлерінің нәтижелерін одан әрі сақтай отырып, АКҚ және бейнебақылау салмақтық және габариттік параметрлерін айқындаудың автоматтандырылған жүйесін пайдалана отырып жүзеге асыру.
1.13. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Кеден бекеттері басшылығының тауарларға арналған декларацияларды қызметкерлер арасында «қолмен» бөлу мүмкіндігі. Бұл жағдай тауарларды кедендік тазартуды жеделдету не өзге де жәрдем көрсету мақсатында декларанттардың МКО қызметкерлерімен қызметтік емес байланыстары үшін сыбайлас жемқорлық алғышарттарын жасайды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Сол бір СЭҚ тауарларға арналған декларациялар ұзақ уақыт бойы бір инспекторға бөлінетін фактілер орын алады.
Мысалы, А. Ахметовке кеден бекетінің басшысы тауарлардың атаулары көп ірі компанияның тауарларына арналған декларацияларды, ал И.Ивановқа тауарлардың 1 атауы бар тауарларға арналған декларацияларды жолдайды.
Бұл жағдай кедендік тазартуды жеделдету мақсатында декларантқа бұрын жолға қойылған байланыстарды ескере отырып, МКО-ның бір қызметкерімен ғана өзара іс-қимыл жасау тиімді болады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу немесе КД басшылары мен олардың орынбасарларын мамандар арасында (науқастық, демалыстағы маман) бөлу үшін негіздерді көздейтін тәртіпті әзірлеу қажет.
1.14. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Ақпараттық жүйеде бастапқы және кейінгі шешімдерді тіркеместен тауарларға арналған декларациялар бойынша МКО қызметкерлерінің бірнеше рет шешім шығару мүмкіндігі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта кеден МКО-ның лауазымды адамдары тауарларға арналған декларацияда мәлімделген өзгерістер мен мәліметтерді енгізу туралы шешімді қағаз тасығышта шығарады және Астана-1 АЖ-ға қосады. Бұл жағдайда файлды АЖ-дан жою арқылы кірістірілген шешімді өзгертуге және жаңа шешімді қосуға болады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
«Астана-1» ақпараттық жүйесін лауазымды тұлғаның алдыңғы шығарылған шешімдерді қарау мүмкіндігі үшін тауарларға арналған декларацияда мәлімделген өзгерістер мен мәліметтерді енгізу туралы шешімді нақты жою бөлігінде пысықтау қажет.
1.15. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Көрсетілетін қызметті алушы мен көрсетілетін қызметті берушінің байланыс телефоны
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта мынадай кедендік қызметтер қағаз тасығышта, оның ішінде өтініштерді беру бөлігінде көрсетіледі, кедендік тізілімге енгізу туралы шешім бұйрықпен ресімделеді, хабарламаларды жіберу қағаз тасығышта жүзеге асырылады және өтінішті қарау процесі қолмен жүргізіледі:
- Бажсыз сауда дүкендері иелерінің тізіліміне енгізу;
- Кедендік тасымалдаушылар тізіліміне енгізу;
- Кеден өкілдерінің тізіліміне енгізу;
- Уәкілетті экономикалық оператор мәртебесін беру;
- Уақытша сақтау қоймалары иелерінің тізіліміне енгізу;
- Кеден қоймалары иелерінің тізіліміне енгізу;
- Еркін қоймалар иелерінің тізіліміне енгізу;
- Өз тауарларын сақтау қоймалары иелерінің тізіліміне енгізу.
Авторлық құқық және сабақтас құқық объектілерін, тауар белгілерін, қызмет көрсету белгілерін және тауар шығарылған жерлердің атауларын зияткерлік меншік объектілерінің кедендік тізіліміне енгізу.
Тиісінше көрсетілетін қызметті алушы мен көрсетілетін қызметті берушінің байланысу ықтималдығы туындайды, бұл сыбайлас жемқорлық көріністеріне әкелуі мүмкін.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Аталған мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру қажет.
1.16. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
«АСТАНА-1» АЖ-да тауарларға арналған декларацияны түзету мүмкіндігі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
МКК ведомстволық бақылау басқармасы жүргізген тексерулер кедендік тазарту рәсімін жүзеге асыру барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтады.
Тауарды еркін айналымға шығарғанға дейін пост - кедендік бақылау бөлімшесінің қызметкері декларацияларды түзетудің техникалық мүмкіндігіне ие болады, нәтижесінде ТПиН-ді тиісінше төмендете отырып, тауарды сыныптау (СЭҚТН коды) өзгеріске ұшырайды.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Лауазымды тұлғаны Департаменттің басқа құрылымдық бөлімшесіне ауыстыру кезінде қызметкердің жаңа функционалдық міндеттеріне сәйкес «Астана-1» ақпараттық жүйесіндегі рөлдерді бұғаттау және осыған ұқсас жағдайларды одан әрі болдырмау үшін ақпараттық қауіпсіздік басқармасымен міндетті түрде келісу қажет.
Жергілікті жерлердегі қызметтік тергеу бөлімдері өздерінің функционалдық міндеттеріне сәйкес МКО ақпараттық жүйелеріндегі пайдаланушылардың рөлдеріне мониторинг жүргізуі қажет. Мұндай жағдайлар анықталған жағдайда, ИББ-мен бірлесіп рөлдерді бұғаттау бойынша шаралар қабылдау қажет.
1.17. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
МКК ведомстволық бақылау басқармасы өткізетін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг тауарларды шығарғаннан кейін тауарларға арналған декларацияларды жою кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Төленген ТПиН-ді азайту және/немесе қайтару арқылы тауарларды шығарғаннан кейін тауарларға арналған декларацияларды заңсыз жою практикасы кеңінен қолданылады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Комитеттің бейінді бөлімшесімен Астана-1 АЖ-да ТД-ны жоюға келісуді регламенттейтін бұйрықты әзірлеу және бекіту қажет, бұл ретте күшін жою тек Департаменттің СЭҚ-ның дәлелді өтініші және құжаттар мен мәліметтерді тексеру нәтижелері негізінде ғана жүргізілуі қажет.
1.18. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
МКО лауазымды тұлғасының қорытынды шығару туралы заңсыз салық төлеушілерге жіберілген хабарламалар бойынша бұзушылықтардың расталмауы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Шаруашылық жүргізуші субъектінің адресіне талдау нәтижелері бойынша СЕН салық кезеңі үшін электрондық шот-фактураларды негізсіз жазып беру бөлігінде камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама жіберіледі. Кейіннен МКО жалған электрондық шот-фактураларды жазып беру фактісін растамау туралы шешім шығарады.
Бұл ретте, бұрын жіберілген хабарламалар бойынша ҚҚС төлеушінің орналасқан жері бойынша жоқтығы туралы, формальды түрде ресімделген басшының заңды тұлғаның не ЖК-ны жүзеге асыруға қатыспауы туралы дәлелді құжаттық база (салықтық тексеру актілері, түсіндірме және т.б.) бар.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Дәлелді базаның түсіндірмесі ретінде бекітудің МКО қызметкерінің іріктемелі қалауы бойынша адами факторды болдырмау мақсатында хабарламаны қалыптастыру және ол бойынша шешім қабылдау кезінде МКО ақпараттық жүйесін хабарлама бойынша тарихты қарау мүмкіндігін ұсына отырып, бұрын жіберілген хабарламаларға және оларға алынған жауаптарға БСН/ЖСН бойынша байланыстыру бөлігінде пысықтау қажет.
1.19. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Тауарларға ілеспе жүкқұжаттардың болуы және тауарлардың атауының, санының (көлемінің) тауарларға ілеспе жүкқұжаттарда көрсетілген мәліметтерге сәйкестігі мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексерулерді Фото және бейне тіркеусіз жүргізу мүмкіндігі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазіргі уақытта фото және видео фиксациямен тақырыптық тексерулер жүргізу мүмкіндігі жоқ, бұл МКО лауазымды тұлғасы тарапынан сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасауға бейімдейді.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Тауарларға ілеспе жүкқұжаттарының болуы және тауарлардың атауының, санының (көлемінің) тауарларға ілеспе жүкқұжаттарда көрсетілген мәліметтерге сәйкестігі мәселесі бойынша тақырыптық тексерулерді жүзеге асыратын қызметкерлерді бейнетіркеуіштермен қамтамасыз ету қажет.
Бейнетіркегіштерді пайдалану лауазымды тұлғалар тарапынан да, импорттаушылар мен тасымалдаушылар тарапынан да сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік береді.
1.20. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
ЕАЭО елдерінен тауарлар импорты кезінде тауарларды әкелу және жанама салықтардың төленгені туралы өтінішті ұсынбау бойынша камералдық бақылау шеңберінде автоматтандырылмаған хабарламаны шығару.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан (экспорттық бақылау модулі) алынған мәліметтерді ЕАЭО елдерінен тауарлар импорты кезінде тауарларды әкелу және жанама салықтардың төленгені туралы өтініштермен салыстыру кезінде (328.00 СЕН) камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны шығару үшін 328.00 СЕН ұсынбаған салық төлеушілердің тізімі қалыптастырылады.
Қазіргі уақытта хабарламалар қолмен жасалады, бұл МКО аумақтық бөлімшелерінің қызметкерлеріне сәйкессіздіктердің саны мен сомасы туралы дербес шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Ақпараттық жүйеде хабарламаларды ұсыну процесін автоматтандыру қажет.
1.21. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Кері электрондық байланыстың болмауына байланысты камералдық бақылау нәтижелері бойынша бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны пысықтау кезінде МКО лауазымды тұлғасы мен салық төлеушінің байланысы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
РВУ БДҚ АЖ жүйесінде бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны тану туралы шешім тек бір рет қалыптастырылады, яғни сен қайта берген немесе хабарлама шеңберінде түсіндірме берген жағдайда, шешім электрондық түрде қайта қалыптастырылмайды, тиісінше салық төлеушіге хабарламаның орындалу сатысы туралы тиісті түрде хабардар етілмейді.
Камералдық бақылау нәтижелері бойынша салық органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама белгіленген мерзімде орындалмаған жағдайда, салық төлеушінің банк шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұруға әкеп соғады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Тарихын сақтай отырып, «БАЖ» АЖ-де камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаны орындалмаған деп тану туралы көп мәрте шешім шығаруды автоматтандыру.
1.22. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Камералдық бақылау хабарламалары бойынша РПРО-ны автоматтандырылмаған кері қайтарып алу.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Бұл процесс БДҚ АЖ-да (бұдан әрі - РВУ) ішінара автоматтандырылған, яғни орындау фактісі расталған кезде МКБ маманы (бұдан әрі - маман) «РПРО-ны кері қайтарып алу» батырмасын басады, кейіннен барлық іс-қимылдар (банкке жолдамалар және т.б.) БСАЖ-да автоматты режимде өтеді.
РҚРО-ны кері қайтарып алу камералдық бақылау нәтижелерін растау және (немесе) растамау туралы қол қойылған қорытынды болған кезде автоматты режимде жүргізілетін болады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Камералдық бақылау нәтижелерін растау және (немесе) растамау туралы қорытынды жасалғаннан кейін камералдық бақылаудың орындалған хабарламалары бойынша РПРО-ны кері қайтарып алуды автоматтандыру қажет.
1.23. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
РВУ/ЕХД «РПРО» жүйесінде хабарламаны орындау мерзімі өткеннен кейін шотты автоматты түрде жабу мүмкіндігінің болмауы (РПРО-ны тоқтата тұру).
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Камералдық бақылау хабарламасын орындамағаны үшін шаралар, оның ішінде шығыс операцияларын тоқтата тұру қолданылады.
Бұл процесс БДҚ АЖ-де (бұдан әрі - РВУ) ішінара автоматтандырылған, яғни орындалмау фактісі расталған кезде МКБ маманы (бұдан әрі - маман) «РПРО қалыптастыру» батырмасын басады, кейіннен барлық іс-қимылдар (банкке жолдамалар және т.б.) БСАЖ-да автоматты режимде өтеді.
«РПРО қалыптастыру» батырмасын басу үшін маман салық төлеушінің оны ҚДТБД, түсіндірмені (құжаттарды) тексере отырып, бұзушылықты жойғанына көз жеткізуі қажет. Бұл ретте ұсынылған электрондық түсіндірмелер (құжаттар) автоматты түрде РВУ-ға салынған, СБҮД туралы ақпарат жүйеде «ұсынылған СБҮД саны» функционалы түрінде болады.
Салық төлеуші қолма-қол қағаз тасығышта орындаған кезде маман түсіндірмені (құжаттарды) құжаттарды жинайтын (бұдан әрі - БҚЖ), ДФНО-ны СЕӨС АЖ-да ұсынуының бар-жоғын тексеруді жүзеге асыруға тура келеді.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
РВУ/ЕХД «РПРО» жүйесінде хабарламаны орындау мерзімі өткеннен кейін шотты автоматты түрде жабудың техникалық мүмкіндігін іске асыру қажет.
2.1. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
МКО лауазымды адамының кедендік тізілімдерге енгізу және олардан шығару, сондай-ақ кеден өкілдері, кедендік тасымалдаушылар, уақытша сақтау қоймаларының иелері, кеден қоймаларының иелері, еркін қоймалардың иелері және бажсыз сауда дүкендерінің иелері ретінде қызметтер көрсетуге байланысты тұлғалардың қызметін тоқтата тұру туралы шешім қабылдауы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Кеден ісі саласындағы тұлғалардың қызметін регламенттейтін «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің ережелеріне сәйкес кедендік тізілімдерге енгізу шарттары және олардан алып тастау, тұлғалардың қызметін тоқтата тұруды және қайта бастауды реттейтін, оның ішінде парақорлықта делдалдықты қоспағанда, пара алуға/пара беруге байланысты іс-әрекеттерді жасау фактілері бойынша компания басшысын тартуға байланысты жағдайлар көзделген.
Тәжірибе көрсеткендей, кейбір жағдайларда бизнес өкілдері кеден органдарының өкілдерімен сыбайлас жемқорлық қатынастарына кедендік рәсімдерді тездету мақсатында кіреді.
Парақорлықтағы кәсіби делдалдардың рөлін кеден ісі саласындағы қызметті жүзеге асыратын жоғарыда аталған тұлғалар өзіне алатын мысалдар бар.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Кеден ісі саласындағы қызметті сыбайлас жемқорлықпен, қылмыстық өткенмен жүзеге асыратын тұлғаларды алдын ала анықтау бөлігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау мақсатында кедендік тізілімдерге енгізу үшін негіздерді қатаңдату және олардан алып тастау, сондай-ақ қызметті тоқтата тұру бөлігінде көзделген Кодекстің 489, 491, 492, 496, 498, 499, 503, 505, 506, 510, 512, 513, 517, 519, 520, 524, 526 527-баптарына өзгерістер енгізу қажет.
2.2. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Уәкілетті экономикалық операторларды (бұдан әрі – УЭО) УЭО тізілімінен шығару туралы МКО қызметкерінің шешім қабылдауы.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Кодекстің 534-бабының 8-тармағында уәкілетті орган 534-баптың 7-тармағында көзделген негіздер туындаған немесе олар туралы ақпарат алған күннен бастап 10 жұмыс күнінен кешіктірмей УЭО-ны уәкілетті экономикалық операторлардың тізілімінен шығару туралы шешім қабылдайтыны регламенттелген.
МКО лауазымды тұлғасында УЭО-ны 10 күн ішінде тізілімнен шығару туралы шешім қабылдау мүмкіндігі туындайды және осы мерзімде жіберілген бұзушылықтарды жойған жағдайда, МКО лауазымды тұлғасы УЭО пайдасына артықшылық көрсетуі және оны тізілімнен шығармауы мүмкін, ал УЭО тізілімінен алып тастау УЭО мәртебесін 1 жыл жоғалтуға әкеп соғады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою үшін МКО лауазымды тұлғасы УЭО тізілімнен шығару туралы шешім қабылдаған кезде Кодекстің 534-бабының 8-тармағына мерзімді 10 жұмыс күнінен 5 жұмыс күніне дейін қысқарту бөлігінде өзгерістер енгізу қажет.
2.3. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Салық тексеруі барысында құжаттарды ұсыну мерзімін регламенттеудің болмауы, салық төлеушіде МКО лауазымды тұлғалары тарапынан салықтық тексеру мерзімдерін созуға және әуре-сарсаңға салуға әкеп соғатын құжаттама болған жағдайларда, бұл салықтар сомасын есептеу бойынша ескіру мерзімдерінің аяқталуына және тиісінше бюджеттің жоғалуына әкеп соғады.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 155-бабы 1-тармағының 3) - 4) тармақшаларына сәйкес салықтық тексеру жүргізу кезінде салық органының лауазымды адамдарының қағаз және электрондық жеткізгіштерде есепке алу құжаттамасын талап етуге және алуға, сондай-ақ автоматтандырылған дерекқорларға (ақпараттық жүйелерге) қол жеткізуге, тексеру нысанасына сәйкес салық төлеушіден, оның ішінде салық тексерісі барысында туындайтын мәселелер бойынша оның қызметкерлерінен жазбаша түсініктемелерді талап етуге және алуға құқығы бар.
Сонымен бірге, салық төлеушіде құжаттар болса да, оларды ұсыну мерзімі отыз жұмыс күнін құрайды. Осыған байланысты, салық төлеушіде бар құжаттарды ұсыну рәсімін оңайлату мақсатында, ұсыну мерзімдерін қысқарту қажет, бұл нәтижесінде тексеру жүргізудің жалпы мерзімдеріне әсер етеді.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Тексеру барысында салық төлеушіде құжаттамасы болған кезде құжаттарды ұсыну мерзімін регламенттеу бөлігінде Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 146, 149-баптарына түзетулер енгізу (1-ескертпе) негізінде жүзеге асырылады.
Бұл шаралар МКО лауазымды тұлғалары тарапынан салықтық тексеру мерзімдерінің созылуын және әуре-сарсаңға салынуын болдырмауға мүмкіндік береді.
2.4. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Салық кодексінде үкімсіз немесе мәмілені жарамсыз деп танусыз бір күндік фирмалармен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды болдырмауға мүмкіндік беретін тікелей нормалардың болмауы, бұл апелляциялық даулар туғызады, сондай-ақ салықтық тексерулер жүргізу кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бар.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
Іс жүзінде жүргізілген салықтық тексерулерді талдау көрсеткендей, көп жағдайда салық төлеушілер өздерінің салық міндеттемелерін күмәнді жолмен оңтайландыруға тырысады.
Мәселе салық төлеуден жалтару үшін қолма-қол ақша фирмаларын пайдалану болып табылады.
Бұл ретте, Қазақстан Республикасының Салық кодексінде үкімсіз не мәмілені жарамсыз деп танусыз бір күндік фирмалармен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды болдырмауға мүмкіндік беретін тікелей нормалар жоқ, бұл апелляциялық даулар туғызады, сондай-ақ салықтық тексерулер жүргізу кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдері бар.
Бақылау барысында мұндай төлемдерді ұсыну адал емес контрагенттермен кездейсоқ қарым-қатынастың салдарынан зардап шеккен адал салық төлеушілердің шағымдарын тудырады.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін болдырмау және жалған мәмілелерге қатысты шараларды қатаңдату мақсатында Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 8, 13, 19, 30, 143, 155, 264, 403-баптарына және қаржы-шаруашылық операцияларын іс жүзінде жүзеге асыруды бағалау құқығын МКО-ға беруді көздейтін түзетулер енгізу қажет.
2.5. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Салық төлеушіге тақырыптық тексеру жүргізу және алкоголь өнімін өткізу кезінде МКО-ның лауазымды адамы Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген ең төменгі бөлшек сауда бағасынан төмен артықшылық көрсетуді анықтау мүмкіндігі.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің қолданыстағы редакциясында арақтарды және айрықша арақтарды, күштілігі жоғары ликер-арақ бұйымдарын бөлшек саудада өткізуді Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген ең төменгі бөлшек сауда бағасынан төмен сату бұзушылығын жасаған кезде әкімшілік жауапкершілік көзделген.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 282-бабы 3-тармағының 4-тармақшасына толықтыру бөлігінде «...тауар шығарылған жердің атауы қорғалған арақтар,....коньяк пен бренди Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген ең төмен бөлшек сауда бағаларынан» деген сөздермен толықтыру қажет.
2.6. Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің атауы
Акцизделетін тауарларға салықтық тексеру жүргізу кезінде осы уақытқа дейін темекі бұйымдарын таңбалауды талап ету фактілері орын алуда.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелінің сипаттамасы
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік басқару, екінші деңгейдегі банктердің кепілдік саясатын жетілдіру, бағалау қызметін және атқарушылық іс жүргізуді реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 31 желтоқсандағы №100-VII ҚРЗ Заңының 1-бабы 12-тармағының 1) тармақшасымен 2003 жылғы 12 маусымдағы «Темекі өнімдерінің өндірісі мен айналымын мемлекеттік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер енгізілді, оған сәйкес акциздік таңбалар алынып тасталды және сәйкестендіру құралдарына ауыстырылды.
Тәуекелді жою бойынша ұсынымдар:
«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 283-бабына акциздік таңбаларды алып тастау және оларды сәйкестендіру құралдарымен ауыстыру бөлігінде өзгерістер енгізу қажет. Бұл норма салық төлеушілерде акциздік маркаларды негізсіз талап ету бөлігінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жояды.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне
ішкі талдау жүргізу бойынша
жұмыс тобының басшысы А. Әлібеков