Аусыл – адамға ашатұяқты жануарлардан берілетін эпизоотиялық жұқпалы ауру, ол ауыз қуысының шырышты қабығын зақымдаумен жүре отырып, жедел жұқпалы аурудың көрінісін тудырады; этиологиялық тұрғыдан ультравируспен байланысты.
Адамда аусыл ауруы анда-санда кездеседі, эпидемиялық таралуды қабылдамайды, өйткені аусыл адамнан адамға берілмейді. Аусыл ауруымен ауыратын үй жануарлары адамдар үшін инфекция көзі болып табылады: ірі қара, ешкі, қой, шошқа. Адамдар үшін инфекцияның таралуының негізгі жолы -ауру жануарлардан алынған сүт өнімдері. Адамның жұқтыруының барлық жағдайында кем дегенде 65% - ы сүтке тиесілі. Негізінен балалар жұқтырады, өйкені олар сүттің негізгі тұтынушылары. Аурудың азырақ жағдайлары ауру жануарлармен тікелей байланыста болған адамдарда кездеседі. Бұл негізінен, аусыл ауруы кәсіби ауру болып саналатын ат бағушыларда, мал дәрігерлерінде, сауыншыларда байқалады.
Адамдарда аусыл жалпы ауру түрінде жүреді: аурудың жасырын кезеңінің 3-4 күнінен кейін қалтырау және дене қызуы басталады, жалпы мазасыздық, ауыз қуысының шырышты қабатының қабынуы: қызыл дақтар (тілде жиі), содан кейін ерінде, жақта, қызыл иекте бұлыңғыр сарғыш құрамы бар күлдіреуік пайда болады. Кейін күлдіреуіктер жарылып, ауыратын жаралар шығады. Ауру терінің зақымдануымен де көрінуі мүмкін: қызыл дақтардың аясында күлдіреуіктер саусақтардың бүгілу беттерінде, жіліншікте, білекте шоғырланады. Аурудың ағымы қолайлы. Егер жануардан жанаспалы жұқтыру болған жағдайда вирус терінің жарықтары мен сыдырылған жерлеріне еніп, күлдіреуік түрінде жергілікті терінің зақымдануымен көрінеді. Аусылмен ауырған жануарларда қысқа мерзімді иммунитет қалыптасады, әдетте бір жыл ішінде, кейде ұзағырақ. Аусылдың бірнеше рет қатарынан қайталану жағдайларын аусыл вирусының түрлерінің иммунологиялық айырмашылығымен түсіндіруге болады.
Аусылға қарсы іс-шаралар және алдын-алу. Егер жануарлар арасында аусыл болмаса, онда адамдар да ауырмайды. Сондықтан аусыл эпизоотиясымен күресу және олардың алдын алу шаралары адамдарды аурулардан қорғайды. Адамдар арасындағы аурулардың алдын алу үшін негізгі ереже -жануарлар арасында аусыл ауруы тіркелген барлық аудандарда сүтті қайнату және пастерлеу (70С кезінде 30 минут ішінде) және жұқтырған немесе жақында ауырған сиырлардың сүтін ішуге тыйым салу. Аусылмен ауыратын жануарлардың етін пайдалану мүмкіндігі ветеринариялық-санитариялық ережелермен реттеледі. Егер жануарлар қалыпты дене температурасында өлтірілсе, ет піскеннен кейін (қасапханаларда) және қышқыл әрекеттесу алғаннан кейін ғана тағамға жіберіледі. Жоғары температурада өлтірілген жануарлардың еті пісіруге ұшыраған өнімдер түрінде (қайнатылған шұжық, консервілер және т.б.) рұқсат етіледі. Ауру немесе ауруға күдікті жануарларға күтім жасау кезінде жеке алдын-алу шараларын жүргізу қажет (қолғаппен, алжапқышпен жұмыс, қолды дезинфекциялау және т.б.).